.
.
Το Καλαντόνερον

Κεφάλαιο 4

Ας ση Τουρνάκελης, του Λαγηνά και τση Μαντρακενής τα παρχαροζύγουδα αχπάσ̌κεται και τρέχ̌’ και κατηβαίν’ γολγονιστά του Κερασί’ το ποταμόπον, κουράζ’ δύο χωρία και τη λούγελην κι αφκά σ’ Αγε-Κωνσταντινί’ τα κάσ̌ι͜α ’κχ̌ύεται σ’ άλλο το τρανύτερον το ποτάμ’ τση Χαψίκεης.

Δύο συγκράτι͜α χωρία, διδυμάρι͜α παιδία, η Κρένασα και τ’ Αδολή· και το ποτάμ’ ση μέσεν ατουν σ̌κίζ’ και δι͜αβαίν’ και ’κι χωρίζει͜ ατα.

Τ’ οσπίτι͜α τουν συντάραγα κι ανθρώποι͜ ατουν, σάγκι εινός χωρί’ γειτόν’, ξενοχωρίτ’ ντο είν’ απέσ’ ατουν πα ’κ’ εγροικούν ατο.

Ήντσαν εζήν’νεν εγείνα τα χρόνια, θα ’στόχ̌εψεν έναν παιδόπον δέκα-δώδεκα χρονών ας σ’ Αδολή, με το σ̌αλένεν το ζιφκόπον, το πλέο̤ν οξυπόλ’τον κι ασ̌κέπαγον, επέγ’νεν σειράν τα Κερεκάδι͜α και τ’ εξέργατα σον Τιμϊόσταυρον σην εγκλησίαν, έφτεινεν το θυμι͜αντόν κι εποίν’νεν τον ποπάν χουζμέτ’.

Μελίξανθα και κουγκαντζ̌άρι͜α τα μαλλόπα ’θε, προγατομμάτ’κον κι απλάκ’ ο πρόσωπος εθε, ο Θοδωρίκας του Καρτερή, σεφίλ’κον, ὰμ’ αγαπέσιμον παιδίν, λαφρός και καλοπίταγος, όλ’ οι γειτόν’ εκούρφιζαν κι εγάπαναν ατον.

Σα τρί’ αγούρι͜α αδέλφι͜α απέσ’, ο Θοδωρίκας έτον ο μεσαίο̤ς ατουνε κι είχ̌εν και δύο κοριτσάδελφα. Εφτά γούλας με τον κύρ’ και με τη μάναν ατουνε.

Χωράφι͜α ’λίγα είχαν κι εγείνα π’ αποδι͜αφορωμένα κι άπορα -εζήν’ναν οι καρίπ’ με την ανεχ̌ετείαν και το γιοκσουζλούκ’ κι έρθαν τα παιδία κι ετράνυναν και καμίαν ψωμίν ’κ’ εχόρταζαν.

Αρ’ κάποτε έρθεν η σειρά τ’ να γυναικίζ’ κι ο Θοδωρίκας κι εδώκαν ατον ’σώγαμπρον σην Κρένασαν σον Αγε-Βασίλ’ αφκά καικά, σιμά σο ποταμόπον και, εφτωχόν σον εφτωχόν κουσμέτ’, επέρεν έναν ορφανόν κορίτσ’. Ο κύρ’ς εθε επέθανεν κι επέμ’νεν ση Ρουσίαν κέσ’ κι η μάνα ’θε πα, η μαύ’σσα, ακόμαν νέισσα πα ὰμα, μίαν ας σ’ εχ̌έρεψεν, άλλο πα ν’ αντρίζ’ ’κ’ εθέλεσεν· ετράνυνεν το κορτσόπον ατ’ς κι επέρεν ’σώγαμπρον σ’ εγείνο, να μη βζήν’ πασ̌τάν και τ’ αμουρατσούζ’ τ’ αντρού ατ’ς το τσ̌άκ’, η κουρεμέντσα.

Ο Θοδωρίκας, προκομμένος κι οικοκοκύρ’ς να γίνεται παιδάς, εσέγκεν κα’ τ’ ωμία τ’ με το χαβεσλούκ’ κι ερρούξεν με τη γυναίκαν ατ’ εντάμαν σην κάμασην απ’ οπίσ’, ὰμα ντό να ’ποίν’ναν οι καρίπ’; Μετ’ έναν ξερόν οσπιτόπον, ας σα μανέας εθε κι ανέτερον, ποντικός απέσ’ ’κ’ ελευρούτον, και τρίων κοτών χωραφόπον όλιον-όλιον, ντό οικοκυρίαν γίνεται και θ’ εποίν’ναν κι εγείν’; Αρ’ αέτσ’ άμον ντ’ εγεννέθαν εφτωχ̌οί, εστεφανώθαν και την εφτωχ̌είαν.

Επογ̆ούσ̌ευαν κι εδούλευαν το χωραφόπον ατουν, εποίν’ναν κι ημερ’κόπα αδά-ακεί ση χώρας, η ζήση ατουν με το δι͜άρ’ και με την οικονομίαν και μερι͜άμ’ ση χώραν μεχτι͜άτσ̌’ ’κ’ εγίνουσαν. Αρ’ αέτσ’ πα ’ζήν’ναν κι επέγ̆’ναν, ώσνα εχτέθαν και παιδία.

Ν’ αγ̆λί τον εφτωχόν! Η τσούνα ας σ’ εκουταβίασεν, είπεν, μαλέζ’ ’κ’ εχόρτασεν!

Ας σ’ εχτέθαν οι κουρεμέν’ κι εγ̆είν’ γατσ̌ίλια, η ανεχ̌ετεία αρτούκ επάτεσεν· ο μανάβ’ς πα επενινλιάεψεν ατ’ς, ο ταχσιλτάρ’ς πα ’γνώρ’σεν ατ’ς κι ο πακάλτς έτον, ο τσ̌ακάλτς έτον, λιαφσί άλλ’ ας σο χρέο̤ς αφκά να ’γ̆βαίν’νε ’κ’ επόρεσαν. Ο χρόνος δώδεκα μήνας, ελωρίαζαν κι επελωρίαζαν τα τσ̌αρούχ̌ια τουν, άκλεροι, άντρας και γυναίκα, τα παιδία τουν σοούντα νεστικά να μη αφήν’ν’, ώσνα ’γ̆βάλ’ν’ ατα σου νερού τον πρόσωπον και πέκια ο Θεός κάτ’ δί͜ει έναν κολαϊλούκ’.

Έναν Κερεκήν, πιρνά-πιρνά, ας σου Χριστουγενναρί’ τα ημέρας, εχ̌ιόντσεν κι εκαπάτεψεν και κρύο̤ς, θάνατος. Την ώραν τ’ εντούν’νεν ο ποπάς τα καμπάνας, κάτ’ς εστοχάστεν τον Θοδωρίκαν: έρθεν κι εδέβεν ληγάρι͜α-ληγάρι͜α ας σον Αγ̆ε-Βασίλ’ κέσ’ μετ’ έναν δίσακκον σ’ ωμίν ατ’ έμπρ’-οπίσ’ γομάτον κι επήγεν τα ίσα σ’ οσπίτ’ν ατ’.

Σην εβδομάδαν απάν’ είνας κι άλλος έλεγαν κι εποίν’ναν ατο παρακάθ’:

-Κι αμ’ ’κι ξέρετε; Ο Θοδωρίκας του Καρτερή εδέβεν σην Ρουσίαν κι έναν αφήνουμε ύγ̆ειαν πα ’κ’ έτον!

Πρώτα, σα παλιά τα χρόνια, οι Ρωμαίοι τση Ματσούκας τεγμέ ’κ’ εξενίτευαν κι αν εξενίτευαν κάπ’ και που πα ας σο κάθεν τα χωρία, ας σο Τσ̌εβιζλούκ ολόγ̆ερα, επέγ̆’ναν σην Πόλ’ κι εποίν’ναν το καζαντζ̌ιλούκ’.

Υστερνά-υστερνά, ας σ’ ενοίγ̆εν ο δρόμος ση Ρουσίαν μερέαν πα, ερχίνεσαν ολίγον-ολίγον να ξενιτεύ’νε κι ας σ’ Απάν’ τη Ματσούκαν. Το μιλέτ’ πα όσον ντ’ επέγ̆’νεν επλεθύν’νεν, τ’ ιρι͜άτι͜α ολίγα, τα βερκία βαρέα κι ανθρώπ’ ας σο χρέο̤ς αφκά να ’γ̆βγαίν’νε ’κ’ επόρ’ναν, έκλωσαν ατο σο κουρπέτ’.

Ας σα έντεκα τα ρωμαίικα τα χωρία τσ’ Απάν’ τση Ματσούκας, ας σο Γιαζιλί-τασ̌ιν κι άνθεν, ήντσαν θ’ εγ̆βαίν’νεν σην ξενιτείαν, ση Ρουσίαν θ’ επέγ̆’νεν· γιά σο Καυκάζ’, γιά σο Κουρίμ’.

Εγ̆είνα τ’ εκέσ’ πα, απέραντα μέρι͜α, τα τσ̌όλια, όσον επαίρ’νεν τ’ ομμάτι σ’ γιαζία, με το πορπάτεμαν τελεμονήν ’κ’ επαίρ’ναν και χώματα καλά. Πολλά χρόνια ’κ’ έτον ας σ’ εποίκεν ατα τ’ εγ̆εινές η Ρουσία και τ’ άλλα επέραν ατα οι πάν’, καθαείς ατουν χ̌ιλϊάδες τεσετίνας —ποίσον λογαρίαν, διπλά και τρίδιπλα ας ση Ματσούκαν, πενήντα δύο χωρίων τόπον, επαίρ’νεν είνας ατουν!—, κι εδούλευαν ατα οι μαραπάδες οι μουζ̌ίκ’ και τ’ άλλα εμοίρι͜αζαν ατα σοι Καζάκ’ς. Το πλέο̤ν πα κιφιστάνια ορμάνια έσαν, οφίδ’ ’κ’ έσ̌κιζεν ατα. Ντό να ’ποίν’ναν ατα οι Καζάκ’; Εδούν’ναν ατα τσοι Ρωμαίοις, να ’φτάγ’ν’ ατα κουρτσ̌οβάτ’.

Αέτσ’-αέτσ’, όλια σάγκι οι Ρωμαίοι π’ επέγ̆’ναν εκεί σην ξενιτείαν ας ση Μαυρηθάλασσαν, εγ̆είν’ ένοιξαν κι εποίκαν ατα χωράφι͜α κι επεκεί εκλώσκουσαν επαίρ’ναν ατα ας σοι Ρουσάντς με το νοίκιν, εσπέρ’ναν κι εφύτευαν τον καπνόν ση Ρουσίαν απάν’.

Ζατί τα μιλέτι͜α το έσαν απ’ ομπρότς σο Καυκάζ’, σο Κουπάν’, σο Μαϊκόπ’ και σην Τσ̌ορναμόριαν, οι Γρουζίν’, οι Μεγγρέλ’, οι Τσ̌ερκέζ’, ας έσαν κι οι Ρουσάντ’ οι Καζάκ’, κανείς ατουν τον καπνόν ’κ’ εφύτευαν ατο. Καθαείς ατουν είχ̌εν από δέκα κι από είκοσι τεσετίνας χωράφι͜α, άναυα τ’ ορμάνια και τα τολόκας ατουν, εσπέρ’ναν τα κοκκία και τα μασλι͜άνκας ατουν, εποίν’ναν το ψωμίν και τ’ ελάδ’ν ατουν κι ανάγκην ’κ’ είχαν τ’ άλλα και τ’ άλλα. Ενοικίαζαν ντ’ επεμέν’ναν ατ’ς τα χώματα σοι Ρωμαίοις κι επαίρ’ναν το νοίκιν έπιναν ατο βότκαν.

Οι Ρωμαίοι οι ξενιτι͜άντ’ εποίκαν την αρχήν σου καπνού το ποίσιμον κι εδϊεδόθεν υστερνά σ’ όλια τα παραθαλάσσια τση Ρουσίας ση Μαυρηθάλασσαν.

Έναν ξάι πα οικοκύρ’, καματεροί και τελοβίτ’, οι Ρωμαίοι, η δουλεία τουν επροόδευεν. Ενοικίαζαν του Ρουσαντίων τα χωράφι͜α κι επεκεί ενοικίαζαν και τα κορίτσ̌ι͜α τουν, εκαμάτιζαν ατα χ̌ειμων’κόν-καλοκαίρ’ κι εποίν’ναν τα καπνούς ατουν.

Αέτσ’-αέτσ’ εκουρεύταν κι ένοιξαν πλαντάτσιας, άλλ’ με το νοίκιν, άλλ’ εγόραζαν μίλκια κι επεμέν’ναν εκεί κατεμία κι έχτιζαν κι εθεμελίωναν κι εγένταν χούταρϊα κι ολόγ̆ια χωρία πιλέ, με τ’ εγκλησίας και τα σκολεία τουν.

Το Κουρίμ’ πα, άμον ντο έτον από παλαιόθεν, Ρουσία πα ’κ’ εμοίαζεν. Όθεν επέγ̆’νες, Θεοδόσια απ’ αδά, Σεβαστόπολη απ’ ακεί, Ευπατόρια από πλάν, Συμφερόπολη απ’ άνθεν, Μελιτόπολη, όλια ρωμαίικα ονέματα και τα μιλέτι͜α ’θε Μουχαμετάν’, Τούρκ’, Τατάρ’, Καραΐμ’ Εβραίοι, σερανταδώδεκα τσ̌οσ̌ίτι͜α, ας σοι Ρουσάντς περισσόν έσαν. Ζατιντάν το Κουρίμ’ ρωμαίικον, λέγ’νε έτον. Για τ’ εγ̆είνο Ρωμαίοι γερλήδες πα ευρίουσαν κάπ’ και που σα χωρία και σα πολιτείας, ὰμα πολλοί εχάσαν τη γλώσσαν ατουν και Ρωμαίοι ντο έσαν πα πενλίν ’κ’ εποίν’ναν. Ατώρα υστερνά ερχίνεσαν να πολανεύκουνταν κι οι ξενιτι͜άντ’ οι Ρωμαίοι ας σην Τουρκίαν κι οι πλέοι ατουν πα σα καπνούς επολάσ̌ευαν.

Ο Θοδωρίκας ας σην Τραπεζούνταν τα ίσα σην Γιαλίταν εξέγκεν το πασ̌ιπόρτ’ν ατ’.

Οι Κρενασέτ’ κι Αδολέτ’ π’ επέγ’ναν ση Ρουσίαν εγ̆είνα τα χρόνια κι ατώρα υστερνά πα, ως τα τελευταία, σάγκι όλοι͜ ατουν πα, είνας σον άλλον καικά, σο Κουρίμ’ ση Γιαλίταν επέγ’ναν εποίν’ναν το κουρπέτ’ν ατουν. Σο Καυκάζ’ και σο Σοκούμ’, σ’ εγ̆είνα τα μέρι͜α, ας σοι δέκα είνας ατουν ’κ’ επέγ’ναν.

Οι Παυλάντ’, οι Πελαγιτσάντ’, οι Χρυσάντ’, οι Ποροζάντ’, οι Στοφοράντ’, οι Τσακελλάντ’, οι Σαλακάντ’, οι Πελιτάντ’, ας σην Κρένασαν, οι Ταϊγανάντ’, οι Γοργοράντ’, οι Κουϊρουκάντ’, οι Κοντάντ’, ας σ’ Αδολή, ατείν’ όλ’ ση Γιαλίταν επέγ’ναν κι έρχουσαν.

Ο Θοδωρίκας επήγεν ’κ’ επήγεν ση Γιάλταν, όλ’ εγνώριμοι και γειτονάδες ατ’ ας σην πατρίδαν έξεραν ατον ντό καματερός και ’πίχ̌ερος έτον: Θοδωρίκα, είνας απ’ αδά, Θοδωρίκα, άλλος απ’ ακεί, ερρούξαν κι επαρακάλ’ναν ατον να παίρ’ν’ ατον καθαείς ση δουλείαν ατουν, σα καπνούς ατουν. Ὰμα εγ̆είνος ευλογημένον ξάι επ’ εκέσ’ ’κ’ έρχουτον, καν’νάν ’κ’ εδούν’νεν λόγον.

Έναν καιρόν αρ’ αέτσ’ ελάλ’νεν ατο κι επέγ’νεν κι επεκεί ετουγ̆ίρτεψεν το νιέτ’ν ατ’ σ’ είναν συγενόν ατ’, τση μάνας ατ’ αδελφοπαίδ’ —ατός πολλά χρόνια καπνόν εποίν’νεν ση Γιαλίταν κέσ’.

Έναν ημέραν επήγαν εκάτσαν σην ταβέρναν και, ας σ’ έφαγαν κι έπιαν κι υστερνά, σο μουχαπέτ’ ανάμεσα, ένοιξεν το λόγον εθε ο Θοδωρίκας και λέει τον θείον ατ’:

-Θείον, εγώ ας σον Θεόν ντου ’κι κρύφκεται ασ’ εσέν ντό να κρύβ’ ατο; Εγώ, τσ̌ολίκ-τσ̌οτσούκ σαχαπής, να νοικιάγουμαι με το μηναίον και δουλεύω σ’ εινός και σ’ αλλουνού τη δουλείαν χουζμεκιάρ’ς ’κ’ επορώ. Γυναίκαν και παιδία έχω κι όλοι͜ ατουν σ’ εμέν τερούν. Εφέκα τ’ς κι εδέβα αδακέσ’, κάτ’ να ’φτάω κι επεγβάλω τα χρέατα μ’ και πάγω σ’ οσπιτόπο μ’. Εγώ ’κ’ έρθα ν’ απομέν’ αδακέσ’. Έχω έναν μικρόν χασ̌λουκόπον σα χ̌έρι͜α μ’, θα τερώ κι ευτάω μαναχός έναν δουλείαν, ήντι͜αν επορώ. Εσύ πολλά -ν- ολίγον εξέρ’ς αγ̆ούτ’ τ’ αδακέσ’. Θα ’βρήκ’ς μ’ έναν απ’ αγ̆ουτουνούς τσοι γερλήδες, που νοικιάζ’νε τα χωράφι͜α τουν. Θα νοικιάζω κι ευτάω έναν ξάι καπνόπον κι εγώ, άμον οικοκύρ’ς, άμον άνθρωπος.

-Κιά ντ’ έξερω ’γώ, ναι πουλί μ’; λέει ατον κι εγ̆είνος. Του ’κι θέλ’ τ’ ομμάτ’ να ’γβαίν’. Ὰμα ο νους ι-μ’ ’κι κόφτ’, να ’πορείς και κάτ’ ευτάς. Ακόμαν, ρίζα μ’, ανέγβαλτος κι ατσ̌αμής είσαι τση δουλείας. Αδ’ απάν’ ση Ρουσίαν πόσοι και πόσοι με τα χρόνια στέκ’νε, δουλεύ’νε με τ’ αργατικόν, δουλεύ’νε με το στρόκ’ κι ακόμαν πρικάτσ̌ικοι να γίν’νταν ’κ’ επόρεσαν· κι εσύ, έρθες ’κ’ έρθες, χαζαΐνος θέλτς να γίνεσαι. Ντ’ έξερω ’γώ; Αγ̆ούτο τ’ αδακέσ’ Ρουσία λέγ’ν’ ατο. Και του καπνού το ποίσιμον πα άμον ντο παί͜εις το κομάρ’ έν’. Γιά σ’κών’ τον άνθρωπον, γιά παταχώνει͜ ατον. Κι επεκεί, είνας η Μαρούσ̌κα απ’ αδά σύρ’ τον άνθρωπον κι άλλε απ’ ακεί, φογούμαι ντο έ͜εις το χασ̌λουκόπον πα θα ’γβάλτς ας σα χ̌έρι͜α σ’ κι οτότε, νέ σην ψ̌ην και νέ σο κορμίν, τ’ οσπίτι σ’ πα εμέν αν ακούς, εγώ σου παιδί’ μ’ τον οδόν έχω σε, εσύ ατώρα ας σα χ̌ίλια τιζένια έναν τιζέν ’κ’ έ͜εις, ώσνα θα κουρεύκεσαι να ’φτάς τ’ εσόν δουλείαν, δος αδά - δος ακεί, το έ͜εις το παρόπον πα θα φεύ’ ας σα χ̌έρι͜α σ’, θα χρείσαι και σην πάνκαν κι αποφκά να ’γβαίν’ς ’κι θά ’πορείς. Ατά σ’ εσέν όνερον είν’ και λέγω σ’ ατα. Δος καματερόν κι έπαρ’ δι͜αταγωγόν, λέει ο λόγος. Έλα, το νου σ’ αδά κι ακεί ναφιλέν μη νεγκά͜εις. Όσον παρόπον έ͜εις σαγλάμ σα χ̌έρι͜α σ’, δος ατο εμέν με τον τόκον, νόμιμον τόκον, τα δέκα έντεκα ήμ’σ’ —παρά παραΐ καζανούρ, λέει κι ο Τούρκον— κι ας βάλουμ’ ατο ση δουλείαν. Εσύ πα έρχ̌εσαι σ’ εμέν καικά με το χροναίον, χαζίρι͜α θέλω κι εγώ είναν πρικάτσ̌ικον τ’ εμόν άνθρωπον, παίρ’ς και τση δουλείας το κολάι, χιτς̌-ολμάσα μαθάντς και τη γλώσσαν κι από καιρού, αν κόφτει͜ ατο τ’ ομμάτι σ’, ευτάς τ’ εσόν δουλείαν. Εγώ πα, ερχάλ, αέτσ’ ’κι αφήνω σε, θα κρούω σε έναν ξάι χ̌ερόπον, ο λόγος το φέρ’. Καθαείς σο γεργάν’ν ατ’ κερι͜ά θ’ απλών’ και τα ποδάρι͜α τ’. Και το θα λέγουμε ντό έν’; Δίχως παράν τιδέν ’κι γίνεται· κι εσύ πα πόσον παρόπον θα έ͜εις ατώρα τεά; Πολλά - πολλά τέσσερα-πέντε λίρας και μετ’ ατόσον χασ̌λούκ’ δουλείαν ’κι γίνεται.

-Θείον, λέει ατον κι ο Θοδωρίκας, εγώ πα σου κυρού μ’ τον οδόν έχω κι ας σο κιφάλι μ’ κι απάν’ τόπον έ͜εις. Ατό ντο λες να ’φτάω του χρόν’, εγώ οφέτος πα κόφτει͜ ατο τ’ ομμάτι μ’ κι εγώ εμέν πα ’ξέρω. Πρώτα ο Θεός, τη δουλείαν ’κι φογούμαι κι ώσπουτα έχω του λογού σ’ απ’ εμπροστά, τσ’ ανθρώπ’ς πα ’κι φογούμαι. Άλλο γιατί να γίνουμαι βάρος σ’ εσέν, εγώ πα κι η παρά μ’ πα, κι ευτάω σε πεϊχουζούρ’; Σου χωραφί’ το νοικίαγμαν μαναχόν θέλω να είσαι κι εσύ σο μέσον, να μη κομπίουμες. Ξέν’ ανθρώπ’ κι ανεγνώριμον κόσμος έν’. Ατό το καλόν θέλω απ’ εσέν, θείον.

Ο θείος ατ’, ξάι ’κ’ εσάρεψεν ατον του Θοδωρίκα το γιογ̆ουνλούκ’· ὰμα ντό να ’φτάει; Εθέλ’νεν ’κ’ εθέλ’νεν, εσέγκεν ατον σο ναι ανεψ̌ι͜ός ατ’ κι έναν ας σα ημέρας, σην πρωτάνοιξην απάν’, επήγαν σην Αούτκαν κιάν’, ετέρεσαν κι ενοικίασαν ασ’ είναν Τάταρον εκάν δύ’ ήμ’ψ’ τεσετίνας καπνού χωράφ’, μίαν πα νιατεμένον κι απ’ εβδομάδας ετοίμασεν κι έσπειρεν και τα παρνίκια τ’.

Σ’ έναν μήναν απέσ’ ο Θοδωρίκας —ντο έχ̌’ το χ̌έρ’ ’κι τρομάζ’— εγόρασεν, έχτ’σεν κι ετεκμιλιάεψεν την πλαντάτσιαν ατ’: τα καζάρμας, τα σαράγια, τα παλαχάνια, τα σούσ̌κας, τα κατούσ̌κας ατ’, μερι͜άμ’ ήντι͜αν χρειαζούμενον έτον· και την άνοιξην, έναν κενέαν με τσοι πλαντάτορας, επήγεν κι ατός ση Μελιτόπολην σ’ αργάτ’ς, επέρεν σο στρόκ’ εφτά-οχτώ ρούσικα κορίτσ̌ι͜α. Είναν πα Ρωμαίο̤ν, να ’ξέρ’ ρούσικα, επέρεν πρικάτσ̌ικον κι όλιον τον καλόκαιρον η πλαντάτσια τ’ εβόεσεν ας ση δουλείαν κι ας σα τραγωδίας.

Τα ρούσικα τα κορίτσ̌ι͜α, τ’ ευλογημένα, εσ̌ονλιάτεψαν τον κόσμον κι άμον ντο δουλεύ’ το μελεσσίδ’ εδούλευαν και εστοίβαζαν τον καπνόν ατ’.

Οι πατριώτοι͜ ατ’ οι πλαντατόρ’ έλεπαν ατον κι εθαμάγουσαν. Χεμ εθάμαζαν, χεμ εκουσκανεύκουσαν. Τ’ ομμάτ’ν ατουν ’κ’ έσ’κωνεν ατο, πως ο Θοδωρίκας, οψέ έναν κι οσήμερον δύο, έρθεν ’κ’ έρθεν ας σην Τουρκίαν με τα τσ̌αρούχ̌ι͜α σα ποδάρι͜α τ’, εγέντον ίσ̌-σαχαπής και σα καν’νάν πα μεχτι͜άτσ̌’ ’κ’ εγίνουτον. Έλεγαν, πέκια ο θείος ατ’ εντούν’νεν ατον χ̌έρ’, ὰμα ετέρ’ναν, εγ̆είνος πα, νέ έρχουτον, νέ εδεβαίν’νεν —εθαρρείς με τα χρόνια χολιασμένος έτον ας σον Θοδωρίκαν. Τα ρούσικα τα κορίτσ̌ι͜α μαναχόν ντο εδούλευαν σον καπνόν ατ’ άμον άγιον επροσ̌κύναναν ατον κι άμον αδελφόν εγάπαναν ατον, σο λόγον ατ’ ψ̌ην εδούν’ναν.

Ὰμα εγ̆είνος πα, την ορθίαν αν θέλουμε, νέ ση δουλείαν ενέγκαζεν τσ’ αργάτας ατ’, να δουλεύ’νε ας σο επορούν και πλέο̤ν, νέ τον ύπνον ατουν ετσάκωνεν. Το φαγίν ατουν πα πάντα καλόν, η πλερωμή ατουν με την ώραν και τα παχτσ̌ούσ̌ι͜α τουν πα καμίαν εξούκ ’κ’ εγίνουσαν. Ατά ποίος ας σοι πλαντάτορας εποίν’νεν ατα για τσ’ αργάτας ατ’;

Έναν ημέραν έρθεν σην πλαντάτσιαν ατ’ ο Κρενασέτες ο σαής κι έγκεν ατον χαπέρι͜α ας σην πατρίδαν, ας σ’ οσπίτ’ν ατ’ κι ας σ’ ανθρώπ’ς ατ’.

Αρ’ εκάτσαν κι είπαν κι έκ’σαν κι επεκεί εκαλάτσ̌εψαν και για τση πλαντάτσιας το χτίσιμον και μερι͜άμ’ για του καπνού τη δουλείαν.

-Καφατάρ’, λέει ο Θοδωρίκας, εγώ ας λέγω σ’ έναν πράμαν. Το καλλίον έν’ να μη εγ̆βαίν’ άνθρωπον ας σ’ οσπίτ’ν ατ’, ὰμα, ας σου έρ’ται σην ανάγκην να ξενιτεύ’, ξενιτεία πα δίχως παράν ’κι γίνεται και ψωμίν πα δίχως μαγιάν ’κι γίνεται. Αρ’ για τ’ εγ̆είνο τ’ εμέτερον ανθρώπ’ πα έρχουνταν με τα χρόνια κείνταν ση Ρουσίαν κέσ’ κι άλλο να κλώσκουνταν οπίσ’, λέγ’νε, ’κ’ εγροικούνε. Γιόξαμ’, εγ̆είνο ας σ’ εγροίκεμαν ’κ’ έν’, ας σ’ επόρεμαν έν’. Εγ̆είν’, ζατί, που έχ’νε έναν ξάι τον καιρούν ατουν σην πατρίδαν, ξάι το ποδάρ’ν ατουν έξ’ ’κι σύρ’. Έρχουν εγ̆είν’ που ’κ’ επορούν άλλο να ’φτάγ’νε πάσ̌’ με τσοι χρεφειλέτας ατουν κι εγ̆είν’ πα έρχουν με τ’ εύκαιρα τα χ̌έρι͜α, δίχως τσακωμένον μεταλλίκ’ σην τσ̌έπι͜αν ατουν. Έρχουνταν ση Ρουσίαν άμον αληθινοί, τεά να καζανεύ’νε, ὰμα με το ημερ’κόν και το χαμαλούκ’ ντό θ’ αρτουρεύ’ν’ οι καρίπ’; Χα οσήμερον, χα πιρνά, παγιατεύ’ απάν’ ατουν το γιοκσουζλούκ’ κι άλλο σ’ οσπίτ’ν ατουν να πάγ’νε ’κ’ επορούν. Αρ’ εγώ πα —το λέγουμ’ αδακά ας απομέν’— πασ̌κεί κά’ θ’ επόρ’να κι εποίν’να; Ὰμα —ο Θοδωρίκας ντό να ’φτάει, εκόλλτσεν εκαικά το ψέμαν— ξαν ας έν’ καλά η πεθερά μ’, που ’κ’ εφέκε με νά ’ρχουμαι εύκαιρος. Οικοκύρα γυναίκα, κάπ’ είχ̌εν έναν βρουχνιαγμένον κορδυλόπον, δέκα-δεκαπέντε λίρας. Ας σ’ επέθανεν άντρας ατ’ς αδακέσ’, εγ̆είν’ επεκεί μερέαν άλλ’ απάν’ ’κ’ εντώκεν. Εσέγκεν ατο βαθέα, εθυμίαζεν και τον Θεόν πα εδείκ’νεν ατο. Εγ̆είνε πα η κουρεμέντσα με το κορτσόπον ατ’ς εζήν’νεν με τα καριπίας, ώσνα εσέβα κι εγώ σ’ οσπίτ’ν ατουν. Ατώρα έρθεν η σειρά να ’γβαίνω κι εγώ σην ξενιτείαν. Ντό να ’ποίν’νεν, παιδίν ατ’ς είμαι, εξέγκεν κι εδώκε μ’, ευλογημέντσα, εγ̆είνο το χασ̌λουκόπον ατ’ς άμον ντ’ έστεκεν κι έστειλε με με την ευκήν του Θεού. Αρ’ αέτσ’ εγώ π’, άμον ντ’ έρθα ’ξέβα αδά, ετέρεσα, το σίδερον ζεστόν κοπανίγεται, χαμάν εντώκα κι εκούρεψα το δουλόπο μ’ άμον ντ’ ελέπ’ς ατο και λέγω, λάχ̌’ Θεού πολλά καλά, έρ’ται βολικά και ’κ’ εγλιανεύω πολλά αδακέσ’. Δύο-τρία χρόνια πολλά-πολλά και πάγω δι͜αβαίνω. Ντ’ έξερω; Εθαρρώ ο Θεός ’κι θά ’ντροπι͜άζ’ μας. Ας είν’ καλά τα ρούσικα τα κορίτσ̌ι͜α. Ολάν, κάτ’ ας λέγω σε, ατά ευλογημένα πλάσματα είν’! Μη τερείς τ’ εμέτερον τσοι τσ̌ιτάμ’ς τσοι Ρωμαίοις, ντό είν’ ανευχαρίστετοι και ’κι ’ξέρ’ν’ το μεκατίρ’ν ατουν. Ας σο ταμαχκιαρλούκ’ν ατουν το πολλά, με το είν’ αργάτοι͜ ατουν, θέλ’νε κι άμον σκλάβους νά ’χ’ν’ ατα. Κι εγ̆είνα, ο Θεός ντ’ εποίκεν, άμον ντο στέκ’νε καρδίαν κι ανθρωπίαν είν’. Ντό να λέγω σε, κάρτασ̌’, το ψέμαν του δι͜αβόλ’ έν’, εγέντον ατώρα έξ’ μήνας έχ’ ατα ση δουλεία μ’ και, νύχταν-ημέραν, ας σην καζάρμαν σον καπνόν κι ας σον καπνόν σην καζάρμαν, όλιον με το γέλος και με την τραγωδίαν κι η δουλεία φεύ’ απ’ έμπρι͜α τουν —εθαρρείς τα χ̌έρι͜α τουν μασ̌ίνας είν’! Στεναχωρεύκουμαι, πάγω αρά-σειρά κι εγώ να βοηθώ τεά ση δουλείαν. Το χ̌έρι μ’ πουδέν να κρούω ’κι αφήν’νε με: «Νιέτ, χαζάιν, βαμ νι ουτόπνο ραπότατ!», γιοκ, εσύ οικοκύρ’ς, ’κι γιακουσ̌εύ’ να δουλεύ’ς! Εθέκαν ατο μετ’ εμέν, θα μαθίζ’νε με ρούσικα! Κάτ’ έμαθα, τσ̌ατ-πατ, έναν-δύο λόγια, ὰμα η γλώσσα μ’ κοπάτ’κον, να λέγ’ ατα καλά ’κ’ επορώ. Ὰμα ’γ̆είνα ’πίσ’ ’κι πάγ’νε, μιγκίν ’κ’ έχ̌’, θα μαθίζ’νε μ’ ατα! Εσύ κιά ’κι ’ξέρ’ς, καφατάρ’. Άμον ντο σαρεύ’νε σε τα περιστέρι͜α και, φρα-φρα, πετούν και κάθουν σ’ ωμία σ’, μίαν απ’ αδά, μίαν απ’ ακεί: «Ντό θέλτς, χαζάιν, ντ’ άγαπας, τόλκο πρικαζ̌ίτε!», μαναχόν διέταξον! Και ξάι ’κι τσ̌εκινεύκουνταν πα, εθαρρείς αδελφόν ατουν έχ’νε με. Ε, εγώ πα λέγω, ο Θεός να ευλογίζ’ τα ρούσικα τα κορίτσ̌ι͜α κι οι ναμκιόρ’ ανθρώπ’ πα ήντι͜αν θέλτς ας λέγ’νε!

Χρόνος εδέβεν ’κ’ εδέβεν, επέρεν η γυναίκα τ’ το γράμμαν ατ’ ας ση Γιάλταν:

«Ύγ̆ειας και χ̌αιρετίας από εμέναν τον Θεόδωρον Καρτερήν εις εσέναν την συμβίαν μου Παρθέναν και την πεθεράν μου Μαρίαν και φιλώ το χ̌έρ’ν ατ’ς. Χ̌αιρετώ και τα τέκνα μας Νικολίκαν, Κωστίκαν, Ποινίκαν και Καρτερίτσαν. Χ̌αιρετώ και τον κύρη μ’ και τη μάνα μ’ κατά πολλά και φιλώ τα χ̌έρι͜α τουν. Χ̌αιρετώ και τον αδελφό μ’ το Γιάννεν μετά συμβίας και τέκνων. Χ̌αιρετώ και τον αδελφό μ’ τον Απόστολον μετά συμβίας και τέκνου. Χ̌αιρετώ και την αδελφή μ’ την Ελένεν και την αδελφή μ’ την Ανατολήν. Χ̌αιρετώ και τον σύντεκνο μ’ τον Στάθιον και την συντέκνισσα μ’ τη Σόναν. Άλλο χ̌αιρετώ κατά πολλά και τον Ποπαγέννεν και ασπάζομαι την δεξιάν του. Άλλο χ̌αιρετώ κι όλτς τσοι γειτονάδες φαμελϊακώς, τρανούς-μικρούς. Και για τ’ εμέν αν ερωτάτε, δόξα τον πανάγαθον Θεόν, είμαι καλά και θέλω να μάθω τα ιδικά σας τα καλά. Στείλω σας με τον σαήν τον Πανίκαν δύο Κουριμί’ λετσ̌έκια, έναν εσέν το κοκκινειδίν κι έναν τη μάνα σ’ το μαυρειδερόν. Αν θέλ’ ο Θεός, σ’ αλλομίαν θα στείλω και τσ’ εμετέρ’ς. Οχτώ κομμάτι͜α φορεσίας και κάτ’ ψιλορέας είν’ του παιδίων. Στείλω σας εκατόν μανάτι͜α πα παράν να δί’τε τα χρέ͜ητα σον μανάβ’ και σου Μιρί’ και τ’ απομέν’νε να τερείτε του ’σπιτί’ τα λειφτασέας, ώσνα ευτάει έναν στράταν κι άλλο ο σαής κι επεκεί ξαν τερούμε, ο Θεός το λέει γίνεται. Στείλω κι έναν ασημένεν καντήλαν σην εγκλησίαν σον Αγε-Βασίλ’, ν’ άφτς ατο σ’ Αγε-Βασιλεί’ την εικόναν και κάθαν Χριστού Σαρακοστήν να φέρ’ς και δί͜εις σον πίτροπον τ’ ελάδ’ν εθε, τρί’ οκάδες ελάδ’. Με του Θεού τ’ όνεμαν ο καπνός ι-μ’ οφέτος εγέντον καλόν κι επούλτσαμε και με την τιμήν. Ας ελέπω σας τα παιδία και καλήν εντάμωσην να δώσει ο Θεός και η Κυρία Θεοτόκος. Αμήν.
Εγώ ο Θεόδωρος Καρτερής
σην Αούτκαν τση Γιάλτας
σα 1866 τση χρονίας, 3 Καλανταρί’. 

Τ’ υστερνόν το χρόνον πα, ξαν ο Θόδωρον ο καπνός ατ’ εγέντον ας σο περσιζ’νόν καλλίον και το τρίτον το χρόνον αρτούκ ετράνυνεν τη δουλείαν ατ’, εγέντον ση Γιαλίταν απάν’ νασταγιάσ̌νης πλαντάτορας, πέρβοϊ χαζαΐνος, οι Ρωμαίοι πα κι οι Ρουσάντ’ πα «μα τ’ εγ̆είνον!» έλεγαν. Να έξεραν νιπεσπριμέννο ντο θ’ αποχταλούται επεκεί ο Καρτερώφ και κλώσ̌κεται δι͜αβαίν’ πλάν σην Τουρκίαν, αχτό εζνάιτ, ημπορεί να μη εφήν’ναν ατον.

Ὰμα ο Καρτερής τον πόνον σην καρδίαν ατ’ βαθέα είχ̌εν ατο. Νέ την πατρίδαν, νέ τ’ οσπιτόπον ατ’ επόρ’νεν ν’ ανασπάλλ’, νέ και τση πατρίδας ο «Θοδωρίκας» εγ̆βαίν’νεν καμίαν ας σο νουν ατ’.

Έναν βράδον είδεν σ’ όνερον ατ’, τεά έτον σην Κρένασαν και τον πιρνόν έτον τ’ Αγε-Βασιλεί’. Ο πίτροπον κι ο ποπάς τεά επαρακάλεσαν ατον να τοπλαεύ’ ας σο χωρίον τα κορκότα και το βούτορον και τον πιρνόν σο τερνέκ’ να ψέν’ τα τσ̌ορβάδες τ’ Αγε-Βασιλεί’ και τρώει όλιον το μιλέτ’.

Κι άλλα φοράς αρ’ αέτσ’ όσα έλεπεν ονέρ’τα, πάντα σην πατρίδαν τεά θ’ ευρίουτον· εγνώριμα μέρι͜α κι εγνώριμ’ ατέτι͜α.

Άμον ντ’ επούλτσεν τον καπνόν ατ’, ετέρεσεν τα λογαρι͜ασμούς ατ’, αλατσ̌άκια, βερετσ̌έκια, επελάφρωσεν αζ-ποζ και τα δουλείας ατ’ δίχως να ’φτάει ατο πενλίν κι έναν ημέραν επέρεν την τατσ̌άνκαν κι επήγεν τέσσερα βέρσ̌ι͜α σα Λειβάδι͜α, είδεν από σιμά και τον Τσάρον με την φαμελΐαν ατ’ σίτα επέγ’νεν με το βασιλιακόν την τρόικαν περίπατον.

Τ’ υστερνόν τον πιρνόν, έγβαν Τρυγομηνά κέσ’, εσυγομίασεν τα παγάτσ̌ι͜α τ’ και, τεά θα πάει ατσ̌ελέα σην οικογένειαν ατ’ και κλώσ̌κεται, εφέκεν απάν’ ση δουλείαν ατ’ τον πρικάτσ̌ικον ατ’ και σο βράδον απάν’ εκαγάλκεψεν σο παραχότ’ κι εδρομι͜άγεν σην Τραπεζούνταν.

Όνταν εξέβεν σην Κρένασαν με τα τσ̌αγγία, με τα καρακούλια τα σ̌άπκας, τα γούνας, τα δαχτυλίδι͜α, τα ώρας, τα φαρδέα τα καϊμέ-καπια, άλλο νέ Κρενασέτες, νέ Αδολέτες, καμίαν κανείς ’κ’ είδαν και καμίαν τεά ’κ’ εγνώριζαν τον «Θοδωρίκαν του Καρτερή». Ατώρα ο «Καρτερής ο Θόδωρον» έσ’κωναν, ο «Καρτερής ο Θόδωρον» εκάθιζαν!

Έχτ’σεν τα καμπαναρί’ς κι εκρέμασεν από τρία ρούσικα καμπάνας σ’ εγκλησίας: σον Αγε-Βασίλ’ τση Κρένασας και στον Τιμιόσταυρον τ’ Αδολή. Εδώκεν σο μαναστήρ’ σον Αγέννεν τον Βαζελών’, εδώκεν σ’ εγκλησίας και σα σκολεία κι εντούν’νεν χ̌έρ’ τσ’ εφτωχούς. Κι επεκεί έχτ’σεν κι έχτ’σεν! Έχτ’σεν σην Κρένασαν οσπίτι͜α και χαϊρι͜άτι͜α, έχτ’σεν σ’ Αδολή, εγόρασεν χωράφι͜α σου Καμπανά, χωράφι͜α σ’ Αχούρι͜α και σα Τσαφαρίνας, τσ̌αΐρι͜α σα Τσιμίλια και σο Κεράσ’, εφόρ’σεν κι εσ̌κέπασεν τ’ οσπίτ’ν ατ’, τον κύρ’ και τη μάναν ατ’, τ’ αδέλφι͜α τ’, τσοι συγενούς ατ’ —νέοις και γεροντάδες, όλτς εποίκεν ατ’ς «Καρτεράντς».

Ὰμα σον κόσμον κοσμοκράτορας π’ αν γίνεσαι, στομοκράτορας ’κ’ επορείς να γίνεσαι! Η χώρα αέτσ’ σον πρόσωπον ατ’ κανείς στόμαν ’κ’ ένοιγεν κι οπίσ̌’ κεσ’, αφκά κέσ’, ειτι͜αδά κι ειτεκεί, πολλά κι ολίγα επουσ̌τούριζαν κι επαίρ’ναν άν’ κι εντούν’ναν ατο κα’: Με τ’ ιφτυ͜άρ’ πα να τοπλαεύ’ν’ ατα ση Ρουσίαν κέσ’, ο Καρτερής π’ εύρεν τ’ ιφτυ͜άρ’ κι εστοίβαξεν ατο την παράν;
ΚείμενοΕπεξήγησηΕτυμ. ΡίζαΠροέλευση
αγαπέσιμοναξιαγάπητο
αγε-Κωνσταντινί’αγίου Κωνσταντίνου
Αγέννεναϊ-Γιάννη
αγούρι͜ααγόρια νέα
αδ’εδώ
αδ’ απάν’εδώ πάνω
αδάεδώ
αδακάεδώ κόντα
αδακέσ’εδώ γύρω, κάπου εδώ
αδελφοπαίδ’πρώτος ξάδερφος
Αδολέτ’αυτοί που είναι από το χωριό Αδολή
Αδολέτεςαυτός που είναι από το χωριό Αδολή
Αδολή(σημ. Anayurt) χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 250 κατοίκους
αέτσ’έτσι
ακείεκεί
άκλεροιάκληροι, φτωχοί, δύστυχοι, ταλαίπωροι
αλατσ̌άκιαεισπρακτέα ποσά, χρέη alacak tr
αγ̆λίαλίμονο
άλλεάλλη
αλλομίανάλλη μια φορά, άλλη φορά, ξαφνικά
ὰμ’αλλά ama/ammā trae
ὰμααλλά ama/ammā trae
άμονσαν, όπως, καθώς ἅμα gr
αμουρατσούζ’(γεν./αιτ. ενικ.) αυτός που έχει ανεκπλήρωτες επιθυμίες/στόχους, μτφ. άμοιρο muratsız tr
άν’άνω, πάνω, άνωθεν
ανασπάλλ’ξεχνάω/ει ή ξεχάσω/ει
άναυαεκτός (από) άνευ gr
ανέγβαλτοςάβγαλτος, αμαθής
ανεγνώριμονμη γνώριμο, άγνωστο, ξένο
ανέτερονανώτερο, πλην/εκτός
ανευχαρίστετοιαυτοί που δεν είναι ευχαριστημένοι • αγνώμονες
ανεχ̌ετείαφτώχεια, πενία
ανεχ̌ετείανφτώχεια, πενία
άνθενεπάνω, από πάνω
ανθρώπ’άνθρωποι
ανθρωπίανανθρωπιά
ανθρώπ’ςανθρώπους
αντρίζ’παντρεύει, παντρεύεται
αντρούάντρα
αγ̆ούτ’αυτοί
Αούτκανπαλιός οικισμός και σήμερα συνοικία της Γιάλτας στην Κριμαία, στο δυτικό άκρο της πόλης, κοντά στις εκβολές του ποταμού Ουτσάν-Σου ρωσ. Аутка, ουκρ. Аутка
αγ̆ούτοαυτό
αγ̆ουτουνούςτέτοιους
απ’ ομπρότςαπό παλιά από εμπρός gr
απάν’πάνω
απέσ’μέσα
απλάκ’ανοιχτό, φαρδύ
απλών’απλώνει
αποδι͜αφορωμένααυτά που δεν αποφέρουν κέρδος ή ωφέλεια • μτφ. ξεζουμισμένα
απομέν’απομένει
απομέν’νεαπομένουν
άπορααυτά που στερούνται τα βασικά στην ζωή τους, φτωχά • (για σωματική πάθηση) τα ανίκανα προς εργασία, ανάπηρα, παράλυτα • (για πράγματα) κακής ποιότητος, δύσβατα μέρη
αποφκάαπό κάτω
αποχταλούταιμετατοπίζεται, μετοικεί
αρ’εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha ἄρα gr
αρά-σειράπότε-πότε, περιστασιακά
αργάταςεργάτες
αργατικόνμεροκάματο
αργάτοιεργάτες
αργάτ’ςεργάτης
αρτούκπλέον, τώρα πια, υπόλειμμα/περίσσευμα artık tr
αρτουρεύ’ν’περισσεύουν, αυξάνουν, αποταμιεύουν, εξοικονομούν artırmak tr
ας σ’(ας σου) από του, από τότε που/αφότου • (ας σο) από το/τα • (ας σοι) από τους
ας σααπ’ τα ασό σα (από τα)
ας σηναπ’ την ασό σην (από την)
ας σοαπ’ το ασό σο (από το)
ας σοναπ’ τον ασό σον (από τον)
ας σουαπό του, από τότε που/αφότου, από αυτό που
ασ’από
ασημένενασημένιο
ασ̌κέπαγονασκέπαστο, μη επαρκώς ντυμένο, με ακάλυπτο το κεφάλι
ατ’αυτού/του
ατάαυτά
ατααυτά
ατείν’αυτοί
ατέτι͜αέθιμα, (ουσ.) τυπικά adet/ʿaded trae
ατόαυτό
ατόςαυτός
ατόσοντόσο
ατουντους
ατουνετους
ατ’ςαυτής/της ή αυτούς/τους
ατσ̌αμήςαρχάριος, άβγαλτος acemi < ʿacemī trae
ατσ̌ελέαβιαστικά, γρήγορα acele < ʿacele trae
ατώρατώρα
αφήν’ν’αφήνουν
αφήν’νεαφήνουν
αφκάκάτω
άφτςανάβεις
αχπάσ̌κεταιαναχωρεί, φεύγει, κινεί για
αχτό εζνάιτποιος ξέρει; кто знает ru
βαθέαβαθιά
’γ̆βαίν’νε(εγβαίν’νε) βγαίνουν
’γ̆βάλ’ν’βγάζουν
βαρέαβαριά, συχνά, πολύ
βασιλιακόνβασιλικό/ή
’γ̆βγαίν’νεβγαίνουν
βερετσ̌έκιαχρέη verecek tr
βερκίαφόροι, έξοδα (σπιτιού/επιχείρησης) vergi tr
βέρσ̌ι͜αρωσική μονάδα μήκους ίσης με 1,07 χλμ верста ru
βζήν’σβήνω/ει
βούτορονβούτυρο
βράδονβράδυ
’βρήκ’ς(ευρήκ’ς) βρίσκεις
βρουχνιαγμένονμουχλιασμένο
γατσ̌ίλιαμωρά παιδιά αγν. ετυμ.
’γβαίν’βγαίνω/ει
’γβαίν’ςβγαίνεις
’γβαίνωβγαίνω
’γβάλτςβάλεις ή βάζεις
γειτόν’γείτονες
γειτονάδεςγειτόνοι
γέλοςγέλιο, περίγελος
γεργάν’νπάπλωμα yorgan tr
γερλήδεςντόπιους yerli tr
γεροντάδεςγέροι
γιάείτε, ή ya/yā trir
γιαζίαπεδιάδες, εξοχή, ύπαιθρος yazı tr
γιακουσ̌εύ’ταιριάζει yakışmak tr
ΓιαλίτανΓιάλτα, πόλη-θέρετρο στη νότια ακτή της χερσονήσου της Κριμαίας που περιβάλλεται από τη Μαύρη Θάλασσα
Γιάλτανπόλη-θέρετρο στη νότια ακτή της χερσονήσου της Κριμαίας που περιβάλλεται από τη Μαύρη Θάλασσα
Γιάλταςπόλη-θέρετρο στη νότια ακτή της χερσονήσου της Κριμαίας που περιβάλλεται από τη Μαύρη Θάλασσα
γίν’ντανγίνονται
γίνουμαιγίνομαι
γιοκόχι yok tr
γιοκσουζλούκ’φτώχεια yoksulluk tr
γιόξαμ’ή μήπως yoksa+mi tr
γιογ̆ουνλούκ’χοντράδα, χοντροκομμένη συμπεριφορά yoğunluk tr
’γνώρ’σενγνώρισε
γολγονιστάκουδουνιστά
γομάτονγεμάτο/η
γούλας(ον. πληθ.) λαιμοί, (γεν. εν.) λαιμού gula it
γούνας(ον.πληθ.,τα) γούνες
γυναικίζ’παντρεύει (τον άντρα), παντρεύεται (για άντρα)
δί͜ειδίνει
δί͜ειςδίνεις
δι͜αβαίν’(για τόπο) περνάει/ώ, διασχίζει/ω, (για χρόνο) περνάει/ώ διαβαίνω gr
δι͜αβαίνω(για τόπο) περνώ, διασχίζω, (για χρόνο) περνώ διαβαίνω gr
δι͜αβόλ’(ον.πληθ.) διάβολοι, (γεν. ενικ.) διαβόλου
δι͜άρ’η τροφή που δίνεται μία φορα, το συσσίτιο • μικρό μέρος πράγματο • τακτή ώρα • (για πράξεις) που γίνονται μια φορά διάριον < diarium (=ημερήσια μερίδα) < dies it
δι͜αταγωγόνεκείνον που διατάζει, εκείνον που διευθύνει • σύμβουλο, οδηγό
διδυμάρι͜αδίδυμα
διέταξον(προστ.) διάταξε διατάσσω gr
δίσακκονδισάκι, διπλός σάκος που κρεμιόταν από τον ώμο ή από το σαμάρι ενός ζώου
δί’τεδίνετε
δοςδώσε
δουλείαδουλειά, εργασία
δουλείανδουλειά
δουλείας(ονομ. πληθ.) δουλειές, (γεν. ενικ.) δουλειάς
δουλεύ’δουλεύει
δουλεύ’νεδουλεύουν
δουλεύ’ςδουλεύεις
δουλόποδουλίτσα
δύ’δύο
έ͜ειςέχεις
εγ̆βαίν’βγαίνει
εγ̆βαίν’νενέβγαινε
εβόεσενβόησε
εγάπαναναγαπούσαν
έγβανέβγα, έξοδος, το τέλος μιας χρονικής περιόδου ή εποχής
εγείν’εκείνοι
εγείναεκείνα
εγείνοεκείνο
εγεννέθανγεννήθηκαν
εγέντανέγιναν
εγέντονέγινε
εγίνουσανγίνονταν
εγίνουτονγινόταν
έγκενέφερε
εγκλησίανεκκλησία
εγκλησίαςεκκλησίες
εγλιανεύωπερνάω ευχάριστα και με κέφι τον χρόνο μου, χρονοτριβώ eğlenmek tr
εγνώριμ’γνώριμα, γνωστά
εγνώριμαγνώριμα, γνωστά
εγνώριμοιγνώριμοι, γνωστοί
εγόραζαναγόραζαν
εγόρασεναγόρασε
εγροίκεμανκατανόηση, αντίληψη
εγροικούνκαταλαβαίνουν
εγροικούνεκαταλαβαίνουν
εδέβα(για τόπο) πέρασα, διέσχισα (για χρόνο) πέρασα διαβαίνω gr
εδεβαίν’νεν(για τόπο) περνούσε, διέσχιζε (για χρόνο) περνούσε διαβαίνω gr
εδέβενπήγε, διάβηκε, διέσχισε, ξεπέρασε διαβαίνω gr
εδείκ’νενέδειχνε, καταδείκνυε
εδϊεδόθενδιαδόθηκε
εδούν’νανέδιναν
εδούν’νενέδινε
εδρομι͜άγενπήρε τους δρόμους, αναχώρησε για ταξίδι δρομι͜άζω gr
εδώκανέδωσαν
εδώκεέδωσε
εδώκενέδωσε
εγ̆είν’εκείνοι
εγ̆είναεκείνα
εγ̆είνεεκείνη
εγ̆εινέςεκεινής
εγ̆είνοεκείνο
εγ̆είνονεκείνο
εγ̆είνοςεκείνος
εζήν’νανζούσαν
εζήν’νενζούσε
εθαμάγουσανέμεναν έκθαμβοι
εθάμαζανθαύμαζαν
εθαρρείςθαρρείς, νομίζεις, υποθέτεις
εθαρρώθαρρώ, νομίζω, υποθέτω
εθε(αντων. γ’ προσώπ.) του/της από το ομηρικό έθεν (< ε + επίθημα -θεν, πρβλ. εμέθεν, σέθεν). Η ψίλωση έθεν > εθε προτιμήθηκε για ομοιομορφία με τους τύπους που αρχίζουν από α- gr
εθέκανέθεσαν, τοποθέτησα, έβαλαν
εθέλεσενθέλησε
εθέλ’νενήθελε
εθυμίαζενθυμιάτιζε
είν’(για πληθ.) είναι
’γ̆είναεκείνα
είνανέναν, μία
είναςένας/μία
εινόςενός/μίας
ειτεκείκατά κει, πιο πέρα
ειτι͜αδάκατά δω, πιο εδώ
εκαγάλκεψενίππευσε, καβάλησε
εκάθιζανέβαζαν κπ να καθίσει
εκαικάεκεί κοντά ακριβώς, εκεί κάτω
εκαλάτσ̌εψανμίλησαν, συνομίλησαν, συζήτησαν παλ. τουρκ. keleci / geleci «λόγος, ομιλία», με παλαιότερο τύπο keleçü (11ος αι.)· απώτερη προέλευση αμφισβητούμενη, πβ. μογγ. kele(n) «γλώσσα», kele- «μιλώ» και πρωτοτουρκ. *kele- tr
εκαμάτιζανείχαν στη δούλεψή τους • αγγάρευαν
εκάνκάνα, περίπου
εκαπάτεψενσκέπασε, κάλυψε, έκλεισε κπ/κτ σε κτ kapatmak tr
εκάτσανκάθισαν
εκέσ’εκεί
έκλωσαν(μεταβ.) γύρισαν, έστρεψαν
εκλώσκουσαν(αμετάβ.) γυρνούσαν, επέστρεφαν
εκόλλτσενκόλλησε, συγκόλλησε κτ • άναψε, έβαλε φωτιά, πυρπόλησε • ονόμασε, αποκάλεσε • μτφ. κατέστρεψε ολοσχερώς
εκουρεύτανστήθηκαν, τακτοποιήθηκαν, ρυθμίστηκαν kurmak tr
εκούρεψαέστησα, τακτοποίησα, ρύθμισα kurmak tr
εκούρφιζανπαίνευαν
εκουσκανεύκουσανφθονούσα, ζήλευαν kıskanmak tr
εκουταβίασενγέννησε κουτάβια
εκρέμασενκρέμασε
έκ’σανάκουσαν
ελάδ’λάδι
ελάδ’νλάδι
ελάλ’νενέβγαζε λαλιά, καλούσε, αποκαλούσε, προσκαλούσε, οδηγούσε
έλεπανέβλεπαν
έλεπενέβλεπε
ελέπ’ςβλέπεις
ελέπωβλέπω
ελευρούτοναλευρωνόταν
ελωρίαζανέπλεκαν/μπάλωναν τα πέλματα των παπουτσιών με δερμάτινες λωρίδες
εμένεμένα
εμέτερονημέτερος/η/ο, δικός/ή/ό μου, οικείος/α/ο μου, φίλα προσκείμενος/η/ο σ' εμένα ἡμέτερος gr
εμετέρ’ςημέτερους, δικούς μου, οικείους μου, φίλα προσκείμενους σ' εμένα ἡμέτερος gr
εμοίαζενέμοιαζε
εμοίρι͜αζανμοίραζαν
εμόνδικός/ή/ό μου ἐμοῦ gr
έμπρ’(έμπρου) εμπρός, μπροστά
έμπρι͜αμπροστά ἐμπρός gr
εμπροστάμπροστά, πρωτύτερα
έν’είναι
έναν κενέαν(εκφ.) ένα κι ένα μαζί, ίσα-ίσα
έναν ξάιλίγο, μια σταλιά
ενέγκαζενκούραζε
ένοιγενάνοιγε
ενοίγ̆ενάνοιγε
ενοικίαζαννοίκιαζαν
ενοικίασαννοίκιασαν
ένοιξανάνοιξαν
ένοιξενάνοιξε
εντάμανμαζί
εντάμωσηναντάμωση
εντούν’νανχτυπούσαν
εντούν’νενχτυπούσε
εντώκαχτύπησα
εντώκενχτύπησε
έξ’έξω • ο αριθμός έξι
εξέβενβγήκε, ανέβηκε
εξέγκενέβγαλε
εξενίτευανξενιτεύονται
έξερανήξεραν
εξέργατααργίες
εξέρ’ςξέρεις
έξερω(ερωτημ. τονισμός) ξέρω
εξούκλειψό/ά, ατελές/ή, λιγοστό/ά, να λείψει eksik tr
επ’από
επαίρ’νανέπαιρναν
επαίρ’νενέπαιρνε
έπαρ’(προστ.) πάρε
επαρακάλεσανπαρακάλεσαν
επαρακάλ’νανπαρακαλούσαν
επάτεσενπάτησε
επεγβάλωξεπληρώσω, ανταποδώσω, επανορθώσω
επέγ’νανπήγαιναν
επέγ’νενπήγαινε, προχωρούσε, έφευγε
επέθανενπέθανε
επεκείαπό εκεί, από τότε, ύστερα, κατόπιν
επελάφρωσενξελάφρωσε
επελωρίαζανξέπλεκαν/ξεμπάλωναν τα πέλματα των παπουτσιών με δερμάτινες λωρίδες
επεμέν’ναναπέμεναν
επέμ’νεναπόμεινε
επέγ̆’νανπήγαιναν
επέγ̆’νενπήγαινε
επέγ̆’νεςπήγαινες
επενινλιάεψενεπισήμανε, ξεχώρισε αγν. ετυμ. πιθ. εκ του belirlemek tr
επέρανπήραν
επέρενπήρε
έπιανήπιαν
επλεθύν’νενπλήθαινε
εποίκανέκαναν, έφτιαξαν ποιέω-ῶ gr
εποίκενέκανε, έφτιαξε ποιέω-ῶ gr
εποίν’ναέκανα, έφτιαχνα ποιέω-ῶ gr
εποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ gr
εποίν’νενέκανε, έφτιαχνε ποιέω-ῶ gr
επολάσ̌ευαναφθονούσαν, πλήθαιναν, αυξάνονταν bollaşmak tr
επογ̆ούσ̌ευανπάλευαν, αγωνίζονταν boğuşmak tr
επορείςμπορείς
επόρεμανδιαβίωση, ευπορία
επόρεσανμπόρεσαν
επόρ’ναμπορούσα
επόρ’νανμπορούσαν
επόρ’νενμπορούσε
επορούνμπορούν
επορώμπορώ
επούλτσαμεπουλήσαμε
επούλτσενπούλησε
επουσ̌τούριζανψιθύριζαν
επροόδευενπροόδευε, εξελισσόταν θετικά
επροσ̌κύνανανπροσκυνούσαν
έρθαήρθα
έρθανήρθαν
έρθενήρθε
έρθεςήρθες
ερρούξανέπεσαν
ερρούξενέπεσε
έρ’ταιέρχεται
ερχάλσε κάθε περίπτωση, πάντως, πιθανότατα herhâlde tr
ερχίνεσαναρχίνησαν ἀρχινῶ gr
έρχουνέρχονται
έρχουντανέρχονται
έρχουσανέρχονταν
έρχουτονερχόταν
ερωτάτερωτάτε
έσανήταν
εσάρεψεντύλιξε, περικύκλωσε, άρεσε sarmak tr
εσέβαμπήκα
εσέγκενέβαλε, εισήγαγε
εσένεσένα
εσ̌κέπασενσκέπασε
έσ’κωνανσήκωναν
έσ’κωνενσήκωνε
εσόνδικός/ή/ό σου
εσ̌ονλιάτεψανέδωσαν χαρά, ψυχαγώγησαν, μτφ. ζωντάνεψαν
εσπέρ’νανέσπερναν
έστεκενστεκόταν
εστεφανώθανστεφανώθηκαν, παντρεύτηκαν
εστοίβαξενστοίβαξε
εστοχάστενστοχάστηκε
εσυγομίασενμάζεψε και έδεσε
ετεκμιλιάεψενολοκλήρωσε, τελείωσε tekmillemek tr
ετέρεσακοίταξα
ετέρεσανκοίταξαν
ετέρεσενκοίταξε
ετέρ’νανκοιτούσαν
έτονήταν
ετουγ̆ίρτεψενανακοίνωσε, γνωστοποίησε, έκανε κτ να ακουστεί duyurmak tr
ετράνυνανμεγάλωσαν, αναθρεύτηκαν τρανόω-ῶ gr
ετράνυνενμεγάλωσε, ανατράφηκε τρανόω-ῶ gr
ετσάκωνενέσπαζε
εύκαιραάδεια, χωρίς περιεχόμενο/νόημα, ανούσια, μτφ. ανοησίες, (ουσ. τα) τα μαλακά μέρη της κοιλίας, βουβώνας
εύκαιροςάδειος, αδειανός, (αρσ.) ανόητος, κουφιοκέφαλος
ευκήνευχή
ευλογημέντσαευλογημένη
εύρενβρήκε
ευρίουσανβρίσκονταν
ευρίουτονβρισκόταν
ευτάεικάνει, φτιάχνει εὐθειάζω gr
ευτάςκάνεις, φτιάχνεις εὐθειάζω gr
ευτάωκάνω, φτιάχνω εὐθειάζω gr
εφέκαάφησα
εφέκεάφησε
εφέκενάφησε
εφήν’νανάφηναν
εφόρ’σενέντυσε κπ
έφτεινενάναβε
εφτωχ̌είανφτώχεια
εφτωχ̌οίφτωχοί
εφτωχόνφτωχό
εφτωχούςφτωχούς
έχ̌’έχει
έχ’έχω
εχάσανχάνονταν, έδιωξαν, πέταξαν
εχ̌έρεψενχήρεψε
εχ̌ιόντσενχιόνισε
έχ’νεέχουνε
εχόρταζανχόρταιναν
εχόρτασενχόρτασε
εχτέθαναπέκτησαν
έχτ’σενέχτισε
ζατίούτως ή άλλως, εξάλλου, ήδη, φυσικά zaten < ẕāten trae
ζατιντάνφυσικά, εξαρχής zatından < zat + -ından trae
’ζήν’νανζούσαν
ζήσηη ζωή, ο τρόπος ζωής, ο βίος του ανθρώπου
ζιφκόπονμικρή ζίπκα, αντρική φορεσιά της εποχής zıpka < (αμπχαζικά) adziykva (=στενό παντελόνι) + -όπον trge
ημερ’κόνμεροκάματο
ημερ’κόπα(υποκορ.) μεροκάματα
ημπορείμπορεί, ίσως
ήμ’σ’ήμισυ, μισό
ήμ’ψ’ήμισυ, μισό
ήντι͜ανοτιδήποτε, ό,τι
ήντσανοποιοσδήποτε, όποιος / οποιονδήποτε, όποιον
’θετου/της
θέλ’νεθέλουν
θέλτςθέλεις
θυμι͜αντόνθυμιατό
ιρι͜άτι͜αεισοδήματα, πρόσοδοι, αποδόσεις irat < īrād trae
ίσ̌-σαχαπήςεργοδότης, αφεντικό, ιδιοκτήτης επιχείρησης iş sahibi < ṣāḥib trae
ιφτυ͜άρ’φτυάρι πτυάριον gr
’κ’δεν οὐκί < οὐχί gr
κα’κάτω
κά’κάτι
Καζάκ’Καζάκοι
Καζάκ’ςΚαζάκους
καζανεύ’νεκερδίζουν, αποκτούν πλούτο kazanmak tr
καζαντζ̌ιλούκ’το επάγγελμα του λεβητοποιού, κατασκευαστή χάλκινων καζανιών kazancılık tr
καζάρμανστρατώνας казарма ru
καζάρμας(ον.πληθ.,τα) στρατώνες казарма ru
καθαείςκαθένας
κάθανκάθε
κάθενκάτω, κάθε
κάθουνκάθονται
καικάπρος τα κάτω, εκεί ακριβώς, κοντά
καϊμέ-καπιαπορτοφόλια kayme kabı (θήκη χαρτονομισμάτων) < qāʾima + kap (θήκη, δοχείο) trae
Καλανταρί’(γεν.) Γενάρη
καλλίον(επίθ.) καλύτερο, (επίρ.) καλύτερα
καλόκαιρονκαλοκαίρι
καλοπίταγοςπρόθυμος, που εκτελεί απρόσκοπτα μια διαταγή/θέλημα
κάμασηνκάματος, ημερομίσθιο
καματεροίεργατικοί
καματερόνκαματερό/ή, εργατικό/ή
καματερόςεργατικός
καμίανποτέ
καμπαναρί’ςκαμπαναριά
καμπάνας(ον.πληθ., τα) καμπάνες
καν’νάνκανέναν
κάπ’κάπου
κάπ’ και πουκάπου-κάπου, πότε-πότε, από κάποτε
καπνόπον(υποκορ.) καπνά
καπνούς(πληθ.,τα) καπνά
καρακούλιακοντόσγουρα γουναρικά από το τρίχωμα αρνιών της ομώνυμης φυλής προβάτων. karakül / караку́ль (από την ομώνυμη περιοχή Kara Kul (Qorako‘l=μαύρη λίμνη) της Μπουχάρας του σημερινού Ουζμπεκιστάν) trru
καρίπ’μοναχικό, ορφανό, εξαθλιωμένο garip/ġarīb trae
καριπίαςμοναξιές garip/ġarīb trae
κάρτασ̌’αδελφέ! kardeş tr
ΚαρτερήΚατερίνα
ΚαρτερήνΚατερίνα
ΚαρτερήςΚατερίνας
ΚαρτερίτσανΚατερινούλα
κάσ̌ι͜ααπότομοι βράχοι, γκρεμοί kaş tr
κάτ’κάτι
κατεμίαμόνιμα, συνεχώς αγν. ετυμ.
κατηβαίν’κατεβαίνει
κατούσ̌καςμικρές ξύλινες κάδες, βαρελάκια каду́шка < кадка < κᾰ́δος rugr
κάτ’ςκάποιος/α
Καυκάζ’Καύκασο
κείντανκείτονται, ξαπλώνουν
κεράσ’κεράσι, κερασιά
Κερεκάδι͜αΚυριακές
ΚερεκήνΚυριακή
κερι͜άταιριαστός/ή/ό, ταιριαστά göre tr
κέσ’προς τα εκεί, προς το μέρος εκείνο κέσου<κεῖσ’<κεῖσε<ἐκεῖσε gr
’κιδεν οὐκί < οὐχί gr
κι αμ’και βέβαια! • εισάγει έννοια ή πρόταση που είναι σε αντίθεση με την προηγούμενη, κι όμως! και (κι) + ἀμέ < ἀμμέ < ἀμμή < ἄν μή gr
κιάν’και άνω, και εξής, και πέρα
κιφάλικεφάλι
κιφιστάνιααδιάβατα, πυκνά αγν. ετυμ.
κλώσ̌κεται(αμετάβ.) γυρίζει, επιστρέφει
κλώσκουνταν(αμετάβ.) γυρίζουν, επιστρέφουν
κοκκίασιτάρια, κόκκοι σιταριού
κοκκινειδίνκοκκινωπό
κολάιευκολία, άνεση, ευχέρεια kolay tr
κολαϊλούκ’ευκολία kolaylık tr
κομάρ’κουμάρι, τυχερό παιχνίδι με ζάρια kumar/ḳimār trae
κομπίουμεςξεγελιόμαστε, εξαπατιόμαστε κομβόω gr
κοπανίγεταικοπανιέται
κοπάτ’κονχονδρό, αλύγιστο αγν. ετυμ.
κορδυλόπον(υποκορ.) κόμπος • μικρό κομπόδεμα κορδύλη (=ρόπαλο, εξόγκωμα) gr
κορκόταξεφλουδισμένα και χονδραλεσμένα σιτάρια ή κριθάρια από τα οποία παρασκευάζουν σούπα կորկոտ (korkot) am
κορτσόπονκοριτσάκι
κοτών(γεν. πληθ.) ξύλινο δοχείο και μονάδα μέτρησης σιτηρών, με διαφορετική χωρητικότητα κατά περιοχή. Χρησιμοποιούνταν και για τον υπολογισμό της έκτασης καλλιεργήσιμων χωραφιών κότιν (κότ’) < τουρκ. διαλεκτ. kot < καρτβελ. ḳodi (γεωργ., μεγρ., λαζ.) < πρωτοκαρτβ. *ḳwad- / *ḳwed- trge
κουγκαντζ̌άρι͜ασγουρά
Κουπάν’Κουμπάν, ιστορική και γεωγραφική περιοχή στο Βόρειο Καύκασο της νότιας Ρωσίας Кубань ru
κουράζ’σπάω/ει, κόβω/ει στη μέση, διασχίζει kırmak
κουρεμέν’ταλαίπωροι
κουρεμέντσακουρεμένη, μτφ. ταλαίπωρη, δυστυχής
κουρεύκεσαιστήνεσαι, τακτοποιείσαι, ρυθμίζεσαι kurmak tr
Κουρίμ’Κριμαία Kırım < κριμαιοτατ. Qırım, πβ. ρωσ. Крым trru
Κουριμί’Κριμαίας Kırım < κριμαιοτατ. Qırım, πβ. ρωσ. Крым ru
κουρπέτ’ξενιτειά, το ξενίτεμα gurbet < ġurbet trae
κουρπέτ’νξενίτεμα gurbet < ġurbet trae
κουρτσ̌οβάτ’εκχέρσωση, εκρίζωση δέντρων, θάμνων και πρέμνων για την εκκαθάριση εδάφους корчева́ть ru
κουσμέτ’τυχερό, μοίρα, ριζικό kısmet/ḳismet trae
κόφτ’κόβει
κόφτεικόβει
Κρένασαχωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρένασαν(Κρένασα, η) χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρένασας(γεν. του Κρένασα, η) Χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρενασέτ’αυτοί που είναι από την Κρένασα, χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρενασέτεςαυτός που είναι από την Κρένασα, χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
κρούωχτυπώ
κρύβ’κρύβει
κρύο̤ς(ουσ.) κρύο, ψύχος
κρύφκεταικρύβεται
κύρ’πατέρα
κυρούπατέρα
κύρ’ςκύρης, πατέρας
’κχ̌ύεταιεκχύνεται, χύνεται, εκρέει εκχύνω<ἐγχέω< ἐν + χέω gr
λαφρόςελαφρός • (μτφ.) πρόθυμος
λάχ̌’είθε, μακάρι, μήπως και (με την ελπίδα να συμβεί) ευκτ. λάχοι < έλαχον < λαγχάνω gr
λέγ’ν’λένε
λέγ’νελένε
λέγουμ’λέμε
λέγουμελέμε
λειφτασέαςελλείψεις • (μτφ.) ανάγκες
λετσ̌έκιαγυναικεία μαντίλια που χρησίμευαν ως κάλυμμα κεφαλής δεμένα σε σχήμα τριγώνου leçek<laçak trir
ληγάρι͜αγρήγορα
λιαφσίκυριολεκτικά, κατά λέξη · επιτατικά, πραγματικά, όντως lafzi < lafẓī trae
λίραςλίρες
λογαρίανλογαριασμός
λούγεληνδημοσιά, επαρχιακός δρόμος il yolu tr
μαθάντςμαθαίνεις
μαθίζ’νεμαθαίνουν κτ σε κπ, διδάσκουν
Μαϊκόπ’(τοπων.) πόλη του Βόρειου Καυκάσου, στη σημερινή Ρωσία, πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Αντιγκέας, κοντά στον ποταμό Μπέλαγια ρωσ. Майкоп (Majkop) ru
μαλέζ’υδαρής χυλός, αλευρόσουπα
μαλλόπαμαλλάκια
μαναστήρ’μοναστήρι
μανάτι͜ακολοκύθια ψημένα στο φούρνο σε μεγάλα κομμάτια
μαναχόν(έναρθρο) μοναχός, μοναχό, (επίρρ) μόνο/μοναχά
μαναχόςμοναχός, μόνος
μανέαςκαπνιές
μαραπάδεςκολίγοι, χωρικοί που καλλιεργούσαν ξένη γη, συνήθως έναντι μεριδίου της παραγωγής • άποροι γεωργοί maraba < murābaˁa(t) trae
Μαρούσ̌καΜαριγώ • (γενικά) η κοπέλα Маруська ru
μασ̌ίναςγενικά οι μηχανές/τα μηχανήματα, αυτοκίνητα ή τρένα ή τρακτέρ машина/μηχανή rugr
μασλι͜άνκαςηλιοτρόπια, φυτά από τους σπόρους του οποίου παράγεται ηλιέλαιο масля́нка < масляный «ελαιώδης, λαδερός» ru
μαυρειδερόνπου έχει σκούρο χρώμα, μελαχρινό
μαύ’σσα(μαύρεσσα) μαύρη μτφ. ταλαιπωρημένη, καημένη
Μεγγρέλ’(ή Μιγγρέλοι) καρτβελικός λαός της δυτικής Γεωργίας, με ιστορική κοιτίδα τη Μεγγρελία, ανατολικά της Αμπχαζίας. Μιλούν τη μιγγρελική γλώσσα, συγγενική με τη γεωργιανή και τη λαζική მეგრელები ge
μεκατίρ’ναξία (ηθική), ποσότητα, ικανότητα (ενικ.) miḳdār/ (πληθ.) meḳādīr/mawaqīdīr ae
μελεσσίδ’μέλισσα
μελίξανθαξανθά στο χρώμα του μελιού
Μελιτόποληπόλη της νότιας Ουκρανίας, στην περιφέρεια Ζαπορίζια, κοντά στην Αζοφική Θάλασσα Мелитополь ru
Μελιτόποληνπόλη της νότιας Ουκρανίας, στην περιφέρεια Ζαπορίζια, κοντά στην Αζοφική Θάλασσα Мелитополь ru
μερέανμεριά
μέρι͜αμέρη
μερι͜άμ’πάντως, σε κάθε περίπτωση
μέσενμέση
μετ’μαζί με (με αιτιατική), με (τρόπος)
μετά(με αιτιατική) συνοδεία, μαζί με
μεταλλίκ’κέρμα, χάλκινο νόμισμα της εποχής
μεχτι͜άτσ̌’άποροι, εξαρτώμενοι, αυτοί που είναι σε ανάγκη muhtaç < muḥtāc trae
μηναίονμηνιαίος μισθός, μηνιάτικο
μήνας(τα) μήνες
μίανμια φορά
μιγκίνπιθανός τρόπος, δυνατότητα mümkün/mumkin trae
μιλέτ’φυλή, έθνος millet trae
μιλέτι͜αφυλές, έθνη millet trae
μίλκιακτήματα, ακίνητα mülk < mulk trae
μουζ̌ίκ’χωρικοί, αγρότες мужик ru
Μουχαμετάν’Μωαμεθανοί
μουχαπέτ’κουβέντα, φιλική συνομιλία, συνεκδ. φιλική συνεστίαση (συνήθως μετά μουσικής) muhabbet/maḥabbet trae
ναμκιόρ’αχάριστοι, αγνώμονες nankör < nānkūr trir
νασταγιάσ̌νηςπραγματικός, γνήσιος, αληθινός, κανονικός, σωστός настоя́щий ru
ναφιλένμάταιο/α, ανώφελο nafile/nāfile trae
νέούτε ne tr
νεγκά͜ειςκουράζεις
νέισσανέα
νέοιςνέους
νεστικάνηστικά
νιατεμένονοργωμένο, καλλιεργημένο νεάω gr
Νιέτ, χαζάιν, βαμ νι ουτόπνο ραπότατΌχι, αφέντη, δεν είναι ταιριαστό να δουλεύετε εσείς! Нет, хозяин, вам неудобно работать ru
νιέτ’νσκοπός, πρόθεση niyet/niyyet trae
νιπεσπριμέννοοπωσδήποτε, χωρίς άλλο, εξάπαντος непременно ru
νοικίαγμανενοικίαση
νοικιάγουμαινοικιάζομαι
νοικιάζ’νενοικιάζουν
ντουότι, που, αυτό/ά που
’ντροπι͜άζ’(εντροπι͜άζ’) ντροπιάζει
ξάικαθόλου
ξανπάλι, ξανά
’ξέβαβγήκα, ανέβηκα
ξέν’ξένοι
ξενιτεύ’ξενιτεύεται
ξενιτεύ’νεξενιτεύονται
ξενιτι͜άντ’ξενιτεμένοι
ξενοχωρίτ’ξένοι, που προέρχονται από άλλο χωριό
’ξέρ’ν’ξέρουν
’ξέρ’ςξέρεις
όθενόπου, οπουδήποτε, σε όποιον
οικοκοκύρ’ςνοικοκύρης
οικοκύρ’(ον.πληθ., οι) νοικοκύρηδες
οικοκύρανοικοκυρά
οικοκυρίαννοικοκυριό
οικοκύρ’ςνοικοκύρης
οκάδεςοθωμανική μονάδα μέτρησης μάζας okka < uḳiyya(t) أُوقيّة < uḳiyyā / unḳiyyā אוקיא < oúnkia οὐγκία < uncia traeit
όλ’όλοι/ες/α
ολάνβρε, βρε συ
όλιαόλα
ολίγονλίγο
όλιονόλο, ολόκληρο
ολόγ̆εραολόγυρα
ολόγ̆ιαολόκληρα
όλτςόλους
ομμάτ’μάτι
ομμάτιμάτι ὀμμάτιον gr
ομμάτ’νμάτι
όνεμανόνομα
ονέματαονόματα
όνερονόνειρο
ονέρ’ταόνειρα
όντανόταν
οξυπόλ’τονξυπόλητος/η/ο
οπίσ’πίσω
οπίσ̌’ κεσ’πίσω εκεί πέρα
ορθίαναλήθεια, σωστό, ορθό
ορμάνιαδάση orman tr
όσαόσες φορές, κάθε που, όποτε
οσήμερονσήμερα
οσπίτισπίτι hospitium<hospes it
οσπίτι͜ασπίτια hospitium<hospes it
οσπίτ’νσπίτι hospitium<hospes it
οσπιτόποσπιτάκι hospitium<hospes + -όπον it
οσπιτόπονσπιτάκι hospitium<hospes it
οτότετότε
οφέτοςφέτος
οφίδ’φίδι
οψέχθες
παπάλι, επίσης, ακόμα
παγάτσ̌ι͜ααποσκευές, μπαγάζια bagaj < bagage trfr
παγιατεύ’μπαγιατεύει, παλιώνει· (μτφ) χρονίζει, παγιώνεται, γίνεται μόνιμος (για δυσάρεστη κατάσταση) bayat tr
πάγ’νεπηγαίνουν, έφυγαν, πάνε
πάγωπηγαίνω, πάω
παί͜ειςπαίζεις
παιδάςπαιδί, νέος άντρας
παιδί’παιδιού
παιδίαπαιδιά
παιδίωνπαιδιών
παιδόπονπαιδάκι
παίρ’ν’παίρνουν
πακάλτςμπακάλης bakkal < baḳḳāl trae
παλαχάνιαπρόχειρα οικήματα, εργατικά καταλύματα балаган (balagán) · έχει προταθεί σύνδεση με το περσ. bālāxāne «ανώγειο». ru
πάν’(ον.πληθ., οι) μεγαλοκτηματίες, τσιφλικάδες, ισχυροί γαιοκτήμονες пан ru
πάνκαντράπεζα banka < banca trit
παράλεφτά, το χρήμα para/pāre trir
παρά παραΐ καζανούρ(εκφ.) το χρήμα φέρνει χρήμα para parayı kazanır tr
παρακάθ’συνάθροιση, ολονυχτία
παράνλεφτά, το χρήμα para/pāre trir
παραχότ’ατμόπλοιο пароход ru
παρνίκιαφυτώρια καπνού, μικρές υπερυψωμένες παραλληλόγραμμες νησίδες, στις οποίες οι σπόροι του καπνού γίνονται μικρά φυτά парник ru
παρόπον(υποκορ.) λεφτά, χρήμα para/pāre trir
παρχαροζύγουδαβελονόφυλλες πόες στα παρχάρια
πάσ̌’(εν συνθέσει με το ρήμα ευτάω) τα βγάζω πέρα baş etmek tr
πασ̌ιπόρτ’νδιαβατήριο pasaport<passa porte trit
πασ̌κείμπας και είναι, μήπως είναι πᾶς καί ἔνι gr
πασ̌τάνολωσδιόλου, εντελώς baştan tr
παταχώνειχαντακώνει αγν.ετυμ.
πατριώτοιπατριώτες
παχτσ̌ούσ̌ι͜αφιλοδωρήματα bahşiş < baḫşiş trir
πεϊχουζούρ’χωρίς γαλήνη, ανήσυχο bî- + huzur < bē + ḥużūr trir
πέκιαίσως να, πιθανόν να, μπας και (με την ελπίδα να συμβεί) belki (αραβ. bel+ περσ. ki) traeir
πενλίνφανερό, εμφανές, πρόδηλο belli tr
πέρβοϊ χαζαΐνοςπρώτο αφεντικό первый хозяин ru
περισσόνπερίσσιο, σε αφθονία, περισσότερο απ' ό,τι είναι αναγκαίο, περιττό
περσιζ’νόνπερσινό
πιλέακόμη και, πολύ bile tr
πιρνάπρωί, πρωινιάτικα, αύριο
πιρνόνπρωί
’πίσ’(οπίσ’) πίσω
πίτροπονεπίτροπο, πρόσωπο στο οποίο ανατέθηκε η συντήρηση ναού
’πίχ̌εροςεπιδέξιος
πλάνπλάι, πλαϊνό/ παρακείμενο μέρος, παραπέρα
πλαντατόρ’ιδιοκτήτες φυτείας плантатор < plantation < plantare rufrit
πλαντάτοραςιδιοκτήτης φυτείας плантатор < plantation < plantare rufrit
πλαντάτσιαφυτεία, εκτεταμένη καλλιέργεια плантация < plantation < plantare rufrit
πλαντάτσιανφυτεία, εκτεταμένη καλλιέργεια плантация < plantation < plantare rufrit
πλαντάτσιαςφυτείας, εκτεταμένης καλλιέργεια плантация < plantation < plantare rufrit
πλέοιπερισσότεροι
πλέο̤νπλέον, περισσότερο
πλερωμήπληρωμή
ποδάρι͜απόδια
ποδάρ’νπόδι
ποζγκρι boz tr
’ποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ gr
’ποίν’νεν(εποίν’νεν) έκανε, έφτιαχνε ποιέω-ῶ gr
ποίος(ερωτημ.) ποιός, (αναφ.αντων.) όποιος
ποίσιμονη πράξη ή η διαδικασία του να κάνεις, να κατασκευάζεις ή να δημιουργείς κάτι· η εκτέλεση, η πραγματοποίηση ενός έργου ποιέω-ῶ gr
ποίσον(προστ.) κάνε, φτιάξε ποιέω-ῶ gr
Πόλ’Πόλη, την Κωνσταντινούπολη
πολανεύκουντανγίνονταν μπόλικοι/πολλοί bollanmak tr
πολιτείας(ον.πληθ.,τα) πολιτείες, πόλεις
πολλά(επίθ.) πολλά, (επίρρ.) πολύ
ποπάνπαπά
ποπάςπαπάς
’πορείςμπορείς
πορπάτεμανπερπάτημα
ποτάμ’ποτάμι
ποταμόπονποταμάκι
πουδένπουθενά
πρικάτσ̌ικοιεπιστάτες, διαχειριστές αγροκτήματος ή περιουσίας· εξουσιοδοτημένοι υπάλληλοι εμπόρου прика́зчик ru
πρικάτσ̌ικονεπιστάτη, διαχειριστή αγροκτήματος ή περιουσίας· εξουσιοδοτημένο υπάλληλο εμπόρου прика́зчик ru
προγατομμάτ’κοναυτό που έχει μάτια σαν του πρόβατου ως προς το χρώμα
πρόσωποςπρόσωπο
Ρουσάντ’Ρώσοι
ΡουσαντίωνΡώσων
ΡουσάντςΡώσους
ΡουσίαΡωσία
ΡουσίανΡωσία
ΡουσίαςΡωσίας
ρούσικαρωσικά
’ρχουμαι(έρχουμαι) έρχομαι
ρωμαίικα(τουρκ. Rumca) η γλώσσα των Ρωμιών, η ποντιακή γλώσσα, αυτά που είναι των Ρωμιών γενικά
ρωμαίικοναυτό που είναι των Ρωμιών, ελληνικό
Ρωμαίοιοι ορθόδοξοι χριστιανοί πολίτες επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
ΡωμαίοιςΡωμιούς (ορθόδοξοι χριστιανοί πολίτες επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας)
Ρωμαίο̤νΡωμιό (ορθόδοξο χριστιανό πολίτη επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
σάγκιλες και, σαν να sanki | san + ki trir
σαγλάμάθικτο, αλώβητο, γερό, υγιές sağlam tr
σαήνταχυδρόμο sāʿy ae
σαήςταχυδρόμος sāʿy ae
σ̌αλένενμάλλινο, από εγχώριο σάλι şal < şāl + -ένεν trir
σ̌άπκαςκαπέλα, σκούφοι şapka < шапка trru
σαράγιαπαλάτια saray < serāy trir
σαρεύ’νετυλίγουν, περικυκλώνουν, εναγκαλίζονται, μτφ. αρέσουν σε sarmak tr
σερανταδώδεκαπάμπολλα, απειράριθμα σαράντα+δώδεκα gr
σεφίλ’κονφρόνιμο, που έχει καλή συμπεριφορά, συνεσταλμένο, ντροπαλό οθ. περιόδου sefil < safīl trae
σιμάκοντά
σίτακαθώς, ενώ σόταν<εις όταν gr
σ̌κίζ’σκίζω/ει
σκολείασχολεία
σ’κών’σηκώνω/ει
σοιστους/στις, τους/τις
Σοκούμ’Σοχούμ ή Σουχούμι, πόλη της σημ. Γεωργίας
σοούνταεν τέλει, στην τελική sonunda tr
σούσ̌καςξηραντήρια καπνού, ειδικές εγκαταστάσεις ή υπόστεγα όπου απλώνονταν και αποξηραίνονταν τα καπνόφυλλα су́шка «ξήρανση, αποξήρανση» < суши́ть «ξηραίνω» ru
’σπιτί’σπιτιού hospitium<hospes it
Στάθιον(κύρ. όνομα) Στάθη
στέκ’νεστέκουν
στεναχωρεύκουμαιστενοχωριέμαι
’στόχ̌εψενπαρατήρησε, πρόσεξε, επισήμανε
στράτανδρόμο
στρόκ’μίσθωση εργάτη για ορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως μηνιαία ή ετήσια срок < сърокъ «καθορισμένος χρόνος, προθεσμία» ru
συγενόνσυγγενή
συγενούςσυγγενείς
συγκράτι͜ακολλητά
Συμφερόποληπόλη της Κριμαίας, στη σημερινή Ουκρανία, διοικητικό κέντρο της χερσονήσου. Симферополь < συμφέρον + πόλις, με την έννοια «πόλη του κοινού συμφέροντος» ή «πόλη του κοινού καλού» rugr
συντάραγαανάμεικτα
συντέκνισσακουμπάρα από βάπτιση
σύντεκνοκουμπάρο από βάπτιση
σύρ’σύρω/ει, τραβάω/ει, ρίχνω/ει
’σώγαμπρονπαντρεμένος άντρας ο οποίος μένει με τη γυναίκα του και τα πεθερικά του στο σπίτι τους έσω + γαμπρός
ταμαχκιαρλούκ’νφιλαργυρία, απληστία, πλεονεξία, τσιγκουνιά tamahkârlık<ṭamaʿ trae
Τατάρ’Τάταροι, τουρκόφωνοι λαοί της Ευρασίας. Ζουν κυρίως στη Ρωσία, στην Κριμαία και σε περιοχές της πρώην ΕΣΣΔ, με συνολικό πληθυσμό που υπολογίζεται γύρω στα 7 εκατομμύρια
τατσ̌άνκανψηλή, ελαφριά και αναπαυτική ιππήλατη άμαξα πολυτελείας, συνήθως τετράτροχη και με αναρτήσεις тача́нка ru
ταχσιλτάρ’ςφοροεισπράκτορας tahsildar < taḥṣīl + -dār traeir
τεάτάχα, δήθεν, υποτίθεται deyü (οθωμ. περιόδου) tr
τεγμέδύσκολα, σπανίως αγν. ετυμολ.
τελεμονήντελειωμό
τελοβίτ’δραστήριοι, επιχειρηματικοί, πρακτικοί και ικανοί στη διαχείριση εργασιών ή υποθέσεων делови́тый ru
τερείςκοιτάς
τερείτεκοιτάτε
τερνέκ’(παρωχ.) ομήγυρη, πανηγύρι • συνάθροιση dernek tr
τερούμεκοιτάμε
τερούνκοιτούν
τερώκοιτώ
τεσετίνας(ον.πληθ.,τα) έκταση περίπου 10 στρεμμάτων десятина << десять (désjat’) «δέκα» ru
τιδέντίποτα
τιζένσχέδιο, τρόπος οργάνωσης ή διευθέτησης· τάξη, ρύθμιση, τακτοποίηση düzen tr
τιζένιασχέδια, τρόποι οργάνωσης ή διευθέτησης· ρυθμίσεις, τακτοποιήσεις düzen tr
τολόκας(πληθ., τα) βοσκές, κοινόχρηστοι βοσκότοποι, εκτάσεις γης που χρησιμοποιούνται για τη βόσκηση ζώων. толока́ ru
τον οδόν(ή το νοδόν) την θέση, αντί
τοπλαεύ’μαζεύω/ει, συγκεντρώνω/ει toplamak tr
τοπλαεύ’ν’μαζεύουν, συγκεντρώνουν toplamak tr
του λογού σ’του λόγου σου, εσένα
τουντους
Τούρκ’Τούρκοι
Τουρνάκελης(γεν. του Τουρνάκελη), μεγάλο παρχάρι στις πλαγιές του όρους Καράκαπαν
τραγωδίαντραγούδι
τραγωδίαςτραγούδια
τρανούςμεγάλους
τρανύτερονμεγαλύτερο τρανόω-ῶ gr
τρέχ̌’τρέχει
τρί’τρεις
τρίδιπλατριπλά
τρόικανιππήλατη άμαξα με τρία άλογα ζεμένα παράλληλα, κατ’ επέκταση, η ίδια η τριπλή ζεύξη αλόγων тро́йка ru
τρομάζ’τρέμει
ΤρυγομηνάΟκτώβριο τρύγος<τρύγη + μήνας gr
τσ’(ως τση, άρθρο γεν. ενικού) του/της, (ως τσοι, άρθρο αιτ. πληθ.) τις, (ως ερωτημ. τσί;) ποιός;
τσ̌αγγίαείδος μαλακού περσικού (παρθικού) υποδήματος από τη βυζαντινή περίοδο και εξής, το οποίο αναφερόταν σε υπόδημα ψηλό μέχρι τα γόνατα (μπότα) από ερυθρό δέρμα που προσαρμοζόταν στην κνήμη με κορδόνια τζάγγα/τζαγγή ή τζαγγίον/zanca~zanga grit
τσ̌αΐρι͜αλιβάδια çayır tr
τσ̌άκ’τζάκι ocak tr
τσ̌ακάλτςτσακάλι · (μτφ) πονηρός, επιτήδειος ή εκμεταλλευτής άνθρωπος çakal < šaġāl < sṛgāla tririn
τσακωμένονσπασμένο
τσ̌αρούχ̌ιαδερμάτινα υποδήματα, δεμένα με λουριά που περνούν από οπές çarık tr
τσ̌αρούχ̌ι͜αδερμάτινα υποδήματα, δεμένα με λουριά που περνούν από οπές çarık tr
Τσ̌εβιζλούκχωριό της κάτω Ματσούκας. Είχε 40 τουρκικές οικογένειες. Είχε έδρα Καϊμακάμη, επάρχου, ήταν το αρχαίο Δικαιόσημο, οι Καρυές των Κομνηνών. Στα 1857 ήταν έδρα της επιτροπής αναγνωρίσεως των κρυπτοχριστιανών της Ματσούκας, κατ’ εφαρμογή του Χάττι- χουμαγιούν cevizlik=καρυδεώνας, άλσος με καρυδιές tr
τσ̌εκινεύκουντανδιστάζουν, συστέλλονται, δεν έχουν το θάρρος να κάνουν κτ, αποτραβιούνται çekinmek tr
τσ̌έπι͜αντσέπη cep/ceyb trae
Τσ̌ερκέζ’Τσερκέζοι ή Κιρκάσιοι, λαός του βορειοδυτικού Καυκάσου, με ιστορική κοιτίδα την Κιρκασία. Αυτοαποκαλούνται Αδύγοι (Adyghe) Çerkez/Çerkes, πβ. ρωσ. черке́с (čerkés) και περσ. čarkas tr
τσητης
τσ̌ιτάμ’ςτιποτένιους, ανάξιους λόγου, άχρηστους, ανίκανους cüdam < juḏām (=λέπρα) trae
τσοιτους/τις
τσ̌όλιαέρημα, ερημικά çöl tr
τσ̌ολίκ-τσ̌οτσούκγυναίκα και παιδιά, οικογένεια çoluk çocuk tr
τσ̌ορβάδεςπηχτές σούπες από ξεφλουδισμένο και χοντροκομμένο σιτάρι (κορκότο) çorba/şūrbā trir
Τσ̌ορναμόριανιστορική περιοχή του βορειοδυτικού Καυκάσου, στα εδάφη των Κοζάκων της Μαύρης Θάλασσας, στην περιοχή του Κουμπάν Черномо́рия (Μαύρη θάλασσα) ru
τσ̌οσ̌ίτι͜αείδη, ποικιλίες, κατηγορίες, λογιών çeşit tr
τσούνασκύλα κύων→κύαινα gr
υστερνάκατοπινά, τελευταία
υστερνόνκατοπινό, τελευταίο, στερνό
φαμελϊακώςοικογενειακώς famiglia it
φαμελΐανοικογένεια famiglia it
φαρδέαφαρδιά
φέρ’φέρνω/ει
φέρ’ςφέρεις
φεύ’φεύγει
φογούμαιφοβάμαι
φοράςφορές
φορεσίας(γεν. εν.) φορεσιάς, (ονομ. πληθ.) φορεσιές
’φτάγ’ν’(ευτάγ’νε) κάνουνε, φτιάχνουνε εὐθειάζω gr
’φτάγ’νε(ευτάγ’νε) κάνουνε, φτιάχνουνε εὐθειάζω gr
’φτάει(ευτάει) κάνει, φτιάχνει εὐθειάζω gr
’φτάς(ευτάς) κάνεις, φτιάχνεις εὐθειάζω gr
’φτάω(ευτάω) κάνω, φτιάχνω εὐθειάζω gr
χαβεσλούκ’πόθος, επιθυμία, γούστο heveslilik tr
χαζάιναφεντικό хозяин ru
χαζαΐνοςαφεντικό хозяин ru
χαζίρι͜αέτοιμα hazır/ḥāżir trae
χ̌αιρετίαςχαιρετίσματα
χαϊρι͜άτι͜αευεργετήματα, φιλανθρωπίες hayrat < ḫayrāt trae
χαμαλούκ’χαμαλίκι, μεταφορά φορτίων· κατ’ επέκταση, βαριά και κοπιαστική χειρωνακτική εργασία hamallık < hamal (=αχθοφόρος) < ḥammāl trae
χαμάναμέσως, ευθύς, μονομιάς hemen/hemān trir
χαπέρι͜αειδήσεις, νέα haber/ḫaber trae
χασ̌λούκ’χαρτζιλίκι harçlık tr
χασ̌λουκόπον(υποκορ.) χαρτζιλίκι harçlık tr
Χαψίκεης(τη, γεν. θηλ.) κοινή ονομασία 4 χωριών της Άνω Ματσούκας, της Ζάβερας, Τσιαχαράντων, Μελιανάντων και Φαργανάντων. Μεγαλύτερο χωριό ήταν του Τσιαχαράντων. Και τα 4 χωριά μαζί είχαν πάνω από 1.300 κατοίκους, όλους Έλληνες χωρίς κανένα Τούρκο Hamsiköy tr
χ̌ειμων’κόνχειμώνα
χεμκαι, επίσης, ταυτόχρονα hem trir
χ̌έρ’χέρι
χ̌έρ’νχέρι
χ̌ερόπονχεράκι
χιτς̌καθόλου, διόλου, ποτέ· σε ερωτηματικές εκφράσεις, άραγε, τάχα, είναι ποτέ δυνατόν, με έμφαση στην αμφιβολία ή στο απίθανο hiç/hīç trir
χιτς̌-ολμάσατουλάχιστον, έστω, αν μη τι άλλο hiç olmazsa tr
’χ’ν’έχουν
χολιασμένοςθυμωμένος, αγανακτισμένος
χουζμεκιάρ’ςυπηρέτης hizmet + -kâr < ḫidmet traeir
χουζμέτ’υπηρεσία, καθήκον, φροντίδα hizmet < ḫidmet trae
χούταρϊααγροκτήματα, απομονωμένοι αγροτικοί οικισμοί хутор ru
χρέ͜ηταχρέη
χρέαταχρέη
χρειαζούμενοναναγκαίο
χρείσαιχρεώνεσαι, δανείζεσαι
χρέο̤ςχρέος
χρεφειλέταςδανειστές
Χριστουγενναρί’Δεκεμβρίου
χροναίονετήσιος μισθός
χώραοι ξένοι γενικά, οι μη οικείοι, η ξενιτειά
χώρανξένους, μη οικείους, ξενιτειά
χώραςξένος/η/ο/οι γενικά, οι/το/τα μη οικείο/α, ξενιτειάς
χωράφ’χωράφι
χωραφί’χωραφιού
χωραφόπονχωραφάκι
χωρί’χωριού
χωρίαχωριά
ψέν’ψήνω/ει
ψ̌ηνψυχή
ψιλορέαςτα μικρά έπιπλα και σκεύη σπιτιού, (γενικά) ψιλικά, ψιλοπράγματα
ωμίαώμοι
ωμίνώμος
ώραςώρες
ώσναέως ότου, μέχρι να
ώσπουταέως ότου, ενόσω
ΚείμενοΕπεξήγησηΕτυμ. ΡίζαΠροέλ.
αγαπέσιμοναξιαγάπητο
αγε-Κωνσταντινί’αγίου Κωνσταντίνου
Αγέννεναϊ-Γιάννη
αγούρι͜ααγόρια νέα
αδ’εδώ
αδ’ απάν’εδώ πάνω
αδάεδώ
αδακάεδώ κόντα
αδακέσ’εδώ γύρω, κάπου εδώ
αδελφοπαίδ’πρώτος ξάδερφος
Αδολέτ’αυτοί που είναι από το χωριό Αδολή
Αδολέτεςαυτός που είναι από το χωριό Αδολή
Αδολή(σημ. Anayurt) χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 250 κατοίκους
αέτσ’έτσι
ακείεκεί
άκλεροιάκληροι, φτωχοί, δύστυχοι, ταλαίπωροι
αλατσ̌άκιαεισπρακτέα ποσά, χρέη alacak tr
αγ̆λίαλίμονο
άλλεάλλη
αλλομίανάλλη μια φορά, άλλη φορά, ξαφνικά
ὰμ’αλλά ama/ammā trae
ὰμααλλά ama/ammā trae
άμονσαν, όπως, καθώς ἅμα gr
αμουρατσούζ’(γεν./αιτ. ενικ.) αυτός που έχει ανεκπλήρωτες επιθυμίες/στόχους, μτφ. άμοιρο muratsız tr
άν’άνω, πάνω, άνωθεν
ανασπάλλ’ξεχνάω/ει ή ξεχάσω/ει
άναυαεκτός (από) άνευ gr
ανέγβαλτοςάβγαλτος, αμαθής
ανεγνώριμονμη γνώριμο, άγνωστο, ξένο
ανέτερονανώτερο, πλην/εκτός
ανευχαρίστετοιαυτοί που δεν είναι ευχαριστημένοι • αγνώμονες
ανεχ̌ετείαφτώχεια, πενία
ανεχ̌ετείανφτώχεια, πενία
άνθενεπάνω, από πάνω
ανθρώπ’άνθρωποι
ανθρωπίανανθρωπιά
ανθρώπ’ςανθρώπους
αντρίζ’παντρεύει, παντρεύεται
αντρούάντρα
αγ̆ούτ’αυτοί
Αούτκανπαλιός οικισμός και σήμερα συνοικία της Γιάλτας στην Κριμαία, στο δυτικό άκρο της πόλης, κοντά στις εκβολές του ποταμού Ουτσάν-Σου ρωσ. Аутка, ουκρ. Аутка
αγ̆ούτοαυτό
αγ̆ουτουνούςτέτοιους
απ’ ομπρότςαπό παλιά από εμπρός gr
απάν’πάνω
απέσ’μέσα
απλάκ’ανοιχτό, φαρδύ
απλών’απλώνει
αποδι͜αφορωμένααυτά που δεν αποφέρουν κέρδος ή ωφέλεια • μτφ. ξεζουμισμένα
απομέν’απομένει
απομέν’νεαπομένουν
άπορααυτά που στερούνται τα βασικά στην ζωή τους, φτωχά • (για σωματική πάθηση) τα ανίκανα προς εργασία, ανάπηρα, παράλυτα • (για πράγματα) κακής ποιότητος, δύσβατα μέρη
αποφκάαπό κάτω
αποχταλούταιμετατοπίζεται, μετοικεί
αρ’εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha ἄρα gr
αρά-σειράπότε-πότε, περιστασιακά
αργάταςεργάτες
αργατικόνμεροκάματο
αργάτοιεργάτες
αργάτ’ςεργάτης
αρτούκπλέον, τώρα πια, υπόλειμμα/περίσσευμα artık tr
αρτουρεύ’ν’περισσεύουν, αυξάνουν, αποταμιεύουν, εξοικονομούν artırmak tr
ας σ’(ας σου) από του, από τότε που/αφότου • (ας σο) από το/τα • (ας σοι) από τους
ας σααπ’ τα ασό σα (από τα)
ας σηναπ’ την ασό σην (από την)
ας σοαπ’ το ασό σο (από το)
ας σοναπ’ τον ασό σον (από τον)
ας σουαπό του, από τότε που/αφότου, από αυτό που
ασ’από
ασημένενασημένιο
ασ̌κέπαγονασκέπαστο, μη επαρκώς ντυμένο, με ακάλυπτο το κεφάλι
ατ’αυτού/του
ατάαυτά
ατααυτά
ατείν’αυτοί
ατέτι͜αέθιμα, (ουσ.) τυπικά adet/ʿaded trae
ατόαυτό
ατόςαυτός
ατόσοντόσο
ατουντους
ατουνετους
ατ’ςαυτής/της ή αυτούς/τους
ατσ̌αμήςαρχάριος, άβγαλτος acemi < ʿacemī trae
ατσ̌ελέαβιαστικά, γρήγορα acele < ʿacele trae
ατώρατώρα
αφήν’ν’αφήνουν
αφήν’νεαφήνουν
αφκάκάτω
άφτςανάβεις
αχπάσ̌κεταιαναχωρεί, φεύγει, κινεί για
αχτό εζνάιτποιος ξέρει; кто знает ru
βαθέαβαθιά
’γ̆βαίν’νε(εγβαίν’νε) βγαίνουν
’γ̆βάλ’ν’βγάζουν
βαρέαβαριά, συχνά, πολύ
βασιλιακόνβασιλικό/ή
’γ̆βγαίν’νεβγαίνουν
βερετσ̌έκιαχρέη verecek tr
βερκίαφόροι, έξοδα (σπιτιού/επιχείρησης) vergi tr
βέρσ̌ι͜αρωσική μονάδα μήκους ίσης με 1,07 χλμ верста ru
βζήν’σβήνω/ει
βούτορονβούτυρο
βράδονβράδυ
’βρήκ’ς(ευρήκ’ς) βρίσκεις
βρουχνιαγμένονμουχλιασμένο
γατσ̌ίλιαμωρά παιδιά αγν. ετυμ.
’γβαίν’βγαίνω/ει
’γβαίν’ςβγαίνεις
’γβαίνωβγαίνω
’γβάλτςβάλεις ή βάζεις
γειτόν’γείτονες
γειτονάδεςγειτόνοι
γέλοςγέλιο, περίγελος
γεργάν’νπάπλωμα yorgan tr
γερλήδεςντόπιους yerli tr
γεροντάδεςγέροι
γιάείτε, ή ya/yā trir
γιαζίαπεδιάδες, εξοχή, ύπαιθρος yazı tr
γιακουσ̌εύ’ταιριάζει yakışmak tr
ΓιαλίτανΓιάλτα, πόλη-θέρετρο στη νότια ακτή της χερσονήσου της Κριμαίας που περιβάλλεται από τη Μαύρη Θάλασσα
Γιάλτανπόλη-θέρετρο στη νότια ακτή της χερσονήσου της Κριμαίας που περιβάλλεται από τη Μαύρη Θάλασσα
Γιάλταςπόλη-θέρετρο στη νότια ακτή της χερσονήσου της Κριμαίας που περιβάλλεται από τη Μαύρη Θάλασσα
γίν’ντανγίνονται
γίνουμαιγίνομαι
γιοκόχι yok tr
γιοκσουζλούκ’φτώχεια yoksulluk tr
γιόξαμ’ή μήπως yoksa+mi tr
γιογ̆ουνλούκ’χοντράδα, χοντροκομμένη συμπεριφορά yoğunluk tr
’γνώρ’σενγνώρισε
γολγονιστάκουδουνιστά
γομάτονγεμάτο/η
γούλας(ον. πληθ.) λαιμοί, (γεν. εν.) λαιμού gula it
γούνας(ον.πληθ.,τα) γούνες
γυναικίζ’παντρεύει (τον άντρα), παντρεύεται (για άντρα)
δί͜ειδίνει
δί͜ειςδίνεις
δι͜αβαίν’(για τόπο) περνάει/ώ, διασχίζει/ω, (για χρόνο) περνάει/ώ διαβαίνω gr
δι͜αβαίνω(για τόπο) περνώ, διασχίζω, (για χρόνο) περνώ διαβαίνω gr
δι͜αβόλ’(ον.πληθ.) διάβολοι, (γεν. ενικ.) διαβόλου
δι͜άρ’η τροφή που δίνεται μία φορα, το συσσίτιο • μικρό μέρος πράγματο • τακτή ώρα • (για πράξεις) που γίνονται μια φορά διάριον < diarium (=ημερήσια μερίδα) < dies it
δι͜αταγωγόνεκείνον που διατάζει, εκείνον που διευθύνει • σύμβουλο, οδηγό
διδυμάρι͜αδίδυμα
διέταξον(προστ.) διάταξε διατάσσω gr
δίσακκονδισάκι, διπλός σάκος που κρεμιόταν από τον ώμο ή από το σαμάρι ενός ζώου
δί’τεδίνετε
δοςδώσε
δουλείαδουλειά, εργασία
δουλείανδουλειά
δουλείας(ονομ. πληθ.) δουλειές, (γεν. ενικ.) δουλειάς
δουλεύ’δουλεύει
δουλεύ’νεδουλεύουν
δουλεύ’ςδουλεύεις
δουλόποδουλίτσα
δύ’δύο
έ͜ειςέχεις
εγ̆βαίν’βγαίνει
εγ̆βαίν’νενέβγαινε
εβόεσενβόησε
εγάπαναναγαπούσαν
έγβανέβγα, έξοδος, το τέλος μιας χρονικής περιόδου ή εποχής
εγείν’εκείνοι
εγείναεκείνα
εγείνοεκείνο
εγεννέθανγεννήθηκαν
εγέντανέγιναν
εγέντονέγινε
εγίνουσανγίνονταν
εγίνουτονγινόταν
έγκενέφερε
εγκλησίανεκκλησία
εγκλησίαςεκκλησίες
εγλιανεύωπερνάω ευχάριστα και με κέφι τον χρόνο μου, χρονοτριβώ eğlenmek tr
εγνώριμ’γνώριμα, γνωστά
εγνώριμαγνώριμα, γνωστά
εγνώριμοιγνώριμοι, γνωστοί
εγόραζαναγόραζαν
εγόρασεναγόρασε
εγροίκεμανκατανόηση, αντίληψη
εγροικούνκαταλαβαίνουν
εγροικούνεκαταλαβαίνουν
εδέβα(για τόπο) πέρασα, διέσχισα (για χρόνο) πέρασα διαβαίνω gr
εδεβαίν’νεν(για τόπο) περνούσε, διέσχιζε (για χρόνο) περνούσε διαβαίνω gr
εδέβενπήγε, διάβηκε, διέσχισε, ξεπέρασε διαβαίνω gr
εδείκ’νενέδειχνε, καταδείκνυε
εδϊεδόθενδιαδόθηκε
εδούν’νανέδιναν
εδούν’νενέδινε
εδρομι͜άγενπήρε τους δρόμους, αναχώρησε για ταξίδι δρομι͜άζω gr
εδώκανέδωσαν
εδώκεέδωσε
εδώκενέδωσε
εγ̆είν’εκείνοι
εγ̆είναεκείνα
εγ̆είνεεκείνη
εγ̆εινέςεκεινής
εγ̆είνοεκείνο
εγ̆είνονεκείνο
εγ̆είνοςεκείνος
εζήν’νανζούσαν
εζήν’νενζούσε
εθαμάγουσανέμεναν έκθαμβοι
εθάμαζανθαύμαζαν
εθαρρείςθαρρείς, νομίζεις, υποθέτεις
εθαρρώθαρρώ, νομίζω, υποθέτω
εθε(αντων. γ’ προσώπ.) του/της από το ομηρικό έθεν (< ε + επίθημα -θεν, πρβλ. εμέθεν, σέθεν). Η ψίλωση έθεν > εθε προτιμήθηκε για ομοιομορφία με τους τύπους που αρχίζουν από α- gr
εθέκανέθεσαν, τοποθέτησα, έβαλαν
εθέλεσενθέλησε
εθέλ’νενήθελε
εθυμίαζενθυμιάτιζε
είν’(για πληθ.) είναι
’γ̆είναεκείνα
είνανέναν, μία
είναςένας/μία
εινόςενός/μίας
ειτεκείκατά κει, πιο πέρα
ειτι͜αδάκατά δω, πιο εδώ
εκαγάλκεψενίππευσε, καβάλησε
εκάθιζανέβαζαν κπ να καθίσει
εκαικάεκεί κοντά ακριβώς, εκεί κάτω
εκαλάτσ̌εψανμίλησαν, συνομίλησαν, συζήτησαν παλ. τουρκ. keleci / geleci «λόγος, ομιλία», με παλαιότερο τύπο keleçü (11ος αι.)· απώτερη προέλευση αμφισβητούμενη, πβ. μογγ. kele(n) «γλώσσα», kele- «μιλώ» και πρωτοτουρκ. *kele- tr
εκαμάτιζανείχαν στη δούλεψή τους • αγγάρευαν
εκάνκάνα, περίπου
εκαπάτεψενσκέπασε, κάλυψε, έκλεισε κπ/κτ σε κτ kapatmak tr
εκάτσανκάθισαν
εκέσ’εκεί
έκλωσαν(μεταβ.) γύρισαν, έστρεψαν
εκλώσκουσαν(αμετάβ.) γυρνούσαν, επέστρεφαν
εκόλλτσενκόλλησε, συγκόλλησε κτ • άναψε, έβαλε φωτιά, πυρπόλησε • ονόμασε, αποκάλεσε • μτφ. κατέστρεψε ολοσχερώς
εκουρεύτανστήθηκαν, τακτοποιήθηκαν, ρυθμίστηκαν kurmak tr
εκούρεψαέστησα, τακτοποίησα, ρύθμισα kurmak tr
εκούρφιζανπαίνευαν
εκουσκανεύκουσανφθονούσα, ζήλευαν kıskanmak tr
εκουταβίασενγέννησε κουτάβια
εκρέμασενκρέμασε
έκ’σανάκουσαν
ελάδ’λάδι
ελάδ’νλάδι
ελάλ’νενέβγαζε λαλιά, καλούσε, αποκαλούσε, προσκαλούσε, οδηγούσε
έλεπανέβλεπαν
έλεπενέβλεπε
ελέπ’ςβλέπεις
ελέπωβλέπω
ελευρούτοναλευρωνόταν
ελωρίαζανέπλεκαν/μπάλωναν τα πέλματα των παπουτσιών με δερμάτινες λωρίδες
εμένεμένα
εμέτερονημέτερος/η/ο, δικός/ή/ό μου, οικείος/α/ο μου, φίλα προσκείμενος/η/ο σ' εμένα ἡμέτερος gr
εμετέρ’ςημέτερους, δικούς μου, οικείους μου, φίλα προσκείμενους σ' εμένα ἡμέτερος gr
εμοίαζενέμοιαζε
εμοίρι͜αζανμοίραζαν
εμόνδικός/ή/ό μου ἐμοῦ gr
έμπρ’(έμπρου) εμπρός, μπροστά
έμπρι͜αμπροστά ἐμπρός gr
εμπροστάμπροστά, πρωτύτερα
έν’είναι
έναν κενέαν(εκφ.) ένα κι ένα μαζί, ίσα-ίσα
έναν ξάιλίγο, μια σταλιά
ενέγκαζενκούραζε
ένοιγενάνοιγε
ενοίγ̆ενάνοιγε
ενοικίαζαννοίκιαζαν
ενοικίασαννοίκιασαν
ένοιξανάνοιξαν
ένοιξενάνοιξε
εντάμανμαζί
εντάμωσηναντάμωση
εντούν’νανχτυπούσαν
εντούν’νενχτυπούσε
εντώκαχτύπησα
εντώκενχτύπησε
έξ’έξω • ο αριθμός έξι
εξέβενβγήκε, ανέβηκε
εξέγκενέβγαλε
εξενίτευανξενιτεύονται
έξερανήξεραν
εξέργατααργίες
εξέρ’ςξέρεις
έξερω(ερωτημ. τονισμός) ξέρω
εξούκλειψό/ά, ατελές/ή, λιγοστό/ά, να λείψει eksik tr
επ’από
επαίρ’νανέπαιρναν
επαίρ’νενέπαιρνε
έπαρ’(προστ.) πάρε
επαρακάλεσανπαρακάλεσαν
επαρακάλ’νανπαρακαλούσαν
επάτεσενπάτησε
επεγβάλωξεπληρώσω, ανταποδώσω, επανορθώσω
επέγ’νανπήγαιναν
επέγ’νενπήγαινε, προχωρούσε, έφευγε
επέθανενπέθανε
επεκείαπό εκεί, από τότε, ύστερα, κατόπιν
επελάφρωσενξελάφρωσε
επελωρίαζανξέπλεκαν/ξεμπάλωναν τα πέλματα των παπουτσιών με δερμάτινες λωρίδες
επεμέν’ναναπέμεναν
επέμ’νεναπόμεινε
επέγ̆’νανπήγαιναν
επέγ̆’νενπήγαινε
επέγ̆’νεςπήγαινες
επενινλιάεψενεπισήμανε, ξεχώρισε αγν. ετυμ. πιθ. εκ του belirlemek tr
επέρανπήραν
επέρενπήρε
έπιανήπιαν
επλεθύν’νενπλήθαινε
εποίκανέκαναν, έφτιαξαν ποιέω-ῶ gr
εποίκενέκανε, έφτιαξε ποιέω-ῶ gr
εποίν’ναέκανα, έφτιαχνα ποιέω-ῶ gr
εποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ gr
εποίν’νενέκανε, έφτιαχνε ποιέω-ῶ gr
επολάσ̌ευαναφθονούσαν, πλήθαιναν, αυξάνονταν bollaşmak tr
επογ̆ούσ̌ευανπάλευαν, αγωνίζονταν boğuşmak tr
επορείςμπορείς
επόρεμανδιαβίωση, ευπορία
επόρεσανμπόρεσαν
επόρ’ναμπορούσα
επόρ’νανμπορούσαν
επόρ’νενμπορούσε
επορούνμπορούν
επορώμπορώ
επούλτσαμεπουλήσαμε
επούλτσενπούλησε
επουσ̌τούριζανψιθύριζαν
επροόδευενπροόδευε, εξελισσόταν θετικά
επροσ̌κύνανανπροσκυνούσαν
έρθαήρθα
έρθανήρθαν
έρθενήρθε
έρθεςήρθες
ερρούξανέπεσαν
ερρούξενέπεσε
έρ’ταιέρχεται
ερχάλσε κάθε περίπτωση, πάντως, πιθανότατα herhâlde tr
ερχίνεσαναρχίνησαν ἀρχινῶ gr
έρχουνέρχονται
έρχουντανέρχονται
έρχουσανέρχονταν
έρχουτονερχόταν
ερωτάτερωτάτε
έσανήταν
εσάρεψεντύλιξε, περικύκλωσε, άρεσε sarmak tr
εσέβαμπήκα
εσέγκενέβαλε, εισήγαγε
εσένεσένα
εσ̌κέπασενσκέπασε
έσ’κωνανσήκωναν
έσ’κωνενσήκωνε
εσόνδικός/ή/ό σου
εσ̌ονλιάτεψανέδωσαν χαρά, ψυχαγώγησαν, μτφ. ζωντάνεψαν
εσπέρ’νανέσπερναν
έστεκενστεκόταν
εστεφανώθανστεφανώθηκαν, παντρεύτηκαν
εστοίβαξενστοίβαξε
εστοχάστενστοχάστηκε
εσυγομίασενμάζεψε και έδεσε
ετεκμιλιάεψενολοκλήρωσε, τελείωσε tekmillemek tr
ετέρεσακοίταξα
ετέρεσανκοίταξαν
ετέρεσενκοίταξε
ετέρ’νανκοιτούσαν
έτονήταν
ετουγ̆ίρτεψενανακοίνωσε, γνωστοποίησε, έκανε κτ να ακουστεί duyurmak tr
ετράνυνανμεγάλωσαν, αναθρεύτηκαν τρανόω-ῶ gr
ετράνυνενμεγάλωσε, ανατράφηκε τρανόω-ῶ gr
ετσάκωνενέσπαζε
εύκαιραάδεια, χωρίς περιεχόμενο/νόημα, ανούσια, μτφ. ανοησίες, (ουσ. τα) τα μαλακά μέρη της κοιλίας, βουβώνας
εύκαιροςάδειος, αδειανός, (αρσ.) ανόητος, κουφιοκέφαλος
ευκήνευχή
ευλογημέντσαευλογημένη
εύρενβρήκε
ευρίουσανβρίσκονταν
ευρίουτονβρισκόταν
ευτάεικάνει, φτιάχνει εὐθειάζω gr
ευτάςκάνεις, φτιάχνεις εὐθειάζω gr
ευτάωκάνω, φτιάχνω εὐθειάζω gr
εφέκαάφησα
εφέκεάφησε
εφέκενάφησε
εφήν’νανάφηναν
εφόρ’σενέντυσε κπ
έφτεινενάναβε
εφτωχ̌είανφτώχεια
εφτωχ̌οίφτωχοί
εφτωχόνφτωχό
εφτωχούςφτωχούς
έχ̌’έχει
έχ’έχω
εχάσανχάνονταν, έδιωξαν, πέταξαν
εχ̌έρεψενχήρεψε
εχ̌ιόντσενχιόνισε
έχ’νεέχουνε
εχόρταζανχόρταιναν
εχόρτασενχόρτασε
εχτέθαναπέκτησαν
έχτ’σενέχτισε
ζατίούτως ή άλλως, εξάλλου, ήδη, φυσικά zaten < ẕāten trae
ζατιντάνφυσικά, εξαρχής zatından < zat + -ından trae
’ζήν’νανζούσαν
ζήσηη ζωή, ο τρόπος ζωής, ο βίος του ανθρώπου
ζιφκόπονμικρή ζίπκα, αντρική φορεσιά της εποχής zıpka < (αμπχαζικά) adziykva (=στενό παντελόνι) + -όπον trge
ημερ’κόνμεροκάματο
ημερ’κόπα(υποκορ.) μεροκάματα
ημπορείμπορεί, ίσως
ήμ’σ’ήμισυ, μισό
ήμ’ψ’ήμισυ, μισό
ήντι͜ανοτιδήποτε, ό,τι
ήντσανοποιοσδήποτε, όποιος / οποιονδήποτε, όποιον
’θετου/της
θέλ’νεθέλουν
θέλτςθέλεις
θυμι͜αντόνθυμιατό
ιρι͜άτι͜αεισοδήματα, πρόσοδοι, αποδόσεις irat < īrād trae
ίσ̌-σαχαπήςεργοδότης, αφεντικό, ιδιοκτήτης επιχείρησης iş sahibi < ṣāḥib trae
ιφτυ͜άρ’φτυάρι πτυάριον gr
’κ’δεν οὐκί < οὐχί gr
κα’κάτω
κά’κάτι
Καζάκ’Καζάκοι
Καζάκ’ςΚαζάκους
καζανεύ’νεκερδίζουν, αποκτούν πλούτο kazanmak tr
καζαντζ̌ιλούκ’το επάγγελμα του λεβητοποιού, κατασκευαστή χάλκινων καζανιών kazancılık tr
καζάρμανστρατώνας казарма ru
καζάρμας(ον.πληθ.,τα) στρατώνες казарма ru
καθαείςκαθένας
κάθανκάθε
κάθενκάτω, κάθε
κάθουνκάθονται
καικάπρος τα κάτω, εκεί ακριβώς, κοντά
καϊμέ-καπιαπορτοφόλια kayme kabı (θήκη χαρτονομισμάτων) < qāʾima + kap (θήκη, δοχείο) trae
Καλανταρί’(γεν.) Γενάρη
καλλίον(επίθ.) καλύτερο, (επίρ.) καλύτερα
καλόκαιρονκαλοκαίρι
καλοπίταγοςπρόθυμος, που εκτελεί απρόσκοπτα μια διαταγή/θέλημα
κάμασηνκάματος, ημερομίσθιο
καματεροίεργατικοί
καματερόνκαματερό/ή, εργατικό/ή
καματερόςεργατικός
καμίανποτέ
καμπαναρί’ςκαμπαναριά
καμπάνας(ον.πληθ., τα) καμπάνες
καν’νάνκανέναν
κάπ’κάπου
κάπ’ και πουκάπου-κάπου, πότε-πότε, από κάποτε
καπνόπον(υποκορ.) καπνά
καπνούς(πληθ.,τα) καπνά
καρακούλιακοντόσγουρα γουναρικά από το τρίχωμα αρνιών της ομώνυμης φυλής προβάτων. karakül / караку́ль (από την ομώνυμη περιοχή Kara Kul (Qorako‘l=μαύρη λίμνη) της Μπουχάρας του σημερινού Ουζμπεκιστάν) trru
καρίπ’μοναχικό, ορφανό, εξαθλιωμένο garip/ġarīb trae
καριπίαςμοναξιές garip/ġarīb trae
κάρτασ̌’αδελφέ! kardeş tr
ΚαρτερήΚατερίνα
ΚαρτερήνΚατερίνα
ΚαρτερήςΚατερίνας
ΚαρτερίτσανΚατερινούλα
κάσ̌ι͜ααπότομοι βράχοι, γκρεμοί kaş tr
κάτ’κάτι
κατεμίαμόνιμα, συνεχώς αγν. ετυμ.
κατηβαίν’κατεβαίνει
κατούσ̌καςμικρές ξύλινες κάδες, βαρελάκια каду́шка < кадка < κᾰ́δος rugr
κάτ’ςκάποιος/α
Καυκάζ’Καύκασο
κείντανκείτονται, ξαπλώνουν
κεράσ’κεράσι, κερασιά
Κερεκάδι͜αΚυριακές
ΚερεκήνΚυριακή
κερι͜άταιριαστός/ή/ό, ταιριαστά göre tr
κέσ’προς τα εκεί, προς το μέρος εκείνο κέσου<κεῖσ’<κεῖσε<ἐκεῖσε gr
’κιδεν οὐκί < οὐχί gr
κι αμ’και βέβαια! • εισάγει έννοια ή πρόταση που είναι σε αντίθεση με την προηγούμενη, κι όμως! και (κι) + ἀμέ < ἀμμέ < ἀμμή < ἄν μή gr
κιάν’και άνω, και εξής, και πέρα
κιφάλικεφάλι
κιφιστάνιααδιάβατα, πυκνά αγν. ετυμ.
κλώσ̌κεται(αμετάβ.) γυρίζει, επιστρέφει
κλώσκουνταν(αμετάβ.) γυρίζουν, επιστρέφουν
κοκκίασιτάρια, κόκκοι σιταριού
κοκκινειδίνκοκκινωπό
κολάιευκολία, άνεση, ευχέρεια kolay tr
κολαϊλούκ’ευκολία kolaylık tr
κομάρ’κουμάρι, τυχερό παιχνίδι με ζάρια kumar/ḳimār trae
κομπίουμεςξεγελιόμαστε, εξαπατιόμαστε κομβόω gr
κοπανίγεταικοπανιέται
κοπάτ’κονχονδρό, αλύγιστο αγν. ετυμ.
κορδυλόπον(υποκορ.) κόμπος • μικρό κομπόδεμα κορδύλη (=ρόπαλο, εξόγκωμα) gr
κορκόταξεφλουδισμένα και χονδραλεσμένα σιτάρια ή κριθάρια από τα οποία παρασκευάζουν σούπα կորկոտ (korkot) am
κορτσόπονκοριτσάκι
κοτών(γεν. πληθ.) ξύλινο δοχείο και μονάδα μέτρησης σιτηρών, με διαφορετική χωρητικότητα κατά περιοχή. Χρησιμοποιούνταν και για τον υπολογισμό της έκτασης καλλιεργήσιμων χωραφιών κότιν (κότ’) < τουρκ. διαλεκτ. kot < καρτβελ. ḳodi (γεωργ., μεγρ., λαζ.) < πρωτοκαρτβ. *ḳwad- / *ḳwed- trge
κουγκαντζ̌άρι͜ασγουρά
Κουπάν’Κουμπάν, ιστορική και γεωγραφική περιοχή στο Βόρειο Καύκασο της νότιας Ρωσίας Кубань ru
κουράζ’σπάω/ει, κόβω/ει στη μέση, διασχίζει kırmak
κουρεμέν’ταλαίπωροι
κουρεμέντσακουρεμένη, μτφ. ταλαίπωρη, δυστυχής
κουρεύκεσαιστήνεσαι, τακτοποιείσαι, ρυθμίζεσαι kurmak tr
Κουρίμ’Κριμαία Kırım < κριμαιοτατ. Qırım, πβ. ρωσ. Крым trru
Κουριμί’Κριμαίας Kırım < κριμαιοτατ. Qırım, πβ. ρωσ. Крым ru
κουρπέτ’ξενιτειά, το ξενίτεμα gurbet < ġurbet trae
κουρπέτ’νξενίτεμα gurbet < ġurbet trae
κουρτσ̌οβάτ’εκχέρσωση, εκρίζωση δέντρων, θάμνων και πρέμνων για την εκκαθάριση εδάφους корчева́ть ru
κουσμέτ’τυχερό, μοίρα, ριζικό kısmet/ḳismet trae
κόφτ’κόβει
κόφτεικόβει
Κρένασαχωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρένασαν(Κρένασα, η) χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρένασας(γεν. του Κρένασα, η) Χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρενασέτ’αυτοί που είναι από την Κρένασα, χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
Κρενασέτεςαυτός που είναι από την Κρένασα, χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
κρούωχτυπώ
κρύβ’κρύβει
κρύο̤ς(ουσ.) κρύο, ψύχος
κρύφκεταικρύβεται
κύρ’πατέρα
κυρούπατέρα
κύρ’ςκύρης, πατέρας
’κχ̌ύεταιεκχύνεται, χύνεται, εκρέει εκχύνω<ἐγχέω< ἐν + χέω gr
λαφρόςελαφρός • (μτφ.) πρόθυμος
λάχ̌’είθε, μακάρι, μήπως και (με την ελπίδα να συμβεί) ευκτ. λάχοι < έλαχον < λαγχάνω gr
λέγ’ν’λένε
λέγ’νελένε
λέγουμ’λέμε
λέγουμελέμε
λειφτασέαςελλείψεις • (μτφ.) ανάγκες
λετσ̌έκιαγυναικεία μαντίλια που χρησίμευαν ως κάλυμμα κεφαλής δεμένα σε σχήμα τριγώνου leçek<laçak trir
ληγάρι͜αγρήγορα
λιαφσίκυριολεκτικά, κατά λέξη · επιτατικά, πραγματικά, όντως lafzi < lafẓī trae
λίραςλίρες
λογαρίανλογαριασμός
λούγεληνδημοσιά, επαρχιακός δρόμος il yolu tr
μαθάντςμαθαίνεις
μαθίζ’νεμαθαίνουν κτ σε κπ, διδάσκουν
Μαϊκόπ’(τοπων.) πόλη του Βόρειου Καυκάσου, στη σημερινή Ρωσία, πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Αντιγκέας, κοντά στον ποταμό Μπέλαγια ρωσ. Майкоп (Majkop) ru
μαλέζ’υδαρής χυλός, αλευρόσουπα
μαλλόπαμαλλάκια
μαναστήρ’μοναστήρι
μανάτι͜ακολοκύθια ψημένα στο φούρνο σε μεγάλα κομμάτια
μαναχόν(έναρθρο) μοναχός, μοναχό, (επίρρ) μόνο/μοναχά
μαναχόςμοναχός, μόνος
μανέαςκαπνιές
μαραπάδεςκολίγοι, χωρικοί που καλλιεργούσαν ξένη γη, συνήθως έναντι μεριδίου της παραγωγής • άποροι γεωργοί maraba < murābaˁa(t) trae
Μαρούσ̌καΜαριγώ • (γενικά) η κοπέλα Маруська ru
μασ̌ίναςγενικά οι μηχανές/τα μηχανήματα, αυτοκίνητα ή τρένα ή τρακτέρ машина/μηχανή rugr
μασλι͜άνκαςηλιοτρόπια, φυτά από τους σπόρους του οποίου παράγεται ηλιέλαιο масля́нка < масляный «ελαιώδης, λαδερός» ru
μαυρειδερόνπου έχει σκούρο χρώμα, μελαχρινό
μαύ’σσα(μαύρεσσα) μαύρη μτφ. ταλαιπωρημένη, καημένη
Μεγγρέλ’(ή Μιγγρέλοι) καρτβελικός λαός της δυτικής Γεωργίας, με ιστορική κοιτίδα τη Μεγγρελία, ανατολικά της Αμπχαζίας. Μιλούν τη μιγγρελική γλώσσα, συγγενική με τη γεωργιανή και τη λαζική მეგრელები ge
μεκατίρ’ναξία (ηθική), ποσότητα, ικανότητα (ενικ.) miḳdār/ (πληθ.) meḳādīr/mawaqīdīr ae
μελεσσίδ’μέλισσα
μελίξανθαξανθά στο χρώμα του μελιού
Μελιτόποληπόλη της νότιας Ουκρανίας, στην περιφέρεια Ζαπορίζια, κοντά στην Αζοφική Θάλασσα Мелитополь ru
Μελιτόποληνπόλη της νότιας Ουκρανίας, στην περιφέρεια Ζαπορίζια, κοντά στην Αζοφική Θάλασσα Мелитополь ru
μερέανμεριά
μέρι͜αμέρη
μερι͜άμ’πάντως, σε κάθε περίπτωση
μέσενμέση
μετ’μαζί με (με αιτιατική), με (τρόπος)
μετά(με αιτιατική) συνοδεία, μαζί με
μεταλλίκ’κέρμα, χάλκινο νόμισμα της εποχής
μεχτι͜άτσ̌’άποροι, εξαρτώμενοι, αυτοί που είναι σε ανάγκη muhtaç < muḥtāc trae
μηναίονμηνιαίος μισθός, μηνιάτικο
μήνας(τα) μήνες
μίανμια φορά
μιγκίνπιθανός τρόπος, δυνατότητα mümkün/mumkin trae
μιλέτ’φυλή, έθνος millet trae
μιλέτι͜αφυλές, έθνη millet trae
μίλκιακτήματα, ακίνητα mülk < mulk trae
μουζ̌ίκ’χωρικοί, αγρότες мужик ru
Μουχαμετάν’Μωαμεθανοί
μουχαπέτ’κουβέντα, φιλική συνομιλία, συνεκδ. φιλική συνεστίαση (συνήθως μετά μουσικής) muhabbet/maḥabbet trae
ναμκιόρ’αχάριστοι, αγνώμονες nankör < nānkūr trir
νασταγιάσ̌νηςπραγματικός, γνήσιος, αληθινός, κανονικός, σωστός настоя́щий ru
ναφιλένμάταιο/α, ανώφελο nafile/nāfile trae
νέούτε ne tr
νεγκά͜ειςκουράζεις
νέισσανέα
νέοιςνέους
νεστικάνηστικά
νιατεμένονοργωμένο, καλλιεργημένο νεάω gr
Νιέτ, χαζάιν, βαμ νι ουτόπνο ραπότατΌχι, αφέντη, δεν είναι ταιριαστό να δουλεύετε εσείς! Нет, хозяин, вам неудобно работать ru
νιέτ’νσκοπός, πρόθεση niyet/niyyet trae
νιπεσπριμέννοοπωσδήποτε, χωρίς άλλο, εξάπαντος непременно ru
νοικίαγμανενοικίαση
νοικιάγουμαινοικιάζομαι
νοικιάζ’νενοικιάζουν
ντουότι, που, αυτό/ά που
’ντροπι͜άζ’(εντροπι͜άζ’) ντροπιάζει
ξάικαθόλου
ξανπάλι, ξανά
’ξέβαβγήκα, ανέβηκα
ξέν’ξένοι
ξενιτεύ’ξενιτεύεται
ξενιτεύ’νεξενιτεύονται
ξενιτι͜άντ’ξενιτεμένοι
ξενοχωρίτ’ξένοι, που προέρχονται από άλλο χωριό
’ξέρ’ν’ξέρουν
’ξέρ’ςξέρεις
όθενόπου, οπουδήποτε, σε όποιον
οικοκοκύρ’ςνοικοκύρης
οικοκύρ’(ον.πληθ., οι) νοικοκύρηδες
οικοκύρανοικοκυρά
οικοκυρίαννοικοκυριό
οικοκύρ’ςνοικοκύρης
οκάδεςοθωμανική μονάδα μέτρησης μάζας okka < uḳiyya(t) أُوقيّة < uḳiyyā / unḳiyyā אוקיא < oúnkia οὐγκία < uncia traeit
όλ’όλοι/ες/α
ολάνβρε, βρε συ
όλιαόλα
ολίγονλίγο
όλιονόλο, ολόκληρο
ολόγ̆εραολόγυρα
ολόγ̆ιαολόκληρα
όλτςόλους
ομμάτ’μάτι
ομμάτιμάτι ὀμμάτιον gr
ομμάτ’νμάτι
όνεμανόνομα
ονέματαονόματα
όνερονόνειρο
ονέρ’ταόνειρα
όντανόταν
οξυπόλ’τονξυπόλητος/η/ο
οπίσ’πίσω
οπίσ̌’ κεσ’πίσω εκεί πέρα
ορθίαναλήθεια, σωστό, ορθό
ορμάνιαδάση orman tr
όσαόσες φορές, κάθε που, όποτε
οσήμερονσήμερα
οσπίτισπίτι hospitium<hospes it
οσπίτι͜ασπίτια hospitium<hospes it
οσπίτ’νσπίτι hospitium<hospes it
οσπιτόποσπιτάκι hospitium<hospes + -όπον it
οσπιτόπονσπιτάκι hospitium<hospes it
οτότετότε
οφέτοςφέτος
οφίδ’φίδι
οψέχθες
παπάλι, επίσης, ακόμα
παγάτσ̌ι͜ααποσκευές, μπαγάζια bagaj < bagage trfr
παγιατεύ’μπαγιατεύει, παλιώνει· (μτφ) χρονίζει, παγιώνεται, γίνεται μόνιμος (για δυσάρεστη κατάσταση) bayat tr
πάγ’νεπηγαίνουν, έφυγαν, πάνε
πάγωπηγαίνω, πάω
παί͜ειςπαίζεις
παιδάςπαιδί, νέος άντρας
παιδί’παιδιού
παιδίαπαιδιά
παιδίωνπαιδιών
παιδόπονπαιδάκι
παίρ’ν’παίρνουν
πακάλτςμπακάλης bakkal < baḳḳāl trae
παλαχάνιαπρόχειρα οικήματα, εργατικά καταλύματα балаган (balagán) · έχει προταθεί σύνδεση με το περσ. bālāxāne «ανώγειο». ru
πάν’(ον.πληθ., οι) μεγαλοκτηματίες, τσιφλικάδες, ισχυροί γαιοκτήμονες пан ru
πάνκαντράπεζα banka < banca trit
παράλεφτά, το χρήμα para/pāre trir
παρά παραΐ καζανούρ(εκφ.) το χρήμα φέρνει χρήμα para parayı kazanır tr
παρακάθ’συνάθροιση, ολονυχτία
παράνλεφτά, το χρήμα para/pāre trir
παραχότ’ατμόπλοιο пароход ru
παρνίκιαφυτώρια καπνού, μικρές υπερυψωμένες παραλληλόγραμμες νησίδες, στις οποίες οι σπόροι του καπνού γίνονται μικρά φυτά парник ru
παρόπον(υποκορ.) λεφτά, χρήμα para/pāre trir
παρχαροζύγουδαβελονόφυλλες πόες στα παρχάρια
πάσ̌’(εν συνθέσει με το ρήμα ευτάω) τα βγάζω πέρα baş etmek tr
πασ̌ιπόρτ’νδιαβατήριο pasaport<passa porte trit
πασ̌κείμπας και είναι, μήπως είναι πᾶς καί ἔνι gr
πασ̌τάνολωσδιόλου, εντελώς baştan tr
παταχώνειχαντακώνει αγν.ετυμ.
πατριώτοιπατριώτες
παχτσ̌ούσ̌ι͜αφιλοδωρήματα bahşiş < baḫşiş trir
πεϊχουζούρ’χωρίς γαλήνη, ανήσυχο bî- + huzur < bē + ḥużūr trir
πέκιαίσως να, πιθανόν να, μπας και (με την ελπίδα να συμβεί) belki (αραβ. bel+ περσ. ki) traeir
πενλίνφανερό, εμφανές, πρόδηλο belli tr
πέρβοϊ χαζαΐνοςπρώτο αφεντικό первый хозяин ru
περισσόνπερίσσιο, σε αφθονία, περισσότερο απ' ό,τι είναι αναγκαίο, περιττό
περσιζ’νόνπερσινό
πιλέακόμη και, πολύ bile tr
πιρνάπρωί, πρωινιάτικα, αύριο
πιρνόνπρωί
’πίσ’(οπίσ’) πίσω
πίτροπονεπίτροπο, πρόσωπο στο οποίο ανατέθηκε η συντήρηση ναού
’πίχ̌εροςεπιδέξιος
πλάνπλάι, πλαϊνό/ παρακείμενο μέρος, παραπέρα
πλαντατόρ’ιδιοκτήτες φυτείας плантатор < plantation < plantare rufrit
πλαντάτοραςιδιοκτήτης φυτείας плантатор < plantation < plantare rufrit
πλαντάτσιαφυτεία, εκτεταμένη καλλιέργεια плантация < plantation < plantare rufrit
πλαντάτσιανφυτεία, εκτεταμένη καλλιέργεια плантация < plantation < plantare rufrit
πλαντάτσιαςφυτείας, εκτεταμένης καλλιέργεια плантация < plantation < plantare rufrit
πλέοιπερισσότεροι
πλέο̤νπλέον, περισσότερο
πλερωμήπληρωμή
ποδάρι͜απόδια
ποδάρ’νπόδι
ποζγκρι boz tr
’ποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ gr
’ποίν’νεν(εποίν’νεν) έκανε, έφτιαχνε ποιέω-ῶ gr
ποίος(ερωτημ.) ποιός, (αναφ.αντων.) όποιος
ποίσιμονη πράξη ή η διαδικασία του να κάνεις, να κατασκευάζεις ή να δημιουργείς κάτι· η εκτέλεση, η πραγματοποίηση ενός έργου ποιέω-ῶ gr
ποίσον(προστ.) κάνε, φτιάξε ποιέω-ῶ gr
Πόλ’Πόλη, την Κωνσταντινούπολη
πολανεύκουντανγίνονταν μπόλικοι/πολλοί bollanmak tr
πολιτείας(ον.πληθ.,τα) πολιτείες, πόλεις
πολλά(επίθ.) πολλά, (επίρρ.) πολύ
ποπάνπαπά
ποπάςπαπάς
’πορείςμπορείς
πορπάτεμανπερπάτημα
ποτάμ’ποτάμι
ποταμόπονποταμάκι
πουδένπουθενά
πρικάτσ̌ικοιεπιστάτες, διαχειριστές αγροκτήματος ή περιουσίας· εξουσιοδοτημένοι υπάλληλοι εμπόρου прика́зчик ru
πρικάτσ̌ικονεπιστάτη, διαχειριστή αγροκτήματος ή περιουσίας· εξουσιοδοτημένο υπάλληλο εμπόρου прика́зчик ru
προγατομμάτ’κοναυτό που έχει μάτια σαν του πρόβατου ως προς το χρώμα
πρόσωποςπρόσωπο
Ρουσάντ’Ρώσοι
ΡουσαντίωνΡώσων
ΡουσάντςΡώσους
ΡουσίαΡωσία
ΡουσίανΡωσία
ΡουσίαςΡωσίας
ρούσικαρωσικά
’ρχουμαι(έρχουμαι) έρχομαι
ρωμαίικα(τουρκ. Rumca) η γλώσσα των Ρωμιών, η ποντιακή γλώσσα, αυτά που είναι των Ρωμιών γενικά
ρωμαίικοναυτό που είναι των Ρωμιών, ελληνικό
Ρωμαίοιοι ορθόδοξοι χριστιανοί πολίτες επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
ΡωμαίοιςΡωμιούς (ορθόδοξοι χριστιανοί πολίτες επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας)
Ρωμαίο̤νΡωμιό (ορθόδοξο χριστιανό πολίτη επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
σάγκιλες και, σαν να sanki | san + ki trir
σαγλάμάθικτο, αλώβητο, γερό, υγιές sağlam tr
σαήνταχυδρόμο sāʿy ae
σαήςταχυδρόμος sāʿy ae
σ̌αλένενμάλλινο, από εγχώριο σάλι şal < şāl + -ένεν trir
σ̌άπκαςκαπέλα, σκούφοι şapka < шапка trru
σαράγιαπαλάτια saray < serāy trir
σαρεύ’νετυλίγουν, περικυκλώνουν, εναγκαλίζονται, μτφ. αρέσουν σε sarmak tr
σερανταδώδεκαπάμπολλα, απειράριθμα σαράντα+δώδεκα gr
σεφίλ’κονφρόνιμο, που έχει καλή συμπεριφορά, συνεσταλμένο, ντροπαλό οθ. περιόδου sefil < safīl trae
σιμάκοντά
σίτακαθώς, ενώ σόταν<εις όταν gr
σ̌κίζ’σκίζω/ει
σκολείασχολεία
σ’κών’σηκώνω/ει
σοιστους/στις, τους/τις
Σοκούμ’Σοχούμ ή Σουχούμι, πόλη της σημ. Γεωργίας
σοούνταεν τέλει, στην τελική sonunda tr
σούσ̌καςξηραντήρια καπνού, ειδικές εγκαταστάσεις ή υπόστεγα όπου απλώνονταν και αποξηραίνονταν τα καπνόφυλλα су́шка «ξήρανση, αποξήρανση» < суши́ть «ξηραίνω» ru
’σπιτί’σπιτιού hospitium<hospes it
Στάθιον(κύρ. όνομα) Στάθη
στέκ’νεστέκουν
στεναχωρεύκουμαιστενοχωριέμαι
’στόχ̌εψενπαρατήρησε, πρόσεξε, επισήμανε
στράτανδρόμο
στρόκ’μίσθωση εργάτη για ορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως μηνιαία ή ετήσια срок < сърокъ «καθορισμένος χρόνος, προθεσμία» ru
συγενόνσυγγενή
συγενούςσυγγενείς
συγκράτι͜ακολλητά
Συμφερόποληπόλη της Κριμαίας, στη σημερινή Ουκρανία, διοικητικό κέντρο της χερσονήσου. Симферополь < συμφέρον + πόλις, με την έννοια «πόλη του κοινού συμφέροντος» ή «πόλη του κοινού καλού» rugr
συντάραγαανάμεικτα
συντέκνισσακουμπάρα από βάπτιση
σύντεκνοκουμπάρο από βάπτιση
σύρ’σύρω/ει, τραβάω/ει, ρίχνω/ει
’σώγαμπρονπαντρεμένος άντρας ο οποίος μένει με τη γυναίκα του και τα πεθερικά του στο σπίτι τους έσω + γαμπρός
ταμαχκιαρλούκ’νφιλαργυρία, απληστία, πλεονεξία, τσιγκουνιά tamahkârlık<ṭamaʿ trae
Τατάρ’Τάταροι, τουρκόφωνοι λαοί της Ευρασίας. Ζουν κυρίως στη Ρωσία, στην Κριμαία και σε περιοχές της πρώην ΕΣΣΔ, με συνολικό πληθυσμό που υπολογίζεται γύρω στα 7 εκατομμύρια
τατσ̌άνκανψηλή, ελαφριά και αναπαυτική ιππήλατη άμαξα πολυτελείας, συνήθως τετράτροχη και με αναρτήσεις тача́нка ru
ταχσιλτάρ’ςφοροεισπράκτορας tahsildar < taḥṣīl + -dār traeir
τεάτάχα, δήθεν, υποτίθεται deyü (οθωμ. περιόδου) tr
τεγμέδύσκολα, σπανίως αγν. ετυμολ.
τελεμονήντελειωμό
τελοβίτ’δραστήριοι, επιχειρηματικοί, πρακτικοί και ικανοί στη διαχείριση εργασιών ή υποθέσεων делови́тый ru
τερείςκοιτάς
τερείτεκοιτάτε
τερνέκ’(παρωχ.) ομήγυρη, πανηγύρι • συνάθροιση dernek tr
τερούμεκοιτάμε
τερούνκοιτούν
τερώκοιτώ
τεσετίνας(ον.πληθ.,τα) έκταση περίπου 10 στρεμμάτων десятина << десять (désjat’) «δέκα» ru
τιδέντίποτα
τιζένσχέδιο, τρόπος οργάνωσης ή διευθέτησης· τάξη, ρύθμιση, τακτοποίηση düzen tr
τιζένιασχέδια, τρόποι οργάνωσης ή διευθέτησης· ρυθμίσεις, τακτοποιήσεις düzen tr
τολόκας(πληθ., τα) βοσκές, κοινόχρηστοι βοσκότοποι, εκτάσεις γης που χρησιμοποιούνται για τη βόσκηση ζώων. толока́ ru
τον οδόν(ή το νοδόν) την θέση, αντί
τοπλαεύ’μαζεύω/ει, συγκεντρώνω/ει toplamak tr
τοπλαεύ’ν’μαζεύουν, συγκεντρώνουν toplamak tr
του λογού σ’του λόγου σου, εσένα
τουντους
Τούρκ’Τούρκοι
Τουρνάκελης(γεν. του Τουρνάκελη), μεγάλο παρχάρι στις πλαγιές του όρους Καράκαπαν
τραγωδίαντραγούδι
τραγωδίαςτραγούδια
τρανούςμεγάλους
τρανύτερονμεγαλύτερο τρανόω-ῶ gr
τρέχ̌’τρέχει
τρί’τρεις
τρίδιπλατριπλά
τρόικανιππήλατη άμαξα με τρία άλογα ζεμένα παράλληλα, κατ’ επέκταση, η ίδια η τριπλή ζεύξη αλόγων тро́йка ru
τρομάζ’τρέμει
ΤρυγομηνάΟκτώβριο τρύγος<τρύγη + μήνας gr
τσ’(ως τση, άρθρο γεν. ενικού) του/της, (ως τσοι, άρθρο αιτ. πληθ.) τις, (ως ερωτημ. τσί;) ποιός;
τσ̌αγγίαείδος μαλακού περσικού (παρθικού) υποδήματος από τη βυζαντινή περίοδο και εξής, το οποίο αναφερόταν σε υπόδημα ψηλό μέχρι τα γόνατα (μπότα) από ερυθρό δέρμα που προσαρμοζόταν στην κνήμη με κορδόνια τζάγγα/τζαγγή ή τζαγγίον/zanca~zanga grit
τσ̌αΐρι͜αλιβάδια çayır tr
τσ̌άκ’τζάκι ocak tr
τσ̌ακάλτςτσακάλι · (μτφ) πονηρός, επιτήδειος ή εκμεταλλευτής άνθρωπος çakal < šaġāl < sṛgāla tririn
τσακωμένονσπασμένο
τσ̌αρούχ̌ιαδερμάτινα υποδήματα, δεμένα με λουριά που περνούν από οπές çarık tr
τσ̌αρούχ̌ι͜αδερμάτινα υποδήματα, δεμένα με λουριά που περνούν από οπές çarık tr
Τσ̌εβιζλούκχωριό της κάτω Ματσούκας. Είχε 40 τουρκικές οικογένειες. Είχε έδρα Καϊμακάμη, επάρχου, ήταν το αρχαίο Δικαιόσημο, οι Καρυές των Κομνηνών. Στα 1857 ήταν έδρα της επιτροπής αναγνωρίσεως των κρυπτοχριστιανών της Ματσούκας, κατ’ εφαρμογή του Χάττι- χουμαγιούν cevizlik=καρυδεώνας, άλσος με καρυδιές tr
τσ̌εκινεύκουντανδιστάζουν, συστέλλονται, δεν έχουν το θάρρος να κάνουν κτ, αποτραβιούνται çekinmek tr
τσ̌έπι͜αντσέπη cep/ceyb trae
Τσ̌ερκέζ’Τσερκέζοι ή Κιρκάσιοι, λαός του βορειοδυτικού Καυκάσου, με ιστορική κοιτίδα την Κιρκασία. Αυτοαποκαλούνται Αδύγοι (Adyghe) Çerkez/Çerkes, πβ. ρωσ. черке́с (čerkés) και περσ. čarkas tr
τσητης
τσ̌ιτάμ’ςτιποτένιους, ανάξιους λόγου, άχρηστους, ανίκανους cüdam < juḏām (=λέπρα) trae
τσοιτους/τις
τσ̌όλιαέρημα, ερημικά çöl tr
τσ̌ολίκ-τσ̌οτσούκγυναίκα και παιδιά, οικογένεια çoluk çocuk tr
τσ̌ορβάδεςπηχτές σούπες από ξεφλουδισμένο και χοντροκομμένο σιτάρι (κορκότο) çorba/şūrbā trir
Τσ̌ορναμόριανιστορική περιοχή του βορειοδυτικού Καυκάσου, στα εδάφη των Κοζάκων της Μαύρης Θάλασσας, στην περιοχή του Κουμπάν Черномо́рия (Μαύρη θάλασσα) ru
τσ̌οσ̌ίτι͜αείδη, ποικιλίες, κατηγορίες, λογιών çeşit tr
τσούνασκύλα κύων→κύαινα gr
υστερνάκατοπινά, τελευταία
υστερνόνκατοπινό, τελευταίο, στερνό
φαμελϊακώςοικογενειακώς famiglia it
φαμελΐανοικογένεια famiglia it
φαρδέαφαρδιά
φέρ’φέρνω/ει
φέρ’ςφέρεις
φεύ’φεύγει
φογούμαιφοβάμαι
φοράςφορές
φορεσίας(γεν. εν.) φορεσιάς, (ονομ. πληθ.) φορεσιές
’φτάγ’ν’(ευτάγ’νε) κάνουνε, φτιάχνουνε εὐθειάζω gr
’φτάγ’νε(ευτάγ’νε) κάνουνε, φτιάχνουνε εὐθειάζω gr
’φτάει(ευτάει) κάνει, φτιάχνει εὐθειάζω gr
’φτάς(ευτάς) κάνεις, φτιάχνεις εὐθειάζω gr
’φτάω(ευτάω) κάνω, φτιάχνω εὐθειάζω gr
χαβεσλούκ’πόθος, επιθυμία, γούστο heveslilik tr
χαζάιναφεντικό хозяин ru
χαζαΐνοςαφεντικό хозяин ru
χαζίρι͜αέτοιμα hazır/ḥāżir trae
χ̌αιρετίαςχαιρετίσματα
χαϊρι͜άτι͜αευεργετήματα, φιλανθρωπίες hayrat < ḫayrāt trae
χαμαλούκ’χαμαλίκι, μεταφορά φορτίων· κατ’ επέκταση, βαριά και κοπιαστική χειρωνακτική εργασία hamallık < hamal (=αχθοφόρος) < ḥammāl trae
χαμάναμέσως, ευθύς, μονομιάς hemen/hemān trir
χαπέρι͜αειδήσεις, νέα haber/ḫaber trae
χασ̌λούκ’χαρτζιλίκι harçlık tr
χασ̌λουκόπον(υποκορ.) χαρτζιλίκι harçlık tr
Χαψίκεης(τη, γεν. θηλ.) κοινή ονομασία 4 χωριών της Άνω Ματσούκας, της Ζάβερας, Τσιαχαράντων, Μελιανάντων και Φαργανάντων. Μεγαλύτερο χωριό ήταν του Τσιαχαράντων. Και τα 4 χωριά μαζί είχαν πάνω από 1.300 κατοίκους, όλους Έλληνες χωρίς κανένα Τούρκο Hamsiköy tr
χ̌ειμων’κόνχειμώνα
χεμκαι, επίσης, ταυτόχρονα hem trir
χ̌έρ’χέρι
χ̌έρ’νχέρι
χ̌ερόπονχεράκι
χιτς̌καθόλου, διόλου, ποτέ· σε ερωτηματικές εκφράσεις, άραγε, τάχα, είναι ποτέ δυνατόν, με έμφαση στην αμφιβολία ή στο απίθανο hiç/hīç trir
χιτς̌-ολμάσατουλάχιστον, έστω, αν μη τι άλλο hiç olmazsa tr
’χ’ν’έχουν
χολιασμένοςθυμωμένος, αγανακτισμένος
χουζμεκιάρ’ςυπηρέτης hizmet + -kâr < ḫidmet traeir
χουζμέτ’υπηρεσία, καθήκον, φροντίδα hizmet < ḫidmet trae
χούταρϊααγροκτήματα, απομονωμένοι αγροτικοί οικισμοί хутор ru
χρέ͜ηταχρέη
χρέαταχρέη
χρειαζούμενοναναγκαίο
χρείσαιχρεώνεσαι, δανείζεσαι
χρέο̤ςχρέος
χρεφειλέταςδανειστές
Χριστουγενναρί’Δεκεμβρίου
χροναίονετήσιος μισθός
χώραοι ξένοι γενικά, οι μη οικείοι, η ξενιτειά
χώρανξένους, μη οικείους, ξενιτειά
χώραςξένος/η/ο/οι γενικά, οι/το/τα μη οικείο/α, ξενιτειάς
χωράφ’χωράφι
χωραφί’χωραφιού
χωραφόπονχωραφάκι
χωρί’χωριού
χωρίαχωριά
ψέν’ψήνω/ει
ψ̌ηνψυχή
ψιλορέαςτα μικρά έπιπλα και σκεύη σπιτιού, (γενικά) ψιλικά, ψιλοπράγματα
ωμίαώμοι
ωμίνώμος
ώραςώρες
ώσναέως ότου, μέχρι να
ώσπουταέως ότου, ενόσω

Ποντιακός Στίχος - Pontian Lyrics 2026

Επικοινωνία: infoDUMMY@pontianlyrics.gr

Με την ευγενική χορηγία φιλοξενίας της IpHost