.
.
Καλαντόνερον

Κεφάλαιο 4

fullscreen
Ας ση Τουρνάκελης, του Λαγηνά και τση Μαντρακενής τα παρχαροζύγουδα αχπάσ̌κεται και τρέχ̌’ και κατηβαίν’ γολγονιστά του Κερασί’ το ποταμόπον, κουράζ’ δύο χωρία και τη λούγελην κι αφκά σ’ Αγε-Κωνσταντινί’ τα κάσ̌ι͜α ’κχ̌ύεται σ’ άλλο το τρανύτερον το ποτάμ’ τση Χαψίκεης.

Δύο συγκράτι͜α χωρία, διδυμάρι͜α παιδία, η Κρένασα και τ’ Αδολή· και το ποτάμ’ ση μέσεν ατουν σ̌κίζ’ και δι͜αβαίν’ και ’κι χωρίζει͜ ατα.

Τ’ οσπίτι͜α τουν συντάραγα κι ανθρώποι͜ ατουν, σάγκι εινός χωρί’ γειτόν’, ξενοχωρίτ’ ντο είν’ απέσ’ ατουν πα ’κ’ εγροικούν ατο.

Ήντσαν εζήν’νεν εγείνα τα χρόνια, θα ’στόχ̌εψεν έναν παιδόπον δέκα-δώδεκα χρονών ας σ’ Αδολή, με το σ̌αλένεν το ζιφκόπον, το πλέο̤ν οξυπόλ’τον κι ασ̌κέπαγον, επέγ’νεν σειράν τα Κερεκάδι͜α και τ’ εξέργατα σον Τιμϊόσταυρον σην εγκλησίαν, έφτεινεν το θυμι͜αντόν κι εποίν’νεν τον ποπάν χουζμέτ’.

Μελίξανθα και κουγκαντζ̌άρι͜α τα μαλλόπα ’θε, προγατομάτ’κον κι απλάκ’ ο πρόσωπος εθε, ο Θοδωρίκας του Καρτερή, σεφίλ’κον, αμ’ αγαπέσιμον παιδίν, λαφρός και καλοπίταγος, όλ’ οι γειτόν’ εκούρφιζαν κι εγάπαναν ατον.

Σα τρί’ αγούρι͜α αδέλφι͜α απέσ’, ο Θοδωρίκας έτον ο μεσαίο̤ς ατουνε κι είχ̌εν και δύο κοριτσάδελφα. Εφτά γούλας με τον κύρ’ και με τη μάναν ατουνε.

Χωράφι͜α ’λίγα είχαν κι εγείνα π’ αποδι͜αφορωμένα κι άπορα -εζήν’ναν οι καρίπ’ με την ανεχ̌ετείαν και το γιοκσουζλούκ’ κι έρθαν τα παιδία κι ετράνυναν και καμίαν ψωμίν ’κ’ εχόρταζαν.

Αρ’ κάποτε έρθεν η σειρά τ’ να γυναικίζ’ κι ο Θοδωρίκας κι εδώκαν ατον ’σώγαμπρον σην Κρένασαν σον Αγε-Βασίλ’ αφκά καικά, σιμά σο ποταμόπον και, εφτωχόν σον εφτωχόν κουσμέτ’, επέρεν έναν ορφανόν κορίτσ’. Ο κύρ’ς εθε επέθανεν κι επέμ’νεν ση Ρουσίαν κέσ’ κι η μάνα ’θε πα, η μαύ’σσα, ακόμαν νέισσα πα ὰμα, μίαν ας σ’ εχ̌έρεψεν, άλλο πα ν’ αντρίζ’ ’κ’ εθέλεσεν· ετράνυνεν το κορτσόπον ατ’ς κι επέρεν ’σώγαμπρον σ’ εγείνο, να μη βζήν’ πασ̌τάν και τ’ αμουρατσούζ’ τ’ αντρού ατ’ς το τσ̌άκ’, η κουρεμέντσα.

Ο Θοδωρίκας, προκομμένος κι οικοκοκύρ’ς να γίνεται παιδάς, εσέγκεν κα’ τ’ ωμία τ’ με το χαβεσλούκ’ κι ερρούξεν με τη γυναίκαν ατ’ εντάμαν σην κάμασην απ’ οπίσ’, ὰμα ντό να ’ποίν’ναν οι καρίπ’; Μετ’ έναν ξερόν οσπιτόπον, ας σα μανέας εθε κι ανέτερον, ποντικός απέσ’ ’κ’ ελευρούτον, και τρίων κοτών χωραφόπον όλιον-όλιον, ντό οικοκυρίαν γίνεται και θ’ εποίν’ναν κι εγείν’; Αρ’ αέτσ’ άμον ντ’ εγεννέθαν εφτωχ̌οί, εστεφανώθαν και την εφτωχ̌είαν.94
ΚείμενοΕπεξήγησηΕτυμ. ΡίζαΠροέλευση
αγούρι͜ααγόρια νέα
αδολή(σημ. Anayurt) χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 250 κατοίκους
αέτσ’έτσι
ὰμααλλά ama/ammā
άμονσαν, όπως, καθώς ἅμα
ανέτερονανώτερο, πλην/εκτός
αντρίζ’παντρεύει, παντρεύεται
αντρούάντρα
απέσ’μέσα
αρ’εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha ἄρα
ας σ’(ας σου) από του, από τότε που/αφότου, (ας σο) από το/τα
ας σααπ’ τα ασό σα (από τα)
ατααυτά
ατουντους
ατ’ςαυτής, της
αφκάκάτω
αχπάσ̌κεταιαναχωρεί, φεύγει, κινεί για
βζήν’σβήνω/ει
γειτόν’γείτονες
γούλας(ον. πληθ.) λαιμοί, (γεν. εν.) λαιμού gula
γυναικίζ’παντρεύει (τον άντρα), παντρεύεται (για άντρα)
δι͜αβαίν’(για τόπο) περνάει/ώ, διασχίζει/ω, (για χρόνο) περνάει/ώ διαβαίνω
εγείν’εκείνοι
εγείναεκείνα
εγείνοεκείνο
εγεννέθανγεννήθηκαν
εγκλησίανεκκλησία
εγροικούνκαταλαβαίνουν
εδώκανέδωσαν
εζήν’νανζούσαν
εζήν’νενζούσε
εθετου/της
εθέλεσενθέλησε
είν’(για πληθ.) είναι
εινόςενός
εντάμανμαζί
επέγ’νενπήγαινε, προχωρούσε, έφευγε
επέθανενπέθανε
επέμ’νεναπόμεινε
επέρενπήρε
εποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ
εποίν’νενέκανε, έφτιαχνε ποιέω-ῶ
έρθανήρθαν
έρθενήρθε
ερρούξενέπεσε
εσέγκενέβαλε, εισήγαγε
έτονήταν
ετράνυνανμεγάλωσαν, αναθρεύτηκαν τρανόω-ῶ
ετράνυνενμεγάλωσε, ανατράφηκε τρανόω-ῶ
έφτεινενάναβε
εφτωχ̌είανφτώχεια
εφτωχόνφτωχό
ήντσανοποιοσδήποτε, όποιος / οποιονδήποτε, όποιον
’θετου/της
θυμι͜αντόνθυμιατό
’κ’δεν οὐκί<οὐχί
κα’κάτω
καικάπρος τα κάτω, εκεί ακριβώς, κοντά
καμίανποτέ
καρίπ’μοναχικό, ορφανό, εξαθλιωμένο garip/ġarīb
ΚαρτερήΚατερίνα
κάσ̌ι͜ααπότομοι βράχοι, γκρεμοί kaş
κατηβαίν’κατεβαίνει
κέσ’προς τα εκεί, προς το μέρος εκείνο κέσου<κεῖσ’<κεῖσε<ἐκεῖσε
’κιδεν οὐκί<οὐχί
κορτσόπονκοριτσάκι
κουράζ’σπάω/ει, κόβω/ει στη μέση, διασχίζει kırmak
κουρεμέντσακουρεμένη, μτφ. ταλαίπωρη, δυστυχής
κουσμέτ’τυχερό, μοίρα, ριζικό kısmet/ḳismet
Κρένασαν(Κρένασα, η) Χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
κύρ’πατέρα
κύρ’ςκύρης, πατέρας
’κχ̌ύεταιεκχύνεται, χύνεται, εκρέει εκχύνω<ἐγχέω< ἐν + χέω
λούγεληνδημοσιά, επαρχιακός δρόμος il yolu
μαλλόπαμαλλάκια
μανέαςκαπνιές
μαύ’σσα(μαύρεσσα) μαύρη μτφ. ταλαιπωρημένη, καημένη
μέσενμέση
μετ’μαζί με (με αιτιατική), με (τρόπος)
μίανμια φορά
νέισσανέα
όλ’όλοι/α
όλιονόλο, ολόκληρο
οξυπόλ’τονξυπόλητος/η/ο
οπίσ’πίσω
οσπίτι͜ασπίτια hospitium<hospes
οσπιτόπονσπιτάκι hospitium<hospes
παπάλι, επίσης, ακόμα
παιδάςπαιδί, νέος άντρας
παιδίαπαιδιά
παιδόπονπαιδάκι
πασ̌τάνολωσδιόλου, εντελώς baştan
’ποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ
ποπάνπαπά
ποτάμ’ποτάμι
ποταμόπονποταμάκι
πρόσωποςπρόσωπο
ΡουσίανΡωσία
σ̌κίζ’σκίζω/ει
συντάραγαανάμεικτα
τουντους
τρανύτερονμεγαλύτερο τρανόω-ῶ
τρέχ̌’τρέχει
τρί’τρεις
τσητης
χαβεσλούκ’πόθος, επιθυμία, γούστο heveslilik
χωρί’χωριού
χωρίαχωριά
ωμίαώμοι
ΚείμενοΕπεξήγησηΕτυμ. ΡίζαΠροέλ.
αγούρι͜ααγόρια νέα
αδολή(σημ. Anayurt) χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 250 κατοίκους
αέτσ’έτσι
ὰμααλλά ama/ammā
άμονσαν, όπως, καθώς ἅμα
ανέτερονανώτερο, πλην/εκτός
αντρίζ’παντρεύει, παντρεύεται
αντρούάντρα
απέσ’μέσα
αρ’εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha ἄρα
ας σ’(ας σου) από του, από τότε που/αφότου, (ας σο) από το/τα
ας σααπ’ τα ασό σα (από τα)
ατααυτά
ατουντους
ατ’ςαυτής, της
αφκάκάτω
αχπάσ̌κεταιαναχωρεί, φεύγει, κινεί για
βζήν’σβήνω/ει
γειτόν’γείτονες
γούλας(ον. πληθ.) λαιμοί, (γεν. εν.) λαιμού gula
γυναικίζ’παντρεύει (τον άντρα), παντρεύεται (για άντρα)
δι͜αβαίν’(για τόπο) περνάει/ώ, διασχίζει/ω, (για χρόνο) περνάει/ώ διαβαίνω
εγείν’εκείνοι
εγείναεκείνα
εγείνοεκείνο
εγεννέθανγεννήθηκαν
εγκλησίανεκκλησία
εγροικούνκαταλαβαίνουν
εδώκανέδωσαν
εζήν’νανζούσαν
εζήν’νενζούσε
εθετου/της
εθέλεσενθέλησε
είν’(για πληθ.) είναι
εινόςενός
εντάμανμαζί
επέγ’νενπήγαινε, προχωρούσε, έφευγε
επέθανενπέθανε
επέμ’νεναπόμεινε
επέρενπήρε
εποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ
εποίν’νενέκανε, έφτιαχνε ποιέω-ῶ
έρθανήρθαν
έρθενήρθε
ερρούξενέπεσε
εσέγκενέβαλε, εισήγαγε
έτονήταν
ετράνυνανμεγάλωσαν, αναθρεύτηκαν τρανόω-ῶ
ετράνυνενμεγάλωσε, ανατράφηκε τρανόω-ῶ
έφτεινενάναβε
εφτωχ̌είανφτώχεια
εφτωχόνφτωχό
ήντσανοποιοσδήποτε, όποιος / οποιονδήποτε, όποιον
’θετου/της
θυμι͜αντόνθυμιατό
’κ’δεν οὐκί<οὐχί
κα’κάτω
καικάπρος τα κάτω, εκεί ακριβώς, κοντά
καμίανποτέ
καρίπ’μοναχικό, ορφανό, εξαθλιωμένο garip/ġarīb
ΚαρτερήΚατερίνα
κάσ̌ι͜ααπότομοι βράχοι, γκρεμοί kaş
κατηβαίν’κατεβαίνει
κέσ’προς τα εκεί, προς το μέρος εκείνο κέσου<κεῖσ’<κεῖσε<ἐκεῖσε
’κιδεν οὐκί<οὐχί
κορτσόπονκοριτσάκι
κουράζ’σπάω/ει, κόβω/ει στη μέση, διασχίζει kırmak
κουρεμέντσακουρεμένη, μτφ. ταλαίπωρη, δυστυχής
κουσμέτ’τυχερό, μοίρα, ριζικό kısmet/ḳismet
Κρένασαν(Κρένασα, η) Χωριό της Ματσούκας του Πόντου που αριθμούσε 300 κατοίκους
κύρ’πατέρα
κύρ’ςκύρης, πατέρας
’κχ̌ύεταιεκχύνεται, χύνεται, εκρέει εκχύνω<ἐγχέω< ἐν + χέω
λούγεληνδημοσιά, επαρχιακός δρόμος il yolu
μαλλόπαμαλλάκια
μανέαςκαπνιές
μαύ’σσα(μαύρεσσα) μαύρη μτφ. ταλαιπωρημένη, καημένη
μέσενμέση
μετ’μαζί με (με αιτιατική), με (τρόπος)
μίανμια φορά
νέισσανέα
όλ’όλοι/α
όλιονόλο, ολόκληρο
οξυπόλ’τονξυπόλητος/η/ο
οπίσ’πίσω
οσπίτι͜ασπίτια hospitium<hospes
οσπιτόπονσπιτάκι hospitium<hospes
παπάλι, επίσης, ακόμα
παιδάςπαιδί, νέος άντρας
παιδίαπαιδιά
παιδόπονπαιδάκι
πασ̌τάνολωσδιόλου, εντελώς baştan
’ποίν’νανέκαναν, έφτιαχναν ποιέω-ῶ
ποπάνπαπά
ποτάμ’ποτάμι
ποταμόπονποταμάκι
πρόσωποςπρόσωπο
ΡουσίανΡωσία
σ̌κίζ’σκίζω/ει
συντάραγαανάμεικτα
τουντους
τρανύτερονμεγαλύτερο τρανόω-ῶ
τρέχ̌’τρέχει
τρί’τρεις
τσητης
χαβεσλούκ’πόθος, επιθυμία, γούστο heveslilik
χωρί’χωριού
χωρίαχωριά
ωμίαώμοι

Ποντιακός Στίχος - Pontian Lyrics 2026

Επικοινωνία: infoDUMMY@pontianlyrics.gr

Με την ευγενική χορηγία φιλοξενίας της IpHost