Σοφία Κωνσταντινίδου-Σπάλα
Σοφία Κωνσταντινίδου-Σπάλα
14 Ιουλίου 1926
22 Μαρτίου 2004Η Σοφία Κωνσταντινίδου - Σπάλα γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1926 στην Πτολεμαΐδα Κοζάνης. Ανήκει στη γενιά που σφραγίστηκε από την Κατοχή, την Αντίσταση και τον Εμφύλιο και πήρε ενεργό μέρος στους αγώνες της εποχής της.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής υπήρξε ΕΠΟΝίτισσα και εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ. Στον Εμφύλιο υπηρέτησε ως διμοιρίτισσα ανθυπολοχαγός στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας, συμμετέχοντας σε επικίνδυνες αποστολές ανίχνευσης και πολεμικές επιχειρήσεις, όπως η επιχείρηση στα υψώματα Δόντι και Δοντάκι στο Μπίκοβικ. Σε μια από αυτές τις αποστολές τραυματίστηκε σοβαρά από νάρκη, με αποτέλεσμα να χάσει σταδιακά την όρασή της· το ένα μάτι αφαιρέθηκε, ενώ το άλλο έμεινε τυφλό, οριστικοποιώντας την πλήρη τύφλωση στα 23 της χρόνια. Μεταφέρθηκε για περίθαλψη σε Αλβανία και Ουγγαρία και τελικά το 1950 έφτασε στην Τασκένδη, όπου υπό την εποπτεία του Ρώσου οφθαλμιάτρου Φιλάτωφ ήλπιζε σε αποκατάσταση της όρασης της, η οποία όμως δεν επετεύχθη ποτέ καθότι ο τελευταίος απεβίωσε λίγο αργότερα.
Στην Τασκένδη παντρεύτηκε τον Γιάννη Σπάλα, που υπήρξε σύντροφός της και στήριγμα σε όλη τη ζωή της. Ως πολιτική πρόσφυγας, στη Σοβιετική Ένωση η Σοφία σπούδασε ρωσική φιλολογία στο Μαρξιστικό Πανεπιστήμιο με τη μέθοδο Μπράιλ. Με τη βοήθεια του συζύγου της, ολοκλήρωσε τις σπουδές της σε πέντε χρόνια με άριστα. Εργάστηκε ως μεταφράστρια και καθηγήτρια στη Μόσχα διδάσκοντας ρωσική φιλολογία και τη μέθοδο Braille, μέχρι τον επαναπατρισμό της το 1976 στην Πτολεμαΐδα. Περί τα μέσα της δεκαετίας του 1990 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου έζησε έως τον θάνατό της στις 22 Μαρτίου 2004.
Παράλληλα με τη δράση και την επαγγελματική της πορεία, η Σοφία ανέπτυξε πλούσια λογοτεχνική δραστηριότητα. Το πρώτο της ποίημα γράφτηκε το 1949 και μεταδόθηκε από το ραδιοσταθμό της Μόσχας· ακολούθησαν δημοσιεύσεις στην εφημερίδα της Τασκένδης, στο σοβιετικό περιοδικό «Η Ζωή μας» και στην «Εορδαϊκή» Πτολεμαΐδας. Στα έργα της αναδεικνύονται η προσφυγιά, η μνήμη, η ειρήνη, οι κοινωνικές πληγές και οι ανθρώπινες σχέσεις, ενώ πολλά είναι γραμμένα στην ποντιακή διάλεκτο.
Έργο
• «Θυμήσου» (ποίηση, εκδ. Θουκυδίδης, 1982)
• «Σπείρε σπόρια» (ποίηση, εκδ. Θουκυδίδης, 1983)
• «Νουνίστεν άλλο μίαν – Ποντιακά Καυκάσια Τραγούδια» (ποίηση, εκδ. Θουκυδίδης, 1985)
• «Το Χρέος» (ποίηση, εκδ. Θουκυδίδης, 1986, εύφημη μνεία Ε.Ε.Λ.)
• «Μερικά απ’ τα εκλεκτά λυρικά του Α. Σ. Πούσκιν» (μετάφραση – ποίηση, εκδ. Θουκυδίδης, 1987)
• «Καυτές μνήμες» (ποίηση, εκδ. Θουκυδίδης, 1988)
• «Μάνα» (λογοτεχνία, εκδ. Χάρη Πάτση, 2001)
• «Ντο έζησα ντο είδα!…: Σελίδες του 20ου αιώνα στην ποντιακή διάλεκτο» (εκμάθηση γλωσσών, εκδ. Χάρη Πάτση, 2003)
• «Πληγές που δεν κλείνουν» (νουβέλα, εκδ. Θουκυδίδης, 1995)
Τα ποιήματά της και η ζωή της αποπνέουν αισιοδοξία, αγάπη, ανθρωπιά και αγώνες για την ειρήνη και τη συναδέλφωση των λαών.
Χαρακτηριστικοί είναι οι στίχοι της:
«Ρωμιοί και Τούρκοι, Βούλγαροι, Ιταλοί
κανείς μη σας γελάσει, όλοι είναι καλοί
Όλοι είμαστε ίδιοι, δε φταίνε οι λαοί
μα φταίμε μόνο που δεν είμαστε μαζί».
Ο Θωμάς Σ. Σερμπίνης έγραψε το παρακάτω ποίημα αφιερωμένο σε αυτήν:
ΑΝΕΞΟΦΛΗΤΑ ΧΡΕΗ
(Στη Σοφία Κωνσταντινίδου-Σπάλα)
Μεγάλη ακριβή μου αδελφή,
σ’ είδα προχθές και ένιωσα ντροπή….
Πόνεσα, μέθυσα, θυμήθηκα
- όσο κι’ αν θέλησα να φύγω
να χωθώ στο βολικό καβούκι μου -
θυμήθηκα τα χρέη μου τ’ ανεξόφλητα
«Κι η σκέψη σύρμα λες καφτό
Ακολουθά κι αφήνει
όθεν περνά εγκαύματα
αγιάτρευτα στην μνήμη»
Μα εσύ ατίμητα ακριβή μου αδελφή,
εσύ που για σκοπό στην πράξη είχες
κι έχει κάνει την ευτυχία της πατρίδας
και των ανθρώπων όλων το καλό
εσύ και τ’ άλλα ζωντανά αδέρφια μας
-τα ζωντανά στο πάνθεο του λαού-
μου έχετε μπολιάσει εντός μου τόσο δυνατά
την στέρεη πυξίδα της καρδιάς σας
που θέλω δεν θέλω ακολουθώ
τα πονεμένα τίμια βήματά σας
Σ’ έχω αδελφή και μάνα - Παναγιά
και σ’ αγαπώ πολύ σαν τα βουνά
σαν τα βουνά όπου την κάπα σου κρεμάς
και μ’ άσωστη αγάπη λόγια τέτοια ντουφεκάς:
«Ποτέ ξανά οι τόποι μας
να μη γνωρίσουν μίση».
Ζήσε, αδερφή μου ακριβή, ζήσε ωσάν
τα αψηλά βουνά - ποτέ σου να γεράσεις
18-01-1989
Ως το τέλος της ζωής της παρέμεινε πιστή στα ιδανικά του σοσιαλισμού και του ΚΚΕ, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα ως ηρωίδα και στον πόλεμο και στην ειρηνική ζωή.
Η ιστορία της Σοφίας Κωνσταντινίδου-Σπάλα είναι μια ιστορία ανθεκτικότητας, θάρρους και ακλόνητης πίστης στα ιδανικά της. Από την Πτολεμαΐδα στην Τασκένδη, από τη Μόσχα πίσω στην Ελλάδα, η πορεία της ζωής της μαρτυρεί την αδάμαστη βούληση μιας γυναίκας που, παρά την απώλεια της όρασής της σε νεαρή ηλικία, κατάφερε να σπουδάσει, να εργαστεί, να γράψει και να αφήσει πίσω της μια πλούσια πολιτιστική κληρονομιά.
lyrics
Τραγούδια (12)
- Εγώ θέλω - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
- Είνας μανίτσα - Υμνώ
- Κανείται, γιάβρι μ’, άνοιξον - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
- Κόκκινον τριαντάφυλλον/Έλα, κορτσόπον/Εμέν κι εσέν - Υμνώ
- Να ’ίνεται το ταίρι σ’ - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
- Ποίος εξέρ’; - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
- Σπόγγ’σον τα δάκρυ͜α μ’ κι έπαρ’ με - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
- Τ’ εσόν σερίν - Δώρον Θεού είσαι
- Το καρδόπο μ’ αντίδωρον - Υμνώ
- Ύμνος στον Πόντο - Υμνώ
- Ύμνος των Ελλήνων του Πόντου - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
- Φέρεν τ’ αρνόπο μ’ - Αγαπώ τα έμορφα | Κ. Καραπαναγιωτίδης Νο11
Με την ευγενική χορηγία φιλοξενίας της 