Κεφάλαιο 5

-Επ’ εγείνο το καλαντόνερον το καταλίν, λέει η γραία η Κοντάβα, ντ’ επέρα σα νεότητα μ’ με την κουφίτσα μ’ ας σο ποτάμ’ απάν’ σου μεσανύχτ’ κι έσυρα κι επέσυρα, ατόσα ας σ’ αχπάραγμα μ’ —κι αχουρί εγείνο πα ελάρωσε με—, επ’ εγ̆είνο έναν ξάι εφύλαξεν η μάνα μ’ η σ’χωρεμέντσα. Ας σ’ ελαρώθα κι εσ’κώθα σο ποδάρ’, εσέγκα το σ’ έναν σ̌ισ̌όπον, ετσούπωσα ’το με το κερίν κι έσ’κωσα ’το σ’ έναν ψηλόν φλανόπον αφκά σο κεμέρ’ του ’σπιτί’ μετ’ έναν μικρόν παλιόν εικονόπον.

Τα χρόνια έρχουσαν κι εδεβαίν’ναν κι απάν’ ’κ’ εντούν’να. Κάθαν χρόνον ντ’ επαίρ’ναμε το καλαντόνερον πα εχάρτσ̌ευα ’το σα Καλαντόφωτα τα ημέρας κι εγ̆είνο το παλιόν εκείτον σον τόπον εθε κι ακόμαν εκέσ’ κείται —τσ’ εξέρ’, ατώρα θα έν’ εξήντ’-εξηντοχτώ χρόνια!

Τα τρανά τα παιδία μ’, βαργιόκ, επέμ’ναν ση Ρουσίαν κι άλλο το σι͜άσ’ν ατουν ’κ’ εξέβεν. Επέμ’να με τα μικρά: τον Στάθϊο μ’ είχα πέντε χρονών και τη Σοφίαν εφτά. Ο κύρ’ς ατουν πα άρρωστος ζατί, χ̌ειμων’κόν-καλοκαίρ’ εκείτον κι εγώ, άκλερος —ν’ αγ̆λί τ’ εδέβαν σο κιφάλι μ’!—, μαναχ̌έσσα έξ’· απέσ’, εγώ.

Τρία ’βδομάδας, καν τ’ έρ’ται με, εξέγκαμε ας σου Χριστουγενναρί’ τη νεστείαν και σο τέταρτον την εβδομάδαν, έναν βραδήν, Πέφτ’ και τον πιρνόν Παρασ̌κευή, εφάισα τα κουτσ̌ίκια κι εθέκα ’τα κα’, έφαγεν κι ο κύρ’ς ατουν κι εκοιμέθεν. Εγώ πα ’ποίκα του ’σπιτί’ τ’ απόδουλα κι εξέβα έγκ’ απέσ’ έναν-δύο ξυλόπα —τυχαίν’ και βρέχ̌’, να μη βρέχουνταν κι άλλο ’κι πϊάν’νε σο φουρνίν· τον πιρνόν θ’ εζύμωνα.

Όνταν εξέβα οξ̌ωκά, ετέρεσα, ο καιρόν εχ̌είμασεν· έκλωσεν ατ’ από κάτ’ και φυσά έναν κρύο̤ν τσουχτσούρα, τρυπαίν’ και συνεμπαίν’ τα τσ̌ικάρι͜α σ’. Είνας κοχράκα, «κρα-κρα», επέταξεν ας σ’ οσπίτ’ απανκέσ’ κι εδέβεν πέραν ση Ζάβεραν μερέαν.

-Καρ-πασ̌ινά! Να κόφτ’ τη λαλία σ’ ο Θεός! είπα

Έγκ’ απέσ’ τα ξύλα, έψα τ’ άψιμον κι εθέκ’ απάν’ το χαλκοπούλ’ με το νερόπον κι ώσνα θ’ εχουλείτον, είπ’, ας ευτάω τη μετάνοι͜α μ’. Κι επεκεί επήρα ’ποίκα το προζύμ’ σο βαθύν το ξυλένεν το πινιάκ’, ετύλτσα κι εσ̌κέπασα ’το σου χωνού το γιάν’ καικά κι εσύγκρυψα τ’ άψιμον. Αρ’ επέρθωσα όλια, ετέρεσα και τον άρρωστο μ’, γιάμ’ αποσ̌κεπάγεται πουδέν και παίρ’ κρύο̤ν· κι έρθασου παιδίων το κρεβάτ’ καικά, έβζησα το λυχναρόπο μ’ κι έπεσα κι εγώ κι εκοιμέθα.

Όνταν εκούιξεν ο πετεινόν του μεσανύχτ’, εγώ ενόισα. Έπλωσα το χ̌έρι μ’ κι ετύπωσα το γεργάν’ απάν’ εμουν, γιάμ’ ριγούν τα κουτσ̌ίκια· κι εσέγκα σην εγκάλια μ’ απέσ’ τον Σταθιΐκο μ’.

Έναν ώραν εκοιμέθα ’κ’ εκοιμέθα επ’ ετότες, έρθε με έναν λαλίαν σον ύπνο μ’ απέσ’, ας σο κεμέρ’ μερέαν:

-Κερεκή, Κερεκή! Ακει͜ αφκά σο σπέλιον, σου χωραφί’ εσουν την εμποδέαν, έχω θαμένον έναν πιθαρόπον γομάτον χρυσόν παράν. Εγ̆εινο τ’ εσόν θα έν’! Έπαρ’ το καλαντόνερον σο χ̌έρι σ’ και δέβα. Σην έμπαν του σπελί’, σο δεξ̌έν το χ̌έρι σ’ απάν’, ευρήκ’ς λεβόρια ριζωμένα. Έναν πιθαμήν ας σ’ απέσ’ το μέρος σου λιθαρί’ το ποδάρ’ αχταλεύ’ς τρία πιθαμάς βαθέα, ευρήκ’ς και παίρ’ς το πιθαρόπον κι έρχ̌εσαι πριχού ο πετεινόν κουίζ’ το μέρωμαν.

Το μωρόν ζαέρ εταρλανεύτεν σην εγκάλια μ’, ετσιρυπνίγεν. Εγνέφ’σα. Εσ’κώθα ’κάτσα σο κρεβάτ’ απέσ’. Η καρδία μ’ εντούν’νεν αποφκά κιάν’ άμον τυφλοπόντικας. Εσυνερρίγασα κι ερχίνεσα να κρούω τα δόντι͜α μ’. Έσυραν έναν παλιόν τσ̌ιλόπον σ’ ωμία μ’. Του παιδίων ο κύρ’ς σο κεμέρ’ κιάν’ είχ̌εν το κρεβατόπον ατ’. Εσ’κώθα ση σκοτίαν απέσ’, επήγα ελιαευτά σιμά τ’ κι εφουκρέθα: κοιμάται και σουρουγίζ’ ο χερίφ’ς. Έπλωσα κι ελαγκούντσα ’τον λαφρά:

-Ναι - πρε, ντ’ εύτας; Κοιμάσαι;

Εγνέφ’σεν. 

-Ντό θέλτς να ’φτάω; Ντ’ έπαθες, ναι πουτσή, κι εχορτλάεψες μεσανυχτί’ σα σκοτίας;

-’Δέν ’κ’ έπαθα, γουρπάν’ -τ- σ’! λέγ’ ατον. Ὰμα εσύ ξάι εκούιξες με;

-Πώς; Πότε; λέει. Ντό να ’κούιζα κι εποίν’να σε; Εγώ αγνεφός πα ’κι σώζω να κουίζω και σον ύπνο μ’ θ’ εκούιζα; Ντό κόφτ’ ο νους ι-σ’;

Εγώ ερχίνεσεν να τρομάτ’ τ’ απάν’ ι-μ’.

-Θέ μ’, να ’λιάς με! Κια, ναι - πρε, λέγ’ ατον ευτάς με ν’ αχπάγετ’ η καρδία μ’! Ατωρίκα έτον! Αΐκον κι αΐκον!

Είπα ’το κει.

-Η λαλία απ’ αδά σο κεμέρ’ μερέαν έρχουτον και είπα, γιά αγνεφός είσαι και καλατσ̌εύ’ς με, γιά κοιμάσαι και παραλαλείς. Ποδεδίζω την πλάση σ’, εγώ ’δέν ’κ’ εγροικώ!

-Εγώ ’κι παραλαλώ, εσύ εσεβτι͜αλανεύτες με τ’ ατό το καλαντόνερο σ’ άμον επαρμέντσα κι ακούς λαλίας και καλατσ̌ία μεσανυχτί’ σον ύπνο σ’. Εύρες την πελιά σ’ με τα κουτία και τα πουλούλια. Ο πεινασμένον σ’ όνερον ατ’ κοτέρι͜α ’λέπ’. Άμε τέρεν τα χάταλα σ’, κάπ’ παίρ’νε κρύο̤ν κι αρρωσταίν’νε και πέσκα κα’ και τούλωσον, πουδέν δουλείαν ’κ’ έ͜εις!

Εκλώστα οπίσ’ άμον λωλή, εσέβα σο κρεβατόπο μ’ κιάν’, ελιάεψα κι ετέρεσα γιάμ’ επεσ̌κεπάγαν τα κουτσ̌ίκια κι επολέμεσα τεά να κοιμούμαι.

Πού να κοιμούμαι! Μερμηκώ κι απομερμηκώ και το κιφάλι μ’ εταλγαλάεψεν, τ’ ακουήδας ι-μ’ κρούγ’νε μάον τσ̌ακούτσ̌ι͜α, θα σπάν’νε.

«...Έπαρ’ το καλαντόνερο σο χ̌έρι σ’...Έναν πιθαρόπον ευρήκ’ς και παίρ’ς... Γομάτον χρυσόν παράν... Τ’ εσόν έν’!»

Αγ̆ούτα κιά καθαρά, άμον ντο τερείς με και τερώ σε, έκ’σα ’τα! Πασ̌κεί εγιτούρεψα και λέγ’ ατα ’γώ του κιφαλί’ μ’; Ντό να ’φτάω; Θα παλαλούμαι, ταχά!

Σ’κούσαι πας ατώρα —εγώ νέ νύχταν φογ̆ούμαι, νέ κρύο̤ν τερώ—, ὰμα τερείς, κάτ’ παθάν’νε τα κουτσ̌ίκια κι αγ̆ούτος ευλογημένον πα άλλον ’κι στέκ’, θα σ’κών’ το τιρλούκι μ’!

Ενούνιζα κι επενούνιζα και τσ̌αρέν ’κ’ εύρηκα, ώσνα εκούιξεν ο πετεινόν το μέρωμαν· κι οτότε ελώλωσα κι επέμ’να.

Αρ’ εμέρωσεν ο Θεός, εσ’κώθα ζαλιγμέντσα, τετινεμέντσα, ενίφτα κι εμετανοίγα, έρθα έψ̌α τ’ άψιμον, εχούλεσα έναν ξάι νερόν κι ενεδώρωσα το προζύμ’. Επεκεί εκατήβα σο μαντρίν, επακλάεψα κι εφάισα τα ζα κι εξέβα οξ̌ωκά, να ’λέπω ο Θεός πα ντ’ εύταει.

Πέραν-θέμπεραν εχ̌ιόντσεν κι εκαπάτεψεν και ξαν επέρεν ατο κα’ —τα πατούλια εκαρπέτ’σαν και στοιβάζ’ και πάει.

Όνταν εσέβ’ απέσ, τα κουτσ̌ίκια ακόμαν εκοιμούσαν. Είπα, παρέ ας ζυμώνω το ζυμάρ’ κι επεκεί σ’κών’ ατα. Γιόκσαμ’, εζύμωσα, το φουρνίν πα έξαψα, επίρριψα κιόλα κι εγ̆είν’ ακόμαν κοιμούνταν. Εγέντον καλόν κουσ̌λούκ’ς κι εγώ απάν’ ατουν ’κ’ εντώκα.

Όνταν επήγα να σ’κών’ ατα —ν’ αγ̆λί εμέν την άκλερον!—, ο Σταθιΐκο μ’, το κιφάλ’ν εθε να παίρ’ άν’ ’κ’ επορεί, το παιδίν! Ο πρόσωπος εθε καίει και τα γούλας εθε εκαρακώθαν.

-Τον θέμαλη σ’, το κακόν ντ’ εγράεψα ’γώ! ετσαρφουλίγα.

Εζέστανα χαμάν έναν ξάι άπλυτον μαλλίν κι ετύλτσα τη γούλαν εθε, έβρασα κι επότ’σα ’το κι έναν στακάν τσ̌αόπον ζεστόν-ζεστόν με το πιπέρ’ και ξαν εθέκα το κα’. Το παιδίν επέρεν κρύο̤ν —να βλαστημώ ατο το τσούγ̆ον και τον καιρόν εθε! Αρ’ ατώρα έφαγαμε κι έπι͜αμε!

Όλιον την ημέραν με το παιδίν εφτιλάκιζεν η ψ̌η μ’ κι επέγ’νεν άν’ και κα’ και μαναχ̌έσσα, νέ γειτονίαν σιμά και νέ παραθεός. Έναν του Χ̌ιλή τ’ οσπίτ’ έτον, εγ̆είνο πα εκεί πλάν ση χαμονήν, πού να τρέ͜εις και πού να προφτάντς; Έκοψα καρτσαλόπα κι εθέκα σο κιφάλ’ν εθε. Κάπ’ είχα κι έναν δύο ξερά μολόχ̌ια, έβρασα κι επό’τσα ’το ας σο ζωμίν ατουν. Εποίκα ’το ήντι͜αν βοτάνια έξερα, εφάισα ’το και καβουρευτόν μαλεζόπον με το καθαρόν τ’ αλεύριν και μερι͜άμ’ ως του βαρδί’ ελάφρυνεν το παιδίν. Τη νύχταν εγ̆είνο πα εκοιμέθεν το καρίπ’κον κι εγώ πα ησύχασα έναν ξάι.

Ας σου μεσανύχτ’ κι υστερνά, σο ψεζ’νόν την ώρα —Θέ μ’, να ποδεδίζω Σε!— ξαν ’ρωματι͜άσκουμαι! Ξαν εγ̆είνο η λαλία, ξαν εγ̆είνα τα λόγια! Εθαρρείς ’ς σο χαρτίν απάν’ εδέβαζεν ατα! Ὰμα τη λαλίαν ’κ’ εγνωρίζω! Τ’ ουλονών τη λαλίαν ομοι͜άζ’ και κανενός ’κι ομοι͜άζ’! Σην τελείωσην απάν’ μαναχόν εδίπλασεν ατο:

-Κερεκή, δέβα! Ιχμαλούκ’ μ’ ευτάς!

Εγώ αρτούκ νέ εταραχ̌ίγα, νέ άλλο ενούντσα ’το· εδώκα καρι͜άρ’, άλλο καν’νάν ’κ’ ερωτώ, θα πάγω· ὰμα το παιδίν ώσνα ’κι γίνεται καλά, πουδέν πόδαν ’κ’ ευτάω. Επήγεν κι εμέρωσεν κι εγώ ας σον τόπο μ’ ’κ’ ελατάρ’σα.

Πιρνά-πιρνά ετέρεσα το παιδόπο μ’ με τ’ όνεμαν του Θεού εκαλετέρ’σεν κι εθέλεσεν να σ’κούται πα, ὰμα εφογ̆έθα μετροπϊάνει͜ ατο, ’κ’ εφέκα ’το να ’γβαίν’ ας σο κρεβάτ’ ολόγιον ημέραν.

Το βράδον ο καιρόν επέρεν άν’, αιχτρίασεν ο Θεός και τ’ εμόν η καρδία πα ’χτρίασεν. Εγ̆είνο τη νύχταν, άμον ντο δι͜αβαίν’ του μεσανύχτ’, θα πάγω —αρτούκ άλλο στά-στά ’κ’ έν’!

Ο χερίφ’ς ι-μ’ ο καρίπ’ς εχάρεν ατο το παιδίν ντ’ εγέντον καλά, εσ’κώθεν ετσ̌ακανίγεν, έρθεν σο κρεβατόπον εθε καικά κι όλιον την ημέραν εμασχάρευεν μετ’ εγ̆είνο κι επαιγνουδίαζεν ατο. Άμον ντ’ εβράδυνεν, επήγεν κι εγ̆είνος έπεσεν σον τόπον ατ’ κι εκοιμέθεν με την έρεξην.

Επήγα ’τότε ετοίμασα το μακέλλ’, έναν παλιόν, λαφρόν γριζομάκελλον του πεθερού μ’, κι έρθα με το λυχναρόπο μ’ ένοιξα το σουντούκι μ’. Σο δεξ̌έν σο φαλαμίδ’ν εθε απέσ’ είχα ένα μικρόν σ̌ισ̌εδόπον, όσον έναν ρακί’ κατέφ’· η μάνα μ’ είχ̌εν απέσ’ βοτανόπον κι εκατέσπαναν τ’ απαλάμι͜ας ατ’ς, έλειφτεν ατα επ’ εγ̆είνο. Κάποτ’ ετελέθεν το βοτανόπον κι εδώκε μ’ ατο. Εγώ πα ’πέρα έπλυσα ’το κι εσέγκ’ απέσ’ καμισί’ κοτσακόπα και δύο-τρία βελονόπα, να χρέσκουμ’ ατα όσα θέλω. Ευκαίρωσα κι εκορδυλίασα τα κοτσαπόπα σ’ έναν εμπαλόπον απέσ’ κι επέρα το σ̌ισ̌εδόπον, επήγα σου κεμερί’ το φλανόπον, εσέγκα κι εποίκα ’το μισ̌ι͜άρ’ επ’ εγ̆είνο το καταλίν το καλαντόνερο μ’ κι εποίκα ’το χαζίρ’.

Κι επεκεί έψ̌α την καντήλαν —τον πιρνόν Κερεκή πα έτον—, εθυμίασα, εποίκα και την προσευχή μ’ κι έπεσα κα’ εκοιμέθα κι εγώ. Άμον ντο γίνεται, είπα, μεσανύχτ’ς, εξέρω πως ο πετεινόν έναν τεκάν ’κι σ̌ασ̌εύ’, σην ώραν ατ’ θα κουίζ’ κι αγνεφίζ’ με· ὰμα ’κομπώθα. Παναγία, καμίαν του ’κ’ επαθάν’να, ετάλεψα σον ύπνον και ’κ’ επόρεσα ν’ ακούω του πετεινού τη λαλίαν.

Πολλά ’κ’ εδέβεν ας σου μεσανύχτ’ κι υστερνά, ακούω τ’ άλλο τη λαλίαν. Εγ̆είνο η λαλία, εγ̆είνα τα λόγια! Εγέντον τρία βραδάς τ’ έν’ τ’ άλλ’ απάν’ ’ρωματι͜άσκουμαι —ποδεδίζ’ Ατον ο Θεός!

-Κερεκή...σούκ’ δέβα, ιχμαλούκ’ μ’ ευτάς!

Χαμάν εγνέφ’σα. Το καντηλόπον εβζήεν του κεφαλί’ εθε· σκοτία. Εσ’κώθα ’φόρεσα δίχως λαχουσ̌ήν κι επήγα σον κουφοστάτεν εντώκα νερόν σον πρόσωπο μ’. Επεκεί επέρα την εβζάν, έσυρα κι έψ̌α την καντήλαν κι εποίκα την προσευχή μ’, εσέγκα στεγνά αχ̌ύρι͜α σα τσ̌αρούχ̌ια μ’, εφόρεσα κι εγ̆είνα και τούλα-τούλα ένοιξα την πόρταν κι εξέβα, να τερώ ντό βακούτ’ έν’.

Οξ̌ικέσ’ ο κόσμος χ̌ιόν’ καπατεμένον, αίχτρι͜α καλωσύνια κι αστροφώς, άμον ημέρα· ὰμα κρύο̤ς πα, σπιχτόν κρύο̤ς. Ετέρεσα, τ’ Αλετροπόδ’ εσ’κώθεν έναν ζυγόν και τ’ Εξ̌ίαστρα πα άντζ̌ακ εκούρασαν το μαλεζοκέρανον. Έπεγ̆ι νύχτα έν’ ακόμαν, είπα, ὰμα μη κωλολεύω, ας πάγω. Εκλώστα εσέβ’ απέσ’, επέρα σο χ̌έρι μ’ το σ̌ισ̌εδόπον με το καλαντόνερον, έσυρα σ’ ωμί μ’ το τσ̌αντάι, επέρα και το μακέλλ’, κι εξέβα. Κι επεκεί ετέρεσα ξαν ολόγ̆ερα, εσπάλτσα γιαβάσ̌ι͜α κι εκλείδωσα την πόρταν, εσέγκα τ’ ανοιγάρ’ έμπρι͜α μ’ καικά σο ζωνάρι μ’ ανούνιγα και —Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου...!— εποίκα το σταυρόν σην καρδία μ’ κι εχπάστα.

Το παλιόν τ’ οσπίτ’ν εμουν πα ατού σο καινούρχον καικά έτον, κάθεν χ̌ερού σο βασιλιακόν το δρόμον αφκά κιάν’ σην καγιάν. Οπίσ̌’ κιάν’ σ’ οσπίτ’ ντο έν’ το παΐρ’ το χωράφ’ ας σον δρόμον ως το ποτάμ, εγ̆είνο όλιον ο κατακέφαλον, αδελφομοίρι͜αγον έν’. Πρώτα ένα έτον· έσ’κωσαν έναν τουβαρόπον κι εποίκαν βασμόν ση μέσεν κέσ’ πέραν-περού κι εμοίρι͜αξαν ατο. Σο κάθεν το κομμάτ’ απέσ’, σο ποταμάκριν, δέκα πόδας απ’ άνθεν σην εμποδέαν, έν’ εγ̆είνο το γολόβ’ η καγιά. Από κάθεν, ας σην εμποδέαν μερεάν, τ’ αφκακέσ’ όσον έναν καλύβ’ κουφολογ̆εμένον κι εύκαιρον έν’ —η Σοφία εξέρει͜ ατο καλά. Εγ̆είνο έν’ το σπέλεν τ’ ερωματι͜άστα να πάγω ’γβάλω και παίρω τη χαζνέν.

Ας σου Χ̌ιλή μερέαν να πάγω κατηβαίνω σο ποτάμ’ και κλώσκουμ’ αποφκακέσ’ πάγω σο σπέλεν, ενούντσα, τολασ̌μάν θα έν’, είπα ας πάγω κοφτά.

Επήγα σην κεσ̌έν του ’σπιτί’, εκλώστα ’δέβα το μαντροκώλ’ κι εσέβα σο χωράφ’. Το χ̌ιόν’ έναν πιθαμήν, τ’ απάν’ κέσ’ εξεραδίασεν ας σ’ αγιάζ’, ὰμα τ’ αφκά χαλαρόν, πατείς και φοσίγ̆εται το ποδάρι σ’. ΕΠήγα ομάλια έναν ξάι κι επεκεί εκλώστα κα’ σον κατέφορον, απάν’ σην τσ̌ιρπήν του σπελί’, επήγα στέρι͜α-στέρι͜α κι εκατήβα σο βασμόν εμουν. Έν’ το τουβαρόπον εκάν έναν αρσ̌ίν σο ψήλος κι αφκακέσ’ σο τουβάρ’ πα στενόν τραφόπον κι επεκεί αρχινά το κάθεν το κομμάτ’, τ’ ανεψ̌ι͜ού μ’ του Γιώρ’ το χωράφ’, όθεν έν’ το σπέλεν.

Έπλωσα κι εκρέμ’σα αφκά το γριζομάκελλον κι επεκεί σίτα κρατώ με τ’ έναν το χ̌έρι μ’ σα λιθάρι͜α του τουβαρί’ ελάγγεψ’ αφκά κι εγώ απάν’ σον τράφον.

Η τύχη μ’ κι η ζωή τ’ ανθρώπ’ ασ’ έναν τράν κρατούν. Η ώρα ντο φέρ’, ο χρόνον ’κι φέρει͜ ατο.

Σο τραφοκέφαλον κέσ’ το χ̌ιόν’ γιφκάν’ έτον κι η νηγή παγωμένον. Ελάγγεψα και να στυλούμαι ’κ’ επόρεσα, εγούντζεψα κι ετσ̌ιντζ̌ινίγα έναν οργέαν κα’. Εγ̆είνο έτον, το σ̌ισ̌εδόπον με το καλαντόνερον εβούρτσιξεν κι ετι͜άγγεψεν ας σα χ̌έρι͜α μ’ —Παναγία, αγ̆ούτο ντό ογουρσουζλούκ’ έτον ντο έρθεν απ’ έμπρι͜α μ’;

Εσ’κώθα χαμάν επήγα άν’, επήγα κα’, ειτι͜αδά, ειτεκεί, εταράτσεψα, εχτάλεψα το χ̌ιόν’ με τα δύο χ̌έρι͜α μ’, εδεξέβα κι εμιλιάχτα όλιον τον τράφον ολόγ̆ερα μ’, έφαγα τον κόσμον· νέ σ̌ισ̌έν, νέ καλαντόνερον!

Ντό να ’φτάω; Εφέκα το μακέλλ’ εκαικά κι εσ’κώθα ’κλώστα ’πίσ’. Εγριντζάφωσα κι εξέβ’ απάν’ ας σο τουβαρόπον κι εθέκα ’το: εξέβα καμά-κουτουζ σ’ οσπίτ’. Θα παίρω έτερον ας σο καλαντόνερον ντ’ επέμ’νεν και ξαν πάγω. Το ’ρωματίασμα μ’ να τερείς, φως φανερόν, θίγως καλαντόνερον ναφιλέν θα νεγκάσκουμαι.

Πάγω σην πόρταν του ’σπιτί’ και χαλάνω απ’ άνθεν μερέαν ση φωλέαν κέσ’, να παίρω τ’ ανοιγάρ’ —ανοιγάρ’ ’κ’ έν’!

Ετάλεψα ν’ αχπάνω του κιφαλί’ μ’ τα μαλλία —Κύρι’ ελέησον! Θα παλαλούμαι, ταχά! Εφτιλάκ’σεν η καρδία μ’.

Αλλομίαν, εθαρρείς κάτ’ς εσέγκεν ση ράχ̌ι͜α μ’ καικά έναν βούραν χ̌ιόνια, έρθε σο νου μ’: εγώ, όνταν εκλείδωσα απράναν, έμπρι͜α μ’ καικά εσέγκα τ’ ανοιγάρ’. Ετάλεψ’ απάν’ ι-μ’, ετινιάγα, εδι͜αφτουλίγα —απάν’ ι-μ’ πα ’κ’ έχ’ ατο! Θέ μ’, π’ έπλασες με! Αγ̆ούτο γιάμ’ όλ’ οι δι͜αβόλ’ εποίκαν το λόγον έναν να ’γβάλ’ν’ την ψ̌η μ’ απόψ’ κι εγώ εθαρρώ Εσύ ελάλεσες με;

Ξαν εκλώστα ’ξοπίσ’. Μούτλακ’ σον τόπον ντ’ εγλοίαξα τ’ ανοιγάρ’ πα εκαικά εξέβεν κι ερρούξεν ας σο ζωνάρι μ’, αστόχ̌’ κι ακλερικόν να γίνεται! Ξαν εκατήβα ’κει, εταράτσεψ’ αδά, εχτάλεψ’ ακεί, αρ’ εύρα ’το. Εβούρθα να σ’κώνω σύρω και χάν’ ατο. Έφτυσα το δι͜άβολον. Εκλώστα ξαν εξέβα σ’ οσπίτ’, ένοιξα κι εσέβ’ απέσ’.

Το καντηλόπον επίανεν. Το νεφέσι μ’ εκόπεν, η καρδία μ’ εφαρφαταρίασεν. Ας ση νεγκασία μ’ κι ας σο ταρλούκι μ’ επήγα να φουρκίγ̆ουμαι. Εκλίστα κα’ να τινιάζω τα χ̌ιόνια από ’πάν’ ι-μ’. Σα παλτούρι͜α μ’ ολόγ̆ερα, αποπέσ’ ας σ’ ορτάρι͜α, τα χ̌ιόνια και τα παγούρι͜α, άμον μαξιλάρι͜α. Εχτραμίασα κα’ κι ετίνιαξα ’τα κι έτρεξα ’τέρεσα τα κουτσ̌ίκια ντ’ ευτάγ’νε. Εκοιμούσαν ραχάτι͜α. Εκλίστα κι εφίλεσα ’τα κι εγ̆είνα ’κοιμούσαν. Ησύχασεν έναν ξάι η ψ̌η μ’. Επεκεί επήγα σου κεμερί’ το φλανόπον κι επέρα όλιον το καλαντόνερον με τη σ̌ισ̌έν εντάμαν —άλλο μικρό σ̌ισ̌εδόπον ’κ’ είχα— κι ερρούξα έξ’, θα κατηβαίνω σο σπέλιον —το βακούτ’ εδέβεν και τεγμέ να προφτάνω.

Εκατήβα ξαν σο βασμόν —εγέντον τρία φοράς—, εκατήβα κι ας σο τουβάρ’ —ατώρα ’κ’ εγλοίαξα—, εκλίστα ’πέρα και το μακέλλ’. Το δεύτερον την πόδαν ’κ’ εποίκα, τα ποδάρι͜α μ’ ετελέτρωσαν: Κουκουρίκουουου! εκούιξεν ο πετεινόν!

Ετέρεσα σην Ανατολήν: τα ραχ̌ία ’χάραξαν!

-Εσκόλασαμεεε! Απόψ’ πα κουσμέτ’ ’κ’ έτον για τ’ εμέν!

«...Αχταλεύ’ς, ευρήκ’ς και παίρ’ς το πιθαρόπον κι έρχ̌εσαι δι͜αβαίντς πριχού να κουίζ’ ο πετεινόν το μέρωμαν!» έλεγεν η λαλία.

-Θέ μ’, να συγχωράς την αμαρτία μ’!

Εποίκα το σταυρό μ’ κι εκλώστα ’πήγα σ’ οσπιτόπο μ’.

Εσέβα ξαν απέσ’, ετίνιαξα τα χ̌ιόνια ας σα ποδάρι͜α μ’ δίχως να ταραχ̌ίζω τ’ οσπίτ’, εσέγκα το καλαντόνερον σον τόπον εθε κι εκάτσα έψ̌α τ’ άψιμον.

Ο χερίφ’ς ι-μ’ εγνέφ’σεν κι άμον ντ’ είδεν τ’ άψιμον, εψαλάφεσε με νερόν να νίφκεται. Εθέκα͜ απάν’ νερόπον να χουλείται κι εγώ εκατήβα ας σην καταρράχτεν, επεκαράκωσα κι ένοιξα του μαντρί’ την πόρταν, ν’ απορθώνω τα ζα.

Ημέρα ένοιξεν καλά. Τα ζα, τ’ άλλ’ απ’ αδά, τ’ άλλ’ απ’ ακεί, σ’κούνταν έναν-έναν, αποτσιγκούνταν και μουγκρίζ’νε, αναμέν’νε τα χορτάρι͜α. Εγώ πα είπα ας σπογγίζω τα κόπρι͜α αποφκάτ’ ατουν και φέρω ση μεσεγέν κι επεκεί εγβαίνω σ’ αχ̌ορών’, ρούζω χόρτασμαν και γομώνω τα παθινία τουν.

Αρ’ εσπόγγ’σα έναν παρτσ̌άν κι αλλομίαν αναχάπαρα ακούω του παιδίων τα λαλίας απ’ οξ̌ωκά:

-Μάνα, μάνα!

Ετσ̌αρπινεύτα! Έσ’κωσα κι έσυρα το μαντροφρόκαλον ας σα χ̌έρι͜α μ’ κι εκρεμίγα έξ’.

Όνταν είδα τα παιδία, τα δύο π’ απάν’ σο κάσ̌’, εκόπεν η καρδία μ’!

Ατά, άμον ντ’ εγνέφ’σαν, αέτσ’ άμον ντ’ έστεκαν ας σο κρεβάτ’ κέσ’ αφόρετα, εσ’κώθαν ερρούξαν έξ’, του γουρζουλά, να πάγ’νε προς νερόν. Κι άμον ντ’ είδαν το χ̌ιόν’, εχάραν, έτρεξαν ας σ’ αλών’ απάν’ κέσ’, εβαφτώθαν σο χ̌ιόν’ ους τα γόνατα κι εξέβαν από κάθεν μερέαν σο κάσ̌’ απάν’, βουρι͜άσκουν και σύρ’ν’ αφκά χ̌ιόνια και παίζ’νε.

Κι επεκεί, σίτ’ έπαιζαν, κάτ’ναν είδαν αφκά σην ποταμέαν, εξέβεν ας σο σπέλεν κέσ’ και πάει, εκούιξαν: μάνα, μάνα· κι έτρεξαν να λέγ’νε μ’ ατο. Πώς ελέασεν ο Θεός να ποδεδίζ’ Ατον, και ’κ’ εντώκαν αφκά! Βάι π’ έπλασε με! Ντό  θ’ εγίνουμ’ εγώ η κοχράκα! Ήντσαν έτον, λέγω, του σ’χωρεμέν’ το παιδίν, θ’ αγιάζ’ η ψ̌η ατ’! Εγέντον σεπέπ’ς κι έφυγαν ας σο κάσ̌’ απάν’ τα παιδία. Ασ’ έναν τρανόν κατάν εγουρτάρεψεν ατα. Μάγξουζ θ’ ερρούζ’ναν αφκά κι οτότε εγώ πα ’δέν άλλο ’κι θ’ έποιν’να, θ’ έδενα έναν λιθάρ’ ση γούλα μ’ κι εκρεμίγουμ’ από ’πίσ’ ατουν. Να γίνεται κερίν η ψ̌η ατ’, τ’ αγιασμέν’ ο γιον!

Τα κουτσ̌ίκια επέρα ’τα σην ταβήν κι εσέβαν απέσ’ κι εγώ έτρεξ’ απάν’ σο κάσ̌’. Είνας κοντακιανός άγουρος μετ’ έναν σακίν σ’ ωμίν ατ’ γομάτον εκουτουπανιάγεν και πάει ας σου χωραφί’ την εμποδέαν κέσ’ —χα πιδι͜αβαίν’ και στέκ’ σου Κότσαλη μερέαν.

Άμον ντο τσ̌αρπεύ’ τ’ οψάρ’ σο νερόν, εχόρεψεν η καρδία μ’! Να στέκω άλλο ’κ’ επόρεσα. Ελάγγεψα ’καράκωσα τ’ οσπιτί’ την πόρταν, να μη εγβαίν’ν’ τα παιδία —εγ̆είνα ας σην δι͜αρμενείαν ξάι ’κι παίρ’νε— κι εγώ εφέκα κι έτρεξα, επεληταρι͜άγα σο χωράφ’ απάν’ καικά και, βασμούς, τουβάρι͜α, τράφους, πώς ελάγγευα ’τα ’κι ξέρω, εκατήβα σο σπέλεν.

-Ου, τον θέμαλη σ’! Αρ’ αγ̆ούτο έτον, λέγω, ντό θ’ επαθάν’να!

Σο δεξ̌έν το μέρος του σπελί’ έναν κουφέλ’. Χώματα ταζέα αχταλεμένα ολόγ̆ερα. Του πιθαρί’ ο τόπον απέσ’ σο χώμαν καλουπλιαεμένον, εύκαιρον· κι εθαρρείς ακόμαν εκαικά έν’ το πιθαρόπον!

Ερρούξα έξ’ κι ετέρεσα τα πόδας και το τσ̌ιγούρ’. Σο χ̌ιόν’ απάν’ κέσ’ χώματα αδά κι ακεί, κοκκινειδία αποτρίμι͜α του πιθαρί’. Έτρεξα επεγ̆ί σα πόδας απάν’, θα τερώ πού πάγ’νε. Εδέβα του Κότσαλη του χωραφί’ την εμποδέαν άνου-κα’ σο ποτάμ’, εδέβα τσ’ Αλυμίτρι͜ας τα σπόγγους και τρέχω το πέραν κα’, εκατήβα σου Σιλεϊμανάντων τα χαμαιλέτας. Τα πόδας επήγαν κι επέρνιξαν το γεφύρ’. Ο χερίφ’ς τηνάν είδα με το σακίν σ’ ωμίν ατ’ πουδέν ’κι φαίνεται, εμολιτεύτεν. Έλεγα, λάχ̌’ εφτάνω και σοούντα εγνωρίζ’ ατον, ὰμ’ ας σα πόδας κι ανέτερον τιδέν ’κ’ είδα. Έφυγεν και ση Ζάβεραν μερέαν πα έφυγεν!

Μερι͜άμ’ Ρωμαίο̤ς έτον. Αν έτον Τούρκος, θ’ έφευεν σο Στάμαν μερέαν.

Εκλώστα ’πίσ’ κι έρθα σο σπέλεν. Σ’ αχταλεμένα τα χώματα καικά, σου λεβορί’ τα ρίζας ανάμεσα, κείται το σ̌ισ̌εδόπον ντ’ εκράν’να σο χ̌έρι μ’ με το καλαντόνερον, όνταν εκατήβα ας σο βασμόν κι εγλοίαξα. Εγ̆είνο, άμον ντ’ εβούρτσιξεν ας σο χ̌έρι μ’ κι ερρούξεν απάν’ σο χ̌ιόν’, το χ̌ιόν’ παγωμένον έτον εχ̌υμίγεν και, τα ίσα απάν’ σο σπέλεν, έρθεν κι εκρεμίγεν απέσ’ σην έμπαν του σπελί’.

Μερι͜άμ’ εύρα ’το, τέρεν εσύ μίαν! Επέρα ’το κι εδέβα πλάν.

Όνταν εξέβα σ’ οσπίτ’, απάν’ σ’ αλών’ έκ’σα από μακρά τ’ Αγε-Βασιλεί’ την καμπάναν. Εκλώστα εκεί μερέαν κι εποίκα το σταυρό μ’.

Εγ̆είνα τα ημέρας σην Κρένασαν ο Καρτερής ο Θόδωρον έναν εφτωχόν παιδίν, εδέβεν ση Ρουσίαν κέσ’ απανσούζ’κα. Τρία χρόνια εστάθεν ση ΡΟυσίαν κι όταν εκλώστεν κι έρθεν, έλεγαν, τρία παπόρι͜α εφόρτωσεν με την παράν ντ’ εκαζάνεψεν.

Η χώρα, βαργιόκ, σ’ αΐκον σειράν τη μερμήκαν πα καμέλ’ ευτάγ’νε, πολλά καιρόν εποίν’ναν ατο καλατσ̌ήν κι όλ’ εχόντρυναν τ’ ομμάτι͜α τουν, καθαείς ήντι͜αν εθέλ’νεν έλεγεν. Ὰμα μερι͜άμ’ ο Καρτερής πα εγ̆είνα τα χρόνια άτετον παράν έκχ̌’σεν.

Έχτιζεν κι εθεμελίωνεν χτισ̌ώνας και γιαπία και χωράφι͜α άνθεν-κάθεν εγόραζεν, κι εγκλησίας έσαν, χαϊρι͜άτι͜α έσαν, σκολεία, μαναστήρι͜α, σ’ όλια ’δώριζεν, η χώρα πα όσον και να έλεγεν είχ̌εν το δίκαιον.

Σεράντα χρόνια εδέβαν κι εγώ καν’νάν τιδέν ’κ’ έλεγα ασ’ ατό τ’ εμόν τη ματέν.

Τον χερίφη μ’ πα, άρρωστον άνθρωπον, ενούντσα, ντό να τυρι͜αννίζ’ ατον κι εγ̆είνον τον καρίπ’ επ’ ετότε, το γίνεται άλλο ’κι απογίνεται, ’δέν ’κ’ είπα ’τον. Αρ’ αέτσ’ πα επήγεν κι επέθανεν δίχως να ξέρ’ τιδέν.

Έναν χρόνον, τ’ Αγε-Σεραντί’ —εγέντον ατώρα πέντε χρόνια κι αδελφό μ’, ο ποπα-Στάθϊον πα σου Τσ̌αχαρι͜άντων ακόμαν εζήν’νεν, αγιασμένον —, είπα ας πάγω σον Αγε-Σεράντον σην εγκλησίαν κι ελέπω και τον αδελφό μ’, πολλά καιρός κιάν’ ’κ’ είδα ’τον. Κι επεκεί ενούντσα, ατώρα εμείς γεράτεια είν’, η ζωή έχ̌’ και τον θάνατον, χαζίρι͜α έρθα, αδελφό μ’ πα πρωτόπαπας και πνεματικός έτον, ας ξημολογίουμαι κιόλα· κι είπα ’τον ντό ερωματι͜άστα εγ̆είνα τα χρόνια, όλια ιστόρ’σα ’τα ’κεί, πώς έτον και πώς ’κ’ έτον.

-Να έ͜εις την ευκήν του Θεού και των Σεράντα Μαρτύρων, Κερεκή, πουλί μ’! λέει με. Αρ’ εγώ π’ ατώρα ας ξημολογίουμαι σ’ εσέν. Τσί ζει, τσί αποθάν’; Έναν χρόνον, του Σταυρού επήγα σον Τιμϊόσταυρον σ’ Αδολή. Με τον Ποπαγέννεν τον Τσ̌ιρούκ’, ν’ αγιάζ’νε τα χώματα τ’, εντάμαν ελειτρούγ̆εσαμε κι ας ση λειτρουγ̆ίαν κι υστερνά, επέρε με σ’ οσπίτ’ν ατ’ κι ετίμεσε με. Μικρόντας πα γειτονάδες και φίλ’ έμες κι ατώρα πα εν Χριστώ αδελφοί, εποίκε με τι͜αβέτ’ κι ευχαριστέθεν ατο πολλά ντο είδε με. Αρ’ ας σ’ έφαγαμε κι έπι͜αμε, εκάτσαμε κάποσον πα ώραν κι είπαμε κι έκ’σαμε. Είπαμε για τσ’ ανρθώπ’ς, για τ’ εγκλησίας, για τα παλιά, για τ’ ατωρ’νά· και λιαφσί εποίκαμε επεγ̆ί μουχαπέτ’ για τ’ αγ̆ουτινεθί’ του κοσμί’ το κιτίσ̌’. Ατού αναμεσά έγγεψαμε και τον Καρτερήν.

-Ποπα-Στάθϊε, λέει με, εγώ σ’ αδελφού μ’ τον οδόν είχα σε ζατί κι αδέλφι͜α πα θ’ αποθάνουμε σου Χριστού την ομολογίαν, εσύ πα πνεματικός κι εγώ πα πνεματικός, αναμεσοντά μουν τεκλίφ’ ’κ’ έχουμε κι ο Θεός πα ας συγχωρά τους δούλους του. Το χρόνον ντ’ επέθανεν ο Καρτερής, ο σ’χωρεμένον, έρεθεν σ’ εμέν εξαγορεύτεν κι είπε με όλιον τη ζωήν ατ’, ντό είδεν και ντ’ εποίκεν ας σ’ εγεννέθεν σον κόσμον. «Πολλά χρόνια ’κ’ έτον», είπεν, «ας σ’ επήγα ’σώγαμπρος σην Κρένασαν, έναν Χριστουγεναρρί’ βραδήν, Σάββαν αποβραδίας και τον πιρνόν Κερεκή, ερωματι͜άστα. Σο μέρωμαν δύ’ ώρας απάν’-αφκά λέει, σ’ οσπίτι μ’ όλ’ εκοιμούμες. Έναν λαλίαν κάποθεν έρθε με κι εγώ, άμον ντο είμαι άγνεφος, έκουα και τη λαλίαν ’κ’ εγνώριζα. «Θόδωρε», έλεγεν η λαλία, «σούκ’ έπαρ’ το μακέλλ’ κι έναν σακίν και δέβα σου Καμπανά. Σου Κοντού τ’ αφκά το χωράφ’ απέσ’, σην ποταμέαν σιμά, εκεί σο σπελιόπον αφκά, έναν πουλουλόπον θαμμένον, γομάτον χρυσόν παράν έν’! Εγ̆είνο για τ’ εσέν έν’! Πας και σην έμπαν του σπελί’ κά’ θα κρούει και χτυπά σο ποδάρι σ’. Έναν πόδαν ας σ’ απέσ’ το μέρος, σα δεξ̌ά απάν’, σου λιθαρί’ το ποδάρ’, αχταλεύ’ς τρία πιθαμάς σο βάθος, ευρήκ’ς και παίρ’ς το πουλουλόπον κι έρχ̌εσαι δι͜αβαίντς, πριχού χτυπούν τα καμπάνας». Εγώ, σάγκιμ αγνεφός έμ’, ελάγγεψα κι εσ’κώθα. Σ’ έναν τεκάν εφόρεσα, εντώκα σο κατσί μ’ νερόν κι εποίκα τη μετάνοι͜α μ’. Νέ άψιμον έψ̌α, νέ λαχουσ̌ήν εποίκα· επέρα το γριζομάκελλον και το δίσακο μ’ κι εξέβα. Οξ̌ικέσ’ το χ̌ιόν’ έναν πιθαμήν. Τ’ έμπρου τη βραδήν εχ̌ιόντσεν κι εκαπάτεψεν. Ο καιρόν αιχτρίασεν κι αγιάζ’, η άσα σ’ παγών’ σον αέραν. Επήγα, εξέβα ας ση μαχαλάν, εκατήβα ση λούγελην κι οληγορώ, τρέχω, νέ χ̌ιόνια, νέ κρύο̤ν τερώ. Ελέασεν ο Θεός και το τσ̌αναβάρ’ π’ απάν’ ι-μ’ ’κ’ ερρούξεν. Επεγ̆ί πα δρόμος έν’, ὰμα ’γώ τιδέν σ’ ομμάτι͜α μ’ ’κ’ έρ’ται. Ας ση Ζάβερας τα τικιανόπα καικά εκλώστα κα’ κι εκατήβα σου Σιλεϊμανάντων τα χαμαιλέτας, επέρνιξα το γεφύρ’ κι ας σο τσ̌ακάλ-γιολιν ντο πάει το περάν άν’ καρσ̌ί ας σ’ Αλυμίτρι͜ας τα σπόγγους επήγα τα ίσα κι εξέβα σο σπέλιον. Τα ιδρώματα μ’ έτρεχαν ποτάμ’ και το κιφάλι μ’ εκαφούριζεν. Ώσνα επήγα του ’κ’ έσαν τα δέδι͜α εδέβασα. Εγώ πα ’θάμαξα πώς ’κ’ εκυλίγα κι ερρούξα εκεί σου ποταμί’ τα λογγόζι͜α. Επήγα ισούλιαν να ’μπαίν’ απέσ’. Έναν πόδαν ’κ’ εποίκα —τικ!—, κάτ’ εχτύπεσεν σο ποδάρι μ’. Εκλίστα κι ετέρεσα: έναν σ̌ισ̌εδόπον γομάτον ως τ’ ημ’ψόν νερόπον. Σο δεξ̌έν το μέρος ξερά τσουκρία, λεβορί’ ρίζας. Έπλωσα κι εθέκα ’το εκειαπέσ’ σα ρίζας κι αποπέσ’ μερεάν σο γιάν’ καικά εχτάλεψα. Σα τρία μακελλέας, του μακελλί’ το στόμαν εντώκεν σο πλακίν. Εχτάλεψα, επεσ̌κέπασα κι έσ’κωσα το πλακίν κι αφκά ενοίγ̆εν το πιθαρόπον. Εμακέλλτσα απ’ ολόγ̆ερα λαφρά-λαφρά κι εξέγκα ’το, άμον ντ’ εγβάλτς τ’ αποθαμενί’ τα στούδι͜α κι η καρδία μ’ άμον τσ̌ακούτσ̌’ εντούν’νεν. Ας σο βάρος εθε κι ας σον χτύπον ντ’ εξέγκεν, άμον ντ’ ελαγκούντσα το πιθαρόπον, τερώ, σαΐ-κι «χρυσόν παράν»! Χαμάν εποίκα το σταυρό μ’, εσέγκα τ’ άμον ντ’ έστεκεν σο δίσακο μ’ κι εθέκα ’το. Ημέρα ένοιξεν καλά. Όνταν έρθα καρσ̌ί σην Αλυμίτρι͜αν, γιάν-γιανά με το ποτάμ’ επέγ’να, έσ’κωσα κι έσυρα το γριζομάκελλο μ’ απέσ’ σ’ έναν λογγόζ’, αφκά σο Σπόγγον και ξαν εριπόδτσα. Σην Κρένασαν απέσ’, όνταν εδεβαίν’να ας σον Αγε-Βασίλ’ κέσ’, τα καμπάνας εντούν’ναν. Σην εβδομάδαν απάν’ εξέγκα το πασ̌ιπόρτι μ’ κι εδέβα ση Ρουσίαν. Επ’ ετότες ήντι͜αν εποίκα όλια ’ξέρετε͜ ατα». Αρ’ αέτσ’ είπε μ’ ο Ποπαγέννες οτότε, αγιασμένον, λέει μ’ αδελφό μ’ ο Ποπα-Στάθϊον, κι εγώ π’ ατώρα λέγω σ’ ατα και σ’χώρ’ με κι ο Θεός να σ’χωρεί σε!

-Βάι π’ έπλασε με! Παναγία μ’ πονολύτρι͜α! Βάι τη μάνα μ’! Μάνα! Πώς επόρεσεν κι εβάσταξεν η ψ̌η σ’ ατόσον δαρμόν, σ’ αΐκον κάτριν ντ’ εποίκε σε ο Θεός; είπεν κι ετσαρφουλίγ̆εν η Σοφία —όνεμαν ντου ’κ’ έκλαψεν με τα δάκρυ͜α.

Η νύφε με το κορτσόπον επάγωσαν κι επέμ’ναν τ’ ομμάτι͜α τουν ση γραίαν.

-Έι βαχ! Έι βαχ! εβαχλανεύτεν κι Αλευράς ο Γιάννες. Το γιλτουρούμ’, λέγ’νε, του Θεού η χολή έν’. ’Στράφτ’ και βροντά ουρανόν κι ο Θεός ταγλαεύ’ τεά τη νηγήν με τ’ αψιματένια τα βιτσέας! Ατό λάθος έν’! Το γιλτουρούμ’ έν’ η λαλία του Θεού, ντο λέει σε: Έγβαλ’ τ’ ομμάτι͜α σ’ και δος ατα τον άλλον, γιάμ’ μετ’ εγ̆εινού ντ’ εδώκα ’τον εγώ καλά ’κ’ ελέπ’, κι εσύ δίχως ομμάτι͜α πα ζεις! Κι αρ’ εσύ, άμον ντο λες, ναι μάνα, ατό, να έχουμε την ευκή σ’, τσ̌ιπ: να, λύκον, φά’ τη Σημαδίαν! Τον Καρτερήν εσύ εποίκες ατον Καρτερήν κι εσύ πα, εγ̆είνε η Κοντάβα, έρθες κι εγέρασες με το καλαντόνερο σ’!

Και με την αγκώναν απάν’ σο γόνατον επεκούμπ’σεν το κατσίν ατ’ς σην απαλάμι͜αν ατ’ και τερεί ατεν.

-Ρίζα μ’, εσείν ατώρα όλ’ παιδία μ’ είσ’νε κι εγώ πα τ’ έναν το ποδάρι μ’ σο ταφίν έν’, λέει η γραία η Κοντάβα. Ποίος εγεννέθεν σον κόσμον και ’κ’ έπεν τα δάκρυ͜α τ’ ν’ αποδιψά; Ατά όλια τύχης πράματα είν’, ὰμα ας λέγω σας και την καρδία μ’. Εγώ, όσον ντ’ εχάρα όνταν είδα τα παιδία μ’ να κουίζ’νε ας σου κρεμού το χ̌είλος απάν’ κι ο Θεός, γουρπάν’ν Ατ’, εκράτεσεν ατα και ’δέν ’κ’ έπαθαν, ατόσον ’κ’ ετυρι͜αννίγα το ντ’ εχάσα ας σα χ̌έρι͜α μ’ τη χαζνέν. Η χαζνέ, πουλί μ’, ας σου ’κ’ έτον τ’ εμόν κουσμέτ’ κι υστερνά, ξαν ευχαριστέθεν ατο η ψ̌η μ’, ντο εδώκεν ατο ο Θεός σα καλά χ̌έρι͜α σοούντα κι ας έτον ας σ’ εμέτερον το σπέλιον κι ας έτον με τ’ εμόν το καλαντόνερον. Αν επαίρ’να ’το εγώ, ας τερούμε, θ’ επόρ’να κι εποίν’να κι εγώ τα καλά ντ’ εποίκεν σον κόσμον ο Καρτερής; Ατά όλια Θεού δουλείας είν’ κι ο Θεός εξέρ’ ντ’ ευτάει! Κι επεκεί η ζωή τ’ ανθρωπίων, αν καλοτερείς, όλιον έναν έν’. Γεννίεται άνθρωπον και μεγαλύν’ και, οσήμερον με το γέλος, αύριον με την κλαίη, άλλος εφτωχός, άλλος εχ̌εμένος, τελέν’νε τα ημέρας ατουν και πάγ’νε δι͜αβαίν’νε. Τα χαράντας ατουν, τα βάρσανα τουν, τ’ εσ̌ϊάδες και τ’ εμορφι͜άδας ατουν, όλια αφήν’ν’ ατα αδά σον κόσμον και πάγ’νε. Ας σ’ εκατετάγεν κιάν’ άνθρωπον αδά σον κόσμον, ατό έν’ τ’ ετϊέτ’ν ατ’. Ήμαρτον, Θεέ μ’! Κιά πασ̌κεί ντο έρ’ται σον κόσμον μάγξουζ να τρώ͜ει, χορτάζ’ και κλώσ̌κεται; Ατό έν’ για τα ζώα του Θεού. Η Σοφία μη ’κ’ είπεν: «Άμον ανθρώπ’ πράττ’ να ζούμε»; Πάει να ειπεί να χωρίγ̆ουμες ας σ’ άλλα τα πλάσματα του Θεού. Για τ’ εγ̆είνο ο Θεός, έναν σον άνθρωπον μαναχόν εδώκεν το νουν σο κιφάλ’ν ατ’ και την ευλάβειαν σην καρδίαν ατ’, να μη σκλαβούται ση ζωντήν ατ’ και φορτών’ την ψ̌ην ατ’ με τα κακωσύνιας αδά σον κόσμον το μάταιον, να ’φτάει καλά όσον εγβαίν’ ας σο χ̌έρ’ν ατ’ και πάει η ψ̌η ατ’, λαφρόν και καθαρόν, ευρήκ’ τόπον κι ανάπαψην ση Βασιλείαν των Ουρανών. Ελέπ’ς, η κοσσάρα πα, σίτα έν’ κοσσάρα, όσα θα πίν’ νερόπον, σ’κών’ το κιφάλ’ν ατ’ς και τερεί σον Θεόν κιάν’. Άνθρωπον πα, από πάππ’ κυρού κιάν’ ντο εσέβεν τη στράταν και πορπατεί με τα εντολάς του Θεού, επ’ εγ̆είνο ’κι πράττ’ να ’γβαίν’. Αγ̆ούτ’ ο κόσμος ψεύτικον, σ’ εμάς έν’ ορωνεία κι εμείς γιολτσ̌ήδες είμες!

Κι η γραία —βάι εσέν, γραία με το βαθαλόν τη στόχασην!—, πριχού να κείνταν κα’, εκαλευκέθεν:

-Όλ’ εσουν, πουλί μ’, να έχ̌ετε την ευκήν του Θεού και με την καλοχρονίαν να μερών’ ο Θεός! Σ’χωρέστε με κι ο Θεός να σ’χωρεί σας! Πάντα «δόξα σοι ο Θεός» ας λέγουμε κι η χάρη του Χριστού και τση Παναγίας να έν’ ελπίδα και παρ’γορία μουν, αδά σον κόσμον πα κι εκεί σον κόσμον πα...

***

Εδέβαν κάποσα χρόνια.

Τα ημέρας ντ’ επέρεν η Ρουσία την Τραπεζούνταν, η Τουρκία ακόμα εκράν’νεν τα ραχ̌ία τση Ματσούκας. Έσ’κωσεν τσοι Ρωμαίοις ας σα χωρία τουν κι εκρέμ’σεν ατ’ς ας σο ραχ̌ίν κι εκεί μερέαν, σην Ανεφορίαν, άναυα τσοι χαμαιλετάρ’ς και τσοι φουρουντζ̌ήδες. Εγ̆είνους εφέκεν ατ’ς να δουλεύ’νε για το στρατόν. Κι η πείνα εθέριζεν.

Η γραία η Κερεκή η Κοντάβα, άλλο κανείς ’κ’ επόρ’νεν να τσ̌ακανίζει͜ ατεν. Ζατί εχάσεν και τη φώσ’ν ατ’ς. Πού να ’πέγ’νεν, η χ̌ιλιάκλερος; Είχ̌εν είναν συγενόν «φουρουντζ̌ήν» σου Τσ̌αχαρι͜άντων· επέμ’νεν εκεί.

Έναν πιρνόν κάτ’ς εδέβεν ας σον Αγε-Σεράντον κέσ’.

Σο ιερόν οπίσ̌’ καικά έναν οσπιτόπον έστεκεν ισίζ’κον. Η πόρτα ’θε ολάνοιχτον. Εσέβεν απέσ’.

Σο μεσοχάμ’ απέσ’ είνας γραιΐτσα εκοιμάτον. Το στουρακόπον σα ποδάρι͜α τ’ς καικά. Σο χ̌έρ’ν ατ’ς δύο ταρούλια χωραφί’ λαμψανόπα.

-Θεία, θεία!

Νέ λαλίαν και νέ τιδέν. Εκλίστεν κι επίασεν τα χ̌ερόπα τ’ς —κρύα χαλάζ̌ι͜α!

Εσταύρωσεν ατα σην καρδίαν ατ’ς κι εξέβεν.

Η γραία η Κερεκή η Κοντάβα επήγεν ση δεξαμένεν ατ’ς κι άλλο ’κ’ εκλώστεν.