
Στιχουργοί: Παραδοσιακό
Συνθέτες: Παραδοσιακό
Αυτές τες μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια,
για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους,
πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά.
Διάβαζα και τα πένθιμα για τον χαμό της Πόλης
«Πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη».
Και την Φωνή που εκεί που οι δυο εψέλναν,
«ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης»,
ακούσθηκε κι είπε να πάψουν πια
«πάψτε παπάδες τα χαρτιά και κλείστε τα βαγγέλια»
πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη.
Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ με άγγιξε το άσμα
το Τραπεζούντιον με την παράξενή του γλώσσα
και με την λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων
που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη.
Μα αλίμονον μοιραίον πουλί «απέ την Πόλην έρ’ται»
με «σο φτερούλν’ αθε χαρτίν περιγραμμένον
κι ουδέ στην άμπελον κονεύ’, μηδέ σο περιβόλι.
επήεν και εκόνεψεν σου κυπαρίσσ’ την ρίζαν».
Οι αρχιερείς δεν δύνανται (ή δεν θέλουν) να διαβάσουν
«Χ̌έρας υιός Γιαννίκας έν» αυτός το παίρνει το χαρτί,
και το διαβάζει κι ολοφύρεται.
«Σίτ’ αναγνώθ’, σίτ’ ανακλαίει, σίτ’ ανακρούει την καρδι͜άν.
Ν’ αϊλί εμάς, να βάι εμάς, η Ρωμανία ’πάρθεν.»
♫
Ν’ αϊλί εμάς και βάι εμάς,
’πάρθεν η Ρωμανία
Επέραν το βασιλοσκάμ’,
ελλάεν αφεντία
Μοιρολογούν τα εκκλησιάς
κλαίνε τα μαναστήρα̤
κι Αγιάννες ο Χρυσόστομον
κλαίει και δερνοκοπάται
Μη κλαις, μη κλαις, Αγιάννε μου
και μη δερνοκοπάσαι
Η Ρωμανία ’πέρασεν,
η Ρωμανία ’πάρθεν
Η Ρωμανία αν ’πέρασεν,
ανθεί και φέρει κι άλλο!| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλευση |
|---|---|---|---|
| αθε | (αντων. γ’ προσώπ.) του/της | από το ομηρικό έθεν (< ε + επίθημα -θεν, πρβλ. εμέθεν, σέθεν). Η ψίλωση έθεν > εθε προτιμήθηκε για ομοιομορφία με τους τύπους που αρχίζουν από α- | |
| αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| αφεντία | διακυβέρνηση | ||
| βαγγέλια | ευαγγέλια | ||
| βασιλοσκάμ’ | θρόνος | βασιλιάς + σκαμνί<scamnum | |
| δερνοκοπάσαι | δερνοκοπιέσαι | ||
| δερνοκοπάται | δερνοκοπιέται | ||
| εκόνεψεν | εγκαταστάθηκε, φώλιασε, προσγειώθηκε | konmak | |
| ελλάεν | άλλαξε | ||
| επέραν | πήραν | ||
| επήεν | πήγε | ||
| έρ’ται | έρχεται | ||
| ζερβά | αριστερά | ||
| κονεύ’ | εγκαθίσταται, φωλιάζει, προσγειώνεται (επί πτηνών) | konmak | |
| ν’ αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| ’πάρθεν | (επάρθεν) πάρθηκε, αλώθηκε | ||
| σίτ’ | καθώς, ενώ | σόταν<εις όταν | |
| χ̌έρας | χήρας |
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλ. |
|---|---|---|---|
| αθε | (αντων. γ’ προσώπ.) του/της | από το ομηρικό έθεν (< ε + επίθημα -θεν, πρβλ. εμέθεν, σέθεν). Η ψίλωση έθεν > εθε προτιμήθηκε για ομοιομορφία με τους τύπους που αρχίζουν από α- | |
| αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| αφεντία | διακυβέρνηση | ||
| βαγγέλια | ευαγγέλια | ||
| βασιλοσκάμ’ | θρόνος | βασιλιάς + σκαμνί<scamnum | |
| δερνοκοπάσαι | δερνοκοπιέσαι | ||
| δερνοκοπάται | δερνοκοπιέται | ||
| εκόνεψεν | εγκαταστάθηκε, φώλιασε, προσγειώθηκε | konmak | |
| ελλάεν | άλλαξε | ||
| επέραν | πήραν | ||
| επήεν | πήγε | ||
| έρ’ται | έρχεται | ||
| ζερβά | αριστερά | ||
| κονεύ’ | εγκαθίσταται, φωλιάζει, προσγειώνεται (επί πτηνών) | konmak | |
| ν’ αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| ’πάρθεν | (επάρθεν) πάρθηκε, αλώθηκε | ||
| σίτ’ | καθώς, ενώ | σόταν<εις όταν | |
| χ̌έρας | χήρας |

Χορωδία: Γιώργος Στεφανίδης, Θεόδωρος Τοσουνίδης, Γιάννης Παυλίδης, Ελένη Τορνεσάκη, Μιχάλης Σκουλάς, Βασίλης Μ. Σκουλάς. Το «’Πάρθεν» του Καβάφη απαγγέλει ο Ιεροκλής Μιχαηλίδης.
