Ο Αντέμ Εκίζ (Adem Ekiz), ευρύτερα γνωστός με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Μπεσκιοϊλού Αντέμ (Beşköylü Adem), γεννήθηκε την 1η Μαρτίου 1980 στην Καλλίστη (Kalis, σημερινό Konuklu), έναν από τους οικισμούς του Μπέσκιοϊ (Beşköy) στην περιοχή της Τραπεζούντας. Είναι Τούρκος μουσικός, τραγουδιστής, στιχουργός και συνθέτης ποντιακής καταγωγής και συγκαταλέγεται στους χαρακτηριστικότερους σύγχρονους καλλιτέχνες της περιοχής του Εύξεινου Πόντου που διατηρούν στο ρεπερτόριό τους την ποντιακή διάλεκτο, τα ρωμαίικα (Romeyka/Rumca).

Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η τοπική μουσική και γλωσσική παράδοση παρέμεναν ζωντανές. Ήρθε σε επαφή με τη μουσική ήδη από πολύ μικρή ηλικία, αρχικά με τη φλογέρα και στη συνέχεια, περίπου στα επτά του χρόνια, με την ποντιακή λύρα (kemençe). Στα πρώτα του ακούσματα καθοριστική υπήρξε η μουσική του Bahattin Çamurali, ενώ επηρεάστηκε και από λυράρηδες της περιοχής, όπως οι Yusuf Cemal Keskin και Mustafa Günay. Από νεαρή ηλικία συμμετείχε σε γάμους, τοπικές γιορτές, αγροτικές εργασίες και πανηγύρια των παρχαριών, όπου η μουσική, ο αυτοσχεδιασμός και τα δίστιχα αποτελούσαν ακόμη μέρος της καθημερινής κοινωνικής ζωής.

Ολοκλήρωσε τη βασική του εκπαίδευση στην περιοχή του Μπέσκιοϊ και αποφοίτησε από το λύκειο του Köprübaşı. Μετά την αποφοίτησή του, το 1997, εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη και άρχισε να ασχολείται συστηματικότερα με τη μουσική. Το καλλιτεχνικό όνομα Beşköylü Adem, δηλαδή «ο Αντέμ από το Μπέσ̌κιοϊ», συνδέθηκε έκτοτε άμεσα με τον τόπο καταγωγής του.

Το 1999 κυκλοφόρησε την πρώτη του δισκογραφική εργασία, Yanarım Ateşine, αποτελούμενη κυρίως από δικές του δημιουργίες. Στο άλμπουμ συμπεριέλαβε και τραγούδι στα ποντιακά, το «Ας σα παρχάρα̤», σηματοδοτώντας ήδη από την πρώτη του δισκογραφική παρουσία τη στενή σχέση του έργου του με τη γλώσσα που είχε ακούσει και μιλήσει στο οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον.

Η χρήση των ρωμαίικων αποτέλεσε ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της καλλιτεχνικής του ταυτότητας. Σε εμφάνισή του στην τηλεοπτική εκπομπή «Οι Φάκελοι» του Αλέξη Παπαχελά στο Mega είχε αναφερθεί στην ποντιακή ως τη μητρική γλώσσα με την οποία μεγάλωσε και στην επιθυμία του να τη διατηρήσει. Αναφερόμενος μάλιστα στον πατέρα του, σημείωνε χαρακτηριστικά ότι χρησιμοποιούσε στην καθημερινότητά του πολύ περισσότερες ποντιακές παρά τουρκικές λέξεις.

Ιδιαίτερος σταθμός στην πορεία του υπήρξε το 2005, όταν συνεργάστηκε με τον Νίκο Μιχαηλίδη και τον Φίλιππο Κεσαπίδη στην παραγωγή του άλμπουμ «Ρωμαίϊκα τραγωδίας». Η έκδοση περιλαμβάνει 15 τραγούδια στην ποντιακή διάλεκτο και αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικότερες δισκογραφικές συναντήσεις μουσικών από τη σημερινή Τουρκία και την Ελλάδα γύρω από την κοινή μουσική παράδοση του Πόντου. Στο άλμπουμ ο Εκίζ συμμετείχε ως τραγουδιστής, λυράρης, στιχουργός και συνθέτης, τόσο σε δικές του δημιουργίες όσο και σε διασκευές παραδοσιακού υλικού. Ανάμεσα στα τραγούδια του περιλαμβάνονται τα «Θάλασσα Καραντενίζ», «Εγομώθανε τ’ ομμάτι͜α μ’», «Τ’ εμέτερα τα σόγια», «Τα μαειρέατα», «Ο χεβάς έν’ ευδία» και άλλα.

Το 2007 ακολούθησε η δισκογραφική εργασία Gülüm Demedim mi Sana, σε συνεργασία με τον δεξιοτέχνη του καβάλ Kerim Aydın. Στην έκδοση εντάχθηκαν και τραγούδια στα ποντιακά, μεταξύ των οποίων το «Αγαπώ σε, αγαπάς με» και το «Επέγ̆’ναμ’ σα παρχάρι͜α», επιβεβαιώνοντας τη σταθερή παρουσία της ποντιακής γλώσσας στο έργο του.

Τα επόμενα χρόνια συνέχισε να εμφανίζεται τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ελλάδα, συμμετέχοντας σε συναυλίες και πολιτιστικές συναντήσεις με μουσικούς από τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Το έργο του κινείται κυρίως στο πλαίσιο της παραδοσιακής μουσικής της Μαύρης Θάλασσας, με ιδιαίτερη έμφαση στο τοπικό ύφος των Σουρμένων και του Μπέσκιοϊ, ενώ σημαντικό μέρος της δημιουργίας του συνδέεται με τα ρωμαίικα που εξακολουθούν να ομιλούνται σε κοινότητες της περιοχής.

Το 2012 επέστρεψε μόνιμα στη γενέτειρά του, όπου συνεχίζει να ζει με την οικογένειά του, διατηρώντας παράλληλα ενεργή καλλιτεχνική παρουσία. Η επιστροφή του συνδέθηκε και με την επιθυμία του να βρίσκεται πιο κοντά στο φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον από το οποίο αντλεί μεγάλο μέρος της μουσικής του έμπνευσης.

Η περίπτωση του Αντέμ Εκίζ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη σύγχρονη ποντιακή μουσική, καθώς η καλλιτεχνική του δραστηριότητα αποτελεί συνέχεια μιας ζωντανής τοπικής παράδοσης στον ίδιο τον ιστορικό Πόντο. Μέσα από τη λύρα, το τραγούδι και τη δημιουργία στα ρωμαίικα, η μουσική του λειτουργεί ταυτόχρονα ως προσωπική καλλιτεχνική έκφραση και ως φορέας μιας γλωσσικής και μουσικής παράδοσης που εξακολουθεί να επιβιώνει στην περιοχή της Τραπεζούντας.

🇹🇷

Adem Ekiz, sahne adıyla Beşköylü Adem, 1 Mart 1980 tarihinde Trabzon yöresindeki Beşköy’e bağlı Kalis’te, bugünkü adıyla Konuklu’da doğdu. Türk müzisyen, şarkıcı, söz yazarı ve bestecidir. Karadeniz bölgesinde Romeyka/Rumca olarak adlandırılan Pontus Rumcasını repertuvarında yaşatan dikkat çekici çağdaş sanatçılardan biri olarak tanınmaktadır.

Yerel müzik ve dil geleneğinin canlı olduğu bir çevrede büyüdü. Müziğe çok küçük yaşlarda ilgi duymaya başladı; önce kaval, daha sonra yaklaşık yedi yaşlarında kemençe çalmaya yöneldi. İlk müzikal etkileri arasında Bahattin Çamurali önemli bir yer tutarken, Yusuf Cemal Keskin ve Mustafa Günay gibi yöresel kemençecilerden de etkilendi. Genç yaşlardan itibaren düğünlerde, yerel şenliklerde, tarımsal faaliyetler sırasında ve yayla eğlencelerinde yer aldı. Bu ortamlar, müzik, doğaçlama ve manilerin gündelik toplumsal yaşamın doğal bir parçası olduğu geleneksel kültürün içinde yetişmesini sağladı.

İlköğrenimini Beşköy çevresinde tamamladı ve Köprübaşı Lisesi’nden mezun oldu. Mezuniyetinin ardından 1997 yılında İstanbul’a yerleşti ve müzikle daha düzenli ve profesyonel biçimde ilgilenmeye başladı. “Beşköylü Adem” sahne adı da bu dönemden itibaren doğduğu bölgeyle özdeşleşen sanatçı kimliğinin bir parçası hâline geldi.

1999 yılında ilk albümü Yanarım Ateşine yayımlandı. Büyük ölçüde kendi bestelerinden oluşan albümde Pontus Rumcası bir parçaya da yer verdi. “As sa Parhara” adlı bu eser, onun daha ilk albümünden itibaren aile ve sosyal çevresinde konuşularak yaşatılan dile olan bağlılığını açık biçimde ortaya koydu.

Romeyka kullanımı, sanatçı kimliğinin en belirgin özelliklerinden biri hâline geldi. Aleksis Papahelas’ın Mega Channel’da sunduğu “Oi Fakeloi” adlı televizyon programında Pontus Rumcasını büyüdüğü ana dili olarak tanımlamış ve bu dili yaşatmak istediğini ifade etmiştir. Babasından söz ederken de gündelik yaşamında Türkçeden çok daha fazla Pontus Rumcası kelime kullandığını belirtmiştir.

Sanat yaşamındaki önemli dönüm noktalarından biri 2005 yılında, Nikos Mihailidis ve Filippos Kesapidis ile birlikte hazırladığı Romaika Tragodia albümü oldu. Albüm, Pontus Rumcasında 15 şarkı içermekte ve günümüz Türkiye’si ile Yunanistan’dan müzisyenlerin ortak Pontus müzik geleneği etrafında gerçekleştirdiği dikkat çekici çalışmalardan biri olarak öne çıkmaktadır. Ekiz bu albümde şarkıcı ve kemençeci olmanın yanı sıra söz yazarı ve besteci olarak da yer aldı. Albümde hem kendi eserlerine hem de geleneksel malzemenin düzenlemelerine yer verildi. “To Korits’ nt’ Egapana”, “T’ Emetera ta Sogia”, “Ta Maireata” ve “O Hevas en’ Evdia” bu çalışmada yer alan eserlerden bazılarıdır.

2007 yılında kaval sanatçısı Kerim Aydın ile birlikte Gülüm Demedim mi Sana albümünü yayımladı. Bu çalışmada da Pontus Rumcasında şarkılara yer verdi. “Agapo Se, Agapas Me” ve “Epegnam’ sa Parharia” bu albümdeki Pontus Rumcası eserler arasında bulunmaktadır. Böylece Romeyka, müzik üretiminin süreklilik taşıyan temel unsurlarından biri olmaya devam etti.

Sonraki yıllarda hem Türkiye’de hem de Yunanistan’da konserlere ve kültürel buluşmalara katılarak iki ülkenin müzisyenleriyle aynı sahneyi paylaştı. Müziği ağırlıklı olarak Karadeniz’in geleneksel müzik dünyası içinde şekillenmekte, özellikle Sürmene ve Beşköy çevresinin yerel tavrını öne çıkarmaktadır. Sanatsal üretiminin önemli bir bölümü, Trabzon çevresindeki bazı topluluklarda hâlen konuşulmaya devam eden Romeyka ile doğrudan ilişkilidir.

2012 yılında ailesiyle birlikte doğduğu bölgeye geri dönerek kalıcı olarak yerleşti. Sanatsal faaliyetlerini sürdürürken, müzikal ilhamının önemli bir bölümünü aldığı doğal ve kültürel çevreye daha yakın yaşamayı tercih etti.

Adem Ekiz’in müzik yaşamı, çağdaş Pontus müziği açısından özel bir önem taşımaktadır. Onun sanatsal üretimi, tarihî Pontus coğrafyasının kendi içinden gelen canlı bir yerel geleneğin devamı niteliğindedir. Kemençe, şarkı ve Romeyka dilindeki üretimi aracılığıyla müziği hem kişisel bir ifade alanına hem de Trabzon yöresinde yaşamaya devam eden dilsel ve müzikal mirasın taşıyıcısına dönüşmektedir.