
Στιχουργοί: Γιάννης Γκόσιος
Συνθέτες: Παραδοσιακό
[Εδώ, στο Κεφαλοχώρι Σερρών, οι κάτοικοι κρατάμε τις ρίζες μας από τη Γαλίαινα του Πόντου. Μεγαλώσαμε με τη λύρα αλλά κυρίως με τ’ αγγείον. Το αγαπήσαμε, το βάλαμε στις χαρές και στις λύπες μας. Μα άνθρωπο που να τ’ αγάπησε περισσότερο απ’ τη γιαγιά μου, δεν γνώρισα. Ο παππούς μου έπαιζε αγγείον και ίσως τελικά αυτό να καθόρισε τη μοίρα τους να ζήσουν για πάντα μαζί. Μια απ’ τις σπάνιες φορές που έπαιξε μπροστά μας, θυμάμαι τη γιαγιά να μας λέει: «Αούτος ο αφορισμένον με τ’ αγγείον εκαντούρεψε με…»] Τ’ αγγείο μ’ πόσον αγαπώ να επόρ’να να λέω! Γομών’ την ψ̌η μ’ και τ’ ομμάτι͜α μ’ κι αρ’ αρχινώ και κλαίω [Γουρπάνι σ’, τουλουμόπο μ’!] Τ’ αγγείον μόνον εγροικά τη καρδι͜άς ι-μ’ τα τέρτι͜α, Το πόστ’ν αθε επότ’σα ’το με του ματί’ μ’ τα δά̤κρυ͜α [Γουρπάνι σ’, τουλουμόπο μ’!] Αρ’ έλα, τουλουμόπο μου και πάμε γάλι͜α-γάλι͜α Με το λαλόπο σ’ γόμωσον τ’ ορμία και τ’ ομάλι͜α [Γουρπάνι σ’, τουλουμόπο μ’!] Τ’ αγγείο μ’ πόσον αγαπώ, εγώ μόνον εξέρω! Και σο ταξίδ’ το υστερνόν αρ’ μετ’ εμέν θα παίρω [Γουρπάνι σ’, τουλουμόπο μ’!] Ατό μόνον κανείται με σου παραδείσ’ τον τόπον Εκεί, εντάμαν με τ’ αγγέλτς και με το τουλουμόπο μ’ [Γουρπάνι σ’, τουλουμόπο μ’!]
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλευση |
|---|---|---|---|
| αγγείον | είδος άσκαυλου, πνευστού μουσικού οργάνου | αγγείον | |
| αγγέλτς | αγγέλους | ||
| αθε | (αντων. γ’ προσώπ.) του/της | από το ομηρικό έθεν (< ε + επίθημα -θεν, πρβλ. εμέθεν, σέθεν). Η ψίλωση έθεν > εθε προτιμήθηκε για ομοιομορφία με τους τύπους που αρχίζουν από α- | |
| αούτος | αυτός | ||
| αρ’ | εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha | ἄρα | |
| ατό | αυτό | ||
| αφορισμένον | αφορισμένο, αναθεματισμένο | ||
| γάλι͜α | σιγά, αργά | αγαληνός < γαληνός | |
| γάλι͜α-γάλι͜α | αγάλι-αγάλι, σιγά-σιγά, σταδιακά | αγάλι<αγαληνός <γαληνός | |
| γομών’ | γεμίζω/ει | ||
| γόμωσον | (προστ.) γέμισε | ||
| γουρπάνι | θυσία | kurban/ḳurbān | |
| εγροικά | καταλαβαίνει | ||
| εκαντούρεψε | ξεγέλασε, εξαπάτησε, κορόιδεψε | kandırmak | |
| εντάμαν | μαζί | ||
| εξέρω | ξέρω | ||
| επόρ’να | μπορούσα | ||
| επότ’σα | πότισα | ||
| κανείται | είναι αρκετό, επαρκεί για κτ | ἱκανόω | |
| καρδι͜άς | (τη, γεν.) καρδιάς, (τα, ονομ. πληθ.) καρδιές | ||
| λαλόπο | φωνούλα | ||
| ματί’ | ματιού | ||
| μετ’ | μαζί με (με αιτιατική), με (τρόπος) | ||
| ομάλι͜α | (επιρρ.) ομαλά, ευθεία, πεδιάδες, ίσια | ||
| ομμάτι͜α | μάτια | ||
| ορμία | ρυάκια, ρεματιές | ||
| παίρω | παίρνω | ||
| παραδείσ’ | παραδείσου | ||
| πόστ’ν | δέρμα | post/pūst | |
| τέρτι͜α | καημοί, βάσανα, στενοχώριες | dert | |
| ’το | αυτό, το (προσωπική αντωνυμία) | ||
| τουλουμόπο | (υποκορ.) άσκαυλος, αγγείο | tulum | |
| υστερνόν | κατοπινό, τελευταίο, στερνό | ||
| ψ̌η | ψυχή |
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλ. |
|---|---|---|---|
| αγγείον | είδος άσκαυλου, πνευστού μουσικού οργάνου | αγγείον | |
| αγγέλτς | αγγέλους | ||
| αθε | (αντων. γ’ προσώπ.) του/της | από το ομηρικό έθεν (< ε + επίθημα -θεν, πρβλ. εμέθεν, σέθεν). Η ψίλωση έθεν > εθε προτιμήθηκε για ομοιομορφία με τους τύπους που αρχίζουν από α- | |
| αούτος | αυτός | ||
| αρ’ | εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha | ἄρα | |
| ατό | αυτό | ||
| αφορισμένον | αφορισμένο, αναθεματισμένο | ||
| γάλι͜α | σιγά, αργά | αγαληνός < γαληνός | |
| γάλι͜α-γάλι͜α | αγάλι-αγάλι, σιγά-σιγά, σταδιακά | αγάλι<αγαληνός <γαληνός | |
| γομών’ | γεμίζω/ει | ||
| γόμωσον | (προστ.) γέμισε | ||
| γουρπάνι | θυσία | kurban/ḳurbān | |
| εγροικά | καταλαβαίνει | ||
| εκαντούρεψε | ξεγέλασε, εξαπάτησε, κορόιδεψε | kandırmak | |
| εντάμαν | μαζί | ||
| εξέρω | ξέρω | ||
| επόρ’να | μπορούσα | ||
| επότ’σα | πότισα | ||
| κανείται | είναι αρκετό, επαρκεί για κτ | ἱκανόω | |
| καρδι͜άς | (τη, γεν.) καρδιάς, (τα, ονομ. πληθ.) καρδιές | ||
| λαλόπο | φωνούλα | ||
| ματί’ | ματιού | ||
| μετ’ | μαζί με (με αιτιατική), με (τρόπος) | ||
| ομάλι͜α | (επιρρ.) ομαλά, ευθεία, πεδιάδες, ίσια | ||
| ομμάτι͜α | μάτια | ||
| ορμία | ρυάκια, ρεματιές | ||
| παίρω | παίρνω | ||
| παραδείσ’ | παραδείσου | ||
| πόστ’ν | δέρμα | post/pūst | |
| τέρτι͜α | καημοί, βάσανα, στενοχώριες | dert | |
| ’το | αυτό, το (προσωπική αντωνυμία) | ||
| τουλουμόπο | (υποκορ.) άσκαυλος, αγγείο | tulum | |
| υστερνόν | κατοπινό, τελευταίο, στερνό | ||
| ψ̌η | ψυχή |

