Ο Νίκος Παπαβραμίδης γεννήθηκε το 1907 στην Αργυρούπολη του Πόντου, αλλά μεγάλωσε στην Τραπεζούντα, όπου ο πατέρας του, Κρωμναίος στην καταγωγή, εργαζόταν ως κουρέας και αργότερα ως ιδιοκτήτης καφενείου. Από μικρή ηλικία έδειξε την έφεσή του στη μουσική και την ποντιακή λύρα, κατασκευάζοντας μόνος του το πρώτο του όργανο από κλωστές καρουλιού. Όταν ο πατέρας του αντιλήφθηκε το πάθος του, του παρήγγειλε μια πραγματική λύρα από έναν μαραγκό.

Η αγάπη του για τη μουσική ήταν τόσο μεγάλη που αδιαφορούσε για το σχολείο, γεγονός που προκάλεσε το χαρακτηριστικό σχόλιο του δασκάλου του: «Τα γράμματα φαντάγματα υιέ μ’, την λύραν παίξον».

Από την προσφυγιά στον Πειραιά

Το 1923, κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών, η οικογένεια Παπαβραμίδη αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον Πόντο. Μετά από μια δύσκολη περίοδο στη Μακρόνησο, εγκαταστάθηκαν στη Δραπετσώνα του Πειραιά, όπου ο Νίκος έζησε το υπόλοιπο της ζωής του.

Σε συνθήκες φτώχειας και ανέχειας, εργαζόταν ως κουρέας, ενώ παράλληλα έπαιζε λύρα σε γλέντια και πανηγύρια. Συχνά εγκατέλειπε το μαγαζί του για να ακολουθήσει κάποιο μουσικό κάλεσμα, γεγονός που αρχικά προκάλεσε την αντίδραση των συγγενών της γυναίκας του, μέχρι που τελικά αποδέχτηκαν τον έρωτά τους.

Η καθιέρωση στη μουσική σκηνή

Σύντομα, ο Παπαβραμίδης αναδείχθηκε σε μία από τις χαρακτηριστικές μορφές της ποντιακής μουσικής της εποχής του. Έπαιξε σε αμέτρητα γλέντια, γάμους και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ ήταν από τους πρώτους Πόντιους μουσικούς που εμφανίστηκαν στο ραδιόφωνο της Αθήνας. Ήταν, επίσης, ο πρώτος που ηχογράφησε ποντιακή μουσική σε δίσκο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η δεξιοτεχνία του και ο τρόπος παιξίματός του τον κατέστησαν ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο εκπρόσωπο της ποντιακής μουσικής παράδοσης. Σύμφωνα με το αρχείο της Δόμνας Σαμίου, η οποία τον ηχογράφησε στην εκπομπή «Από παντού της Ελληνικής γης» (ΕΡΤ, 1982), ο Παπαβραμίδης διατηρούσε ένα ύφος πιστό στην παράδοση, σε μια εποχή κατά την οποία, κατά την ίδια καταγραφή, αρκετοί νεότεροι λυράρηδες υιοθετούσαν διαφορετικές ενορχηστρωτικές και εκτελεστικές πρακτικές.

Η παρακαταθήκη του

Ο Νίκος Παπαβραμίδης υπήρξε και δάσκαλος της ποντιακής μουσικής, μεταδίδοντας μέσα από την πράξη και την προσωπική του παρουσία έναν τρόπο παιξίματος βαθιά συνδεδεμένο με τα παλαιότερα ακούσματα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Ποντίων Πειραιά και μέσα από το παίξιμό του διατήρησε ζωντανή την παράδοση του Πόντου στις γειτονιές της Δραπετσώνας, του Πειραιά και του Κερατσινίου.

Οι αφηγήσεις συγγενών και φίλων του αποτυπώνουν την ιδιαίτερα στενή σχέση του με τη λύρα. Ο ίδιος έλεγε:

«Κάθαν ώραν και στιγμήν αγαπώ τη λύρα και θέλω πάντα ν’ ακούγω τη λαλίαν αθε. Ους ν’ αποθάνω, θα παίζω και θα τραγωδώ! Θέλω ν’ ακούω τη λαλίαν τη λύρας ακόμαν και σο ταφί μ’».

Από τις πιο αξιόλογες στιγμές της καριέρας του ήταν η συμμετοχή του στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων στην Καβάλα το 1962, όπου ένας νεαρός τότε Αχιλλέας Βασιλειάδης τραγούδησε δίπλα του, καθώς και η παρουσία του σε εκδηλώσεις της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.

Ο Νίκος Παπαβραμίδης έφυγε από τη ζωή το 1995, αφήνοντας πίσω του σημαντικό ηχογραφημένο υλικό και μια μακρά παρουσία στην ποντιακή μουσική παράδοση, τόσο ως λυράρης όσο και ως τραγουδιστής.

Πηγή: Διπλωματική Διατριβή «Λυράρηδες του Πόντου γεννημένοι πριν το 1920» (Ι. Τσανασίδης, 2019)