Η Σοφία Νικολαΐδη (το γένος Τσολερίδου) γεννήθηκε στις 17 Απριλίου 1960 στο Ίλιτς του Καζαχστάν, με απώτερη καταγωγή τα Κοτύωρα του Πόντου. Μεγάλωσε σε ένα έντονα μουσικό οικογενειακό περιβάλλον, όπου η ποντιακή μουσική αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Η μητέρα της διέθετε ιδιαίτερα καλή φωνή και, παρότι δεν ασχολήθηκε επαγγελματικά με το τραγούδι, τραγουδούσε στα οικογενειακά τραπέζια και στα μουχαπέτια. Ο πατέρας της έπαιζε τουλούμ’, ενώ ο αδελφός της, Θανάσης Τσολερίδης, αρμόνιο, δημιουργώντας έτσι από τα παιδικά της χρόνια ένα πλούσιο σύνολο μουσικών βιωμάτων.

Η σχέση της με το ποντιακό τραγούδι διαμορφώθηκε κυρίως μέσα από αυτά τα βιώματα και όχι μέσα από συστηματική μουσική εκπαίδευση. Η ίδια έχει περιγράψει την ερμηνευτική της προσέγγιση ως βαθιά βιωματική, με βασικό οδηγό το συναίσθημα και την ταύτιση με το περιεχόμενο του τραγουδιού. Το ύφος της χαρακτηρίζεται από δωρικότητα, καθαρότητα στη φωνητική χροιά και λιτή χρήση των μελωδικών στολισμών, διατηρώντας ωστόσο χαρακτηριστικά στοιχεία του ποντιακού ερμηνευτικού ιδιώματος.

Το 1980 παντρεύτηκε τον Στάθη Νικολαΐδη, με τον οποίο συνδέθηκε έκτοτε όχι μόνο οικογενειακά αλλά και καλλιτεχνικά. Οι δυο τους εμφανίστηκαν μαζί επί σειρά ετών σε ποντιακά κέντρα, εκδηλώσεις και μουσικές παραγωγές, ενώ η Σοφία Νικολαΐδη συμμετείχε σε σημαντικό μέρος της δισκογραφίας του, άλλοτε ως δεύτερη φωνή και άλλοτε αναλαμβάνοντας αυτόνομες ερμηνείες. Απέκτησαν τρεις κόρες, την Ανθούλα, την Πελαγία (Πέλα) και τη Γεσθημανή Νικολαΐδη. Από το 1991 η οικογένεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Θεσσαλονίκη.

Η δισκογραφική της παρουσία ξεκίνησε το 1982 με τον δίσκο «Αναστενάρια Νο 3». Ακολούθησαν το 1986 οι συμμετοχές της στα «Από τον Πόντο στην Αθήνα» και «Λυράρηδες και τραγουδιστές», ενώ το 1988 συμμετείχε στις παραγωγές «Ποντιακό ξεφάντωμα Νο 2», «Αξέχαστο ποντιακό γλέντι» και «Ρεσιτάλ λύρας 1-9-88».

Το 1989 συμμετείχε στο «Ποντιακό γλέντι με τον Γιώργο Αμαραντίδη και τον Στάθη Νικολαΐδη», ενώ το 1990 ακολούθησαν οι δίσκοι «Ελπίδα στην παράδοση» και «Ρεσιτάλ στη λεωφόρο που χάραξε ο “Γώγος”», στον τελευταίο από τους οποίους ερμήνευσε τρία τραγούδια ως κύρια φωνή.

Η παρουσία της συνεχίστηκε με ιδιαίτερη πυκνότητα και κατά τη δεκαετία του 1990. Συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στον δίσκο «Ο Πόντος ζει και επιβιώνει» το 1991, καθώς και στις παραγωγές «Ποντιακή Συναυλία» (1992), «Επιτυχίες του Στάθη Νικολαΐδη» (1993), «Λυράρηδες και τραγουδιστές Νο 2» (1994), «Πατρίδα μ’ αραεύω σε» (1997), «25 χρόνια Ασλανίδης – 30 χρόνια VASIPAP» (1999), «Μιθριδάτης του Πόντου» (1999) και «Καράβ’ σην Μαύρην Θάλασσαν» (1999).

Η δισκογραφική της δραστηριότητα επεκτάθηκε και μετά το 2000, με συμμετοχές στους δίσκους «Ο Μέτοικον» και «Τραγουδάμε Νάκο Ευσταθιάδη» το 2000, «Κιβωτός» το 2001, «Κορίτς καματερόν, νύφε στολίζν’ ατέν» το 2002 και «Ποντιακό προσκλητήριο – Τραγούδια και χοροί του Πόντου» το 2013. Παρότι δεν κυκλοφόρησε ολοκληρωμένη προσωπική δισκογραφική δουλειά, η παρουσία της υπήρξε ιδιαίτερα εκτεταμένη. Μόνο για την περίοδο έως το 2000 καταγράφονται 17 διαφορετικές δισκογραφικές συμμετοχές, αριθμός που την κατατάσσει ανάμεσα στις γυναίκες με την εντονότερη παρουσία στην ποντιακή δισκογραφία των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αιώνα.

Χαρακτηριστική της ερμηνευτικής της φυσιογνωμίας θεωρείται η απόδοση του «Έρθεν, πουλί μ’, η άνοιξη» στον δίσκο «Ρεσιτάλ λύρας 1-9-88» του 1988. Η ερμηνεία της διακρίνεται για τον ευθύ και απέριττο χαρακτήρα της, την καθαρότητα της φωνής και την οικονομία στα ποικίλματα, στοιχεία που παραπέμπουν περισσότερο στη βιωματική προφορική παράδοση παρά σε μια επιτηδευμένη τραγουδιστική τεχνική.

Η συμβολή της στην ποντιακή μουσική δεν περιορίστηκε, πάντως, στη δισκογραφία. Για πολλά χρόνια είχε ενεργή παρουσία στην ποντιακή μουσική σκηνή, μέσα από εμφανίσεις και συνεργασίες, ενώ το οικογενειακό περιβάλλον που δημιούργησε μαζί με τον Στάθη Νικολαΐδη συνέχισε να λειτουργεί ως χώρος μουσικής μετάδοσης. Από αυτό το περιβάλλον προήλθε και η κόρη τους Πέλα Νικολαΐδη, η οποία ακολούθησε επαγγελματικά το ποντιακό τραγούδι.

Η πολύχρονη παρουσία της αναγνωρίστηκε και θεσμικά, όταν ο Δήμος Παύλου Μελά την τίμησε, μαζί με άλλες γυναίκες καλλιτέχνιδες, για τη συμβολή της στην ποντιακή μουσική τέχνη.