
Στιχουργοί: Σπύρος Αμαραντίδης
Συνθέτες: Γιώργος Αμαραντίδης
Βαθέα ρίζας και τρανά
σον Πόντον ’ξεριζώθαν
Χαλάσματα, καψίματα,
ταφόπα βεβηλώθαν
Ξεριζωμέν’ αδά κι ακεί,
μωρά βασανισμένα
Πάππον προς πάππον ’κράτεσαν
κειμήλια ματωμένα
Τα ψ̌όπα όντες ελάλ’νανε
σου Πόντου τα χωρία,
καμπάνας εντιδόνιζαν,
έσ̌κιζαν τα ραχ̌ία
Τα ραχ̌ι͜ά ’μαυροφόρεσαν,
άλλον ’κι καλατσ̌εύ’νε
Ατόσα χρόνια εδέβανε,
τη ρίζαν αραεύ’νε
Όι! Μνήμη, μάνα των Μουσών,
όλες του Πόντου πέτεν
Εδέβασανε το κοκκίν
και το σινίν ’κεντέθεν| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλευση |
|---|---|---|---|
| αδά | εδώ | ||
| ακεί | εκεί | ||
| αραεύ’νε | ψάχνουν, αναζητούν, γυρεύουν | aramak | |
| ατόσα | τόσα | ||
| βαθέα | βαθιά | ||
| εδέβανε | (για τόπο) πέρασαν, διέσχισαν (για χρόνο) πέρασαν | διαβαίνω | |
| εδέβασανε | διάβασαν, πέρασαν, διέσχισαν, πήγαν κπ/κτ κάπου | διαβαίνω | |
| ελάλ’νανε | έβγαζαν λαλιά, καλούσαν, αποκαλούσαν, προσκαλούσαν, οδηγούσαν | ||
| εντιδόνιζαν | αντιδονούσαν | ||
| καλατσ̌εύ’νε | ομιλούν, συνομιλούν, συζητούν | παλ. τουρκ. keleci / geleci «λόγος, ομιλία», με παλαιότερο τύπο keleçü (11ος αι.)· απώτερη προέλευση αμφισβητούμενη, πβ. μογγ. kele(n) «γλώσσα», kele- «μιλώ» και πρωτοτουρκ. *kele- | |
| καμπάνας | (ον.πληθ., τα) καμπάνες | ||
| ’κεντέθεν | (εκεντέθεν) κεντήθηκε | ||
| ’κι | δεν | οὐκί < οὐχί | |
| κοκκίν | σιτάρι, κόκκος σιταριού | ||
| ξεριζωμέν’ | ξεριζωμένοι | ||
| όντες | όταν | ||
| πάππον | παππούς | ||
| πέτεν | (προστ.) πείτε | ||
| ραχ̌ι͜ά | ράχες, βουνά | ||
| ραχ̌ία | ράχες, βουνά | ||
| ρίζας | (γεν. ενικού) ρίζας, (ον./αιτ. πληθ.) ρίζες | ||
| σινίν | μεγάλος χάλκινος δίσκος | sini/sīnī | |
| ταφόπα | (υποκορ.) τάφοι | ||
| τρανά | μεγάλα | ||
| χωρία | χωριά | ||
| ψ̌όπα | ψυχούλες |
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλ. |
|---|---|---|---|
| αδά | εδώ | ||
| ακεί | εκεί | ||
| αραεύ’νε | ψάχνουν, αναζητούν, γυρεύουν | aramak | |
| ατόσα | τόσα | ||
| βαθέα | βαθιά | ||
| εδέβανε | (για τόπο) πέρασαν, διέσχισαν (για χρόνο) πέρασαν | διαβαίνω | |
| εδέβασανε | διάβασαν, πέρασαν, διέσχισαν, πήγαν κπ/κτ κάπου | διαβαίνω | |
| ελάλ’νανε | έβγαζαν λαλιά, καλούσαν, αποκαλούσαν, προσκαλούσαν, οδηγούσαν | ||
| εντιδόνιζαν | αντιδονούσαν | ||
| καλατσ̌εύ’νε | ομιλούν, συνομιλούν, συζητούν | παλ. τουρκ. keleci / geleci «λόγος, ομιλία», με παλαιότερο τύπο keleçü (11ος αι.)· απώτερη προέλευση αμφισβητούμενη, πβ. μογγ. kele(n) «γλώσσα», kele- «μιλώ» και πρωτοτουρκ. *kele- | |
| καμπάνας | (ον.πληθ., τα) καμπάνες | ||
| ’κεντέθεν | (εκεντέθεν) κεντήθηκε | ||
| ’κι | δεν | οὐκί < οὐχί | |
| κοκκίν | σιτάρι, κόκκος σιταριού | ||
| ξεριζωμέν’ | ξεριζωμένοι | ||
| όντες | όταν | ||
| πάππον | παππούς | ||
| πέτεν | (προστ.) πείτε | ||
| ραχ̌ι͜ά | ράχες, βουνά | ||
| ραχ̌ία | ράχες, βουνά | ||
| ρίζας | (γεν. ενικού) ρίζας, (ον./αιτ. πληθ.) ρίζες | ||
| σινίν | μεγάλος χάλκινος δίσκος | sini/sīnī | |
| ταφόπα | (υποκορ.) τάφοι | ||
| τρανά | μεγάλα | ||
| χωρία | χωριά | ||
| ψ̌όπα | ψυχούλες |

