Ο Χριστόφορος Κωνσταντίνου Χριστοφορίδης, γνωστός ως «Στοφόρον», γεννήθηκε το 1905 στην Κουνάκα της Ματσούκας του Πόντου και έφυγε από τη ζωή το 2001 στον Τετράλοφο Κοζάνης, σε ηλικία 96 ετών.

Γονείς του ήταν ο Κωνσταντίνος Χριστοφορίδης, γνωστός με το παρατσούκλι «Σαχπεντέρτς», και η Ελένη, το γένος Χαράλαμπου Σεμερτσ̌ή, επίσης από την Κουνάκα.

Κατά την ταραγμένη περίοδο μετά το 1916, έχασε τον πατέρα του και τα τρία μικρότερα αδέλφια του. Η μητέρα του παντρεύτηκε αργότερα τον Κωνσταντίνο Αμαραντίδη «Σ̌ιμούλ», παππού του Γιώργου Αμαραντίδη.

Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923, ο Χριστόφορος Χριστοφορίδης ήρθε στην Ελλάδα. Αρχικά εγκαταστάθηκε στο Καπνοχώρι Κοζάνης και αργότερα παντρεύτηκε την Ειρήνη, το γένος Νικολάου Αλεξίδη, με καταγωγή από το Καπίκιοϊ της Ματσούκας. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στον Τετράλοφο Κοζάνης, όπου αποκαταστάθηκε γεωργικά.

Η ζωντανή παράδοση της Ματσούκας

Ο «Στοφόρον» διατήρησε μέχρι τα βαθιά του γεράματα βιώματα, ήθη και εκφραστικά στοιχεία της παράδοσης όπως τα είχε γνωρίσει στα πρώτα δεκαοκτώ χρόνια της ζωής του στη Ματσούκα.

Υπήρξε εξαιρετικός χορευτής των χορών της περιοχής και ιδιαίτερα της Σέρας. Ακόμη και μετά τα ενενήντα του χρόνια, οι βηματισμοί και οι κινήσεις του διατηρούσαν τον ρυθμό και τη μορφή που είχε μάθει στη νεότητά του, χωρίς εμφανείς μεταγενέστερες προσθήκες ή αλλοιώσεις.

Η σχέση του με την παράδοση δεν περιοριζόταν στον χορό. Ξεχώριζε για τη μελωδικότητα της ομιλίας του, το τραγούδι, τη χειλιαύριν, τη ζουρνά και γενικότερα για τον τρόπο με τον οποίο ενσάρκωνε το ύφος της ματσουκαίικης μουσικής και κοινωνικής ζωής.

Για δεκαετίες λειτουργούσε ως σημείο αναφοράς για τους νεότερους:

«…αέτσ’ έλεεν ατο ο Στοφόρον, αέτσ’ εποίν’νεν το τσάκωμαν…»

Το χιούμορ και ο λόγος του

Πέρα από το μουσικό και χορευτικό του χάρισμα, ο Στοφόρον ήταν γνωστός και για τον λιτό, θυμοσοφικό και συχνά αυτοσαρκαστικό του λόγο. Οι αφηγήσεις όσων τον γνώρισαν περιγράφουν έναν άνθρωπο που μιλούσε με οικονομία, χωρίς περιττές λέξεις, και μπορούσε μέσα από μία φράση να προκαλέσει γέλιο, προβληματισμό ή συγκίνηση.

Χαρακτηριστικό είναι το σχόλιό του:

«…ση Ματσούκαν όνταν εγυναίκιζες και ζουρνάν ’κ’ είχ̌ες σην χαρά σ’, η καρή σ’ εφήν’νε σε… αρ’ εσύ άμον ντο θέλτς έπαρ’ το…»

Η δύναμη της προφορικής του παρουσίας ήταν τέτοια, ώστε πολλές από τις φράσεις και τις διηγήσεις του μεταφέρονταν από στόμα σε στόμα και διατηρήθηκαν στη μνήμη της τοπικής κοινότητας.

Το τραγούδι

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή του κατείχε το παραδοσιακό τραγούδι της Ματσούκας. Οι σκοποί και οι στίχοι που είχε ακούσει και μάθει στον Πόντο διατηρήθηκαν στη μνήμη του και μεταφέρθηκαν μαζί του στην Ελλάδα.

Δεν προχώρησε ο ίδιος σε οργανωμένη ή συστηματική ηχογράφηση του ρεπερτορίου του. Ωστόσο, φίλοι και θαυμαστές του πραγματοποίησαν ερασιτεχνικές καταγραφές σε κασέτες, μέσα από γλέντια, πανηγύρια και χορούς. Χάρη σε αυτές διασώθηκαν αποσπάσματα της φωνής και του τραγουδιστικού του ύφους.

Ακόμη και μετά τα ενενήντα του χρόνια διατηρούσε αμείωτο το χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό του. Κάθε χρόνο, αποχαιρετώντας τους παρευρισκόμενους σε κάποιο γλέντι, συνήθιζε να λέει:

«…του χρόνου… εάν ζείτε, εγώ θ’ αναμένω σας, αδακά θα είμαι…»

Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του, σε ηλικία 96 ετών, έγραψε το τελευταίο του δίστιχο και το έδωσε στην εγγονή του Ειρήνη, ζητώντας της να το παραδώσει στον στενό του φίλο Στάθη Ευσταθιάδη:

«Π’ επέθαναν εχάθανε, αδά κανείς ’κ’ επέμ’νεν

Εγώ πα λάσκουμαι αδακέσ’, εμέν κανείς ’κ’ ενέμ’νεν …!»

Ο Χριστόφορος «Στοφόρον» Χριστοφορίδης υπήρξε μία από εκείνες τις μορφές που δεν άφησαν οργανωμένη επαγγελματική δισκογραφία, αλλά διέσωσαν μέσα από τη μνήμη, το σώμα, τη φωνή και την καθημερινή πράξη στοιχεία μιας παλαιότερης πολιτισμικής εμπειρίας. Στην περίπτωσή του, η παράδοση δεν αποτέλεσε αντικείμενο αναπαράστασης, αλλά βίωμα που μεταφέρθηκε αυτούσιο από τη Ματσούκα στην Ελλάδα.