Τη Σαντάς η καταστροφή έτον τρανόν κακόν -ι Απάν’ ατ’ς πολλά έστειλεν η Τουρκία στρατόν -ι Εφτά στρατιώτ’ έρθανε τη Σάββαν την ημέραν Διορίαν εδέκανε ατείν’ ως τη Δευτέραν Η διορία πριν γομών’ εκχ̌ύαν σα χωρία Μουαγιανιάν εποίν’νανε να ’βρήκ’νε τα παιδία Τον μιχτάρ’ εφοβέριζαν κι εβάλλ’ναν φυλακήν -ι «Εσέναν θα σκοτώνομε αν ’κ’ ευτάς ατ’ς τι͜ασλίμ -ι» Τ’ αγούρτς εμουν εσέγκανε απέσ’ σην εκκλησίαν Θέ μ’, χα! τρανόν κακόν και χα! τυρι͜αννισίαν Τα καντήλας ετσάκωσαν κι εποίκανε κομμάτι͜α Κι αγούρ’ εμουν ετέρ’νανε με δι͜ακρωμέν’ ομμάτι͜α Οι τσ̌ετέδες πα κάποτε έσανε παλληκάρι͜α Τώρα όλοι ατουν έφυγαν κι εταράγαν σ’ ορμάνι͜α ’Δέκαν τον Κάλφαν άδειαν τον κόσμον να χαλάνει Κορίτσ̌ι͜α εψαλάφανεν απέσ’ σην μαχαλάν -ι Τα χτήνι͜α όλι͜α ’μάζεψεν από ’πέσ’ σα μαντρία Σα μουράτι͜α τ’ επλερώθεν απέσ’ σ’ εφτά χωρία Τον λαόν ετοπλάεψαν ας όλια τα χωρία Σοι Πισ̌τοφάντων έγκανε να ’φτάγ’ν’ ατ’ς εξορίαν Όνταν εμάς εξέγκανε κι εδέβαμε τ’ ορμίν -ι και όλτς εσέγκαν σην σειράν απέσ’ σ’ έναν γιαζίν -ι και ο στρατός εσάρεψεν εμάς δεξ̌ι͜ά, ζεβρι͜ά -ι ’τότ’ ο λαός εθάρρεσεν πως όλτς εμουν θα χάν’νε Μάνα, βάλε με στο καλάθ’ το μολύβ’ να μη παίρ’ με Έκλαιεν κι έλεεν ατο, έναν μικρόν μωρόν -ι Τρανοί αξιωματικοί και η επιτροπή -ι εκλώσκουσαν κι εποίν’νανε εμάς καταγραφήν -ι Δύ’ στρατιώται έρθανε ας σην Κιμισ̌χανάν κι ατείν’ για τ’ εμάς έγκανε έναν καλόν χαπάρ’ Η Κιμισ̌χανά εράευεν όλια τ’ εφτά χωρία Στείλτ’ ατ’ς ας έρχουνταν κι αδά θα ’φτάγ’ ατ’ς εξορίαν Επεκαικά εσ’κώθαμε και με τα δά̤κρυ͜α πάμε Όλ’ πεινασμέν’, όλ’ διψασμέν’, ’λί εμάς, ντό θα ’φτάμε; Νύχτα επήγαμε ση Κρώμ’ και οι Κρεμέτ’ σ̌ι͜ασ̌εύ’νε Θέ’ μ’, Εσύ αδά πρόφτασον κορίτσ̌ι͜α ψαλαφούνε Η Χ̌ι͜ονάρα παλλήκαρος, κορίτσ̌’ ατέ ’κ’ εδέκεν Εστάθεν σην πόρταν απάν’ με τον Τούρκον εντώκεν Από μακρά ετέρ’νανε το σεΐρ’ οι Κρεμέτ’ -ι Ντό τρανόν κακόν έπαθαν αβούτειν’ οι Σαντέτ’ -ι! Επεκαικά εχπάσταμε για την Κιμισ̌χανάν -ι Όλτς εμουν έγκαν κι εφέκαν αφκά σο Ταλταπάν’ -ι Εταγουτεύτεν ο λαός κι αργατικά ευτάμε Αδά πα ’κι θ’ αφήν’νε μας, ’λί εμάς, πού θα πάμε; Ελάλεσανε τον λαόν κι εξέγκαν σ’ Ερζερούμ -ι Σα στράτας εχάθαν ημ’σοί, μανίτσα μ’, χα! ζουλούμ’ -ι Σ’ Ερζερούμ πα ’κ’ εφέκανε μαζεμέντς ολουνούς -ι Τ’ ημ’σούς ατουν ελάλεσαν κι εξέγκαν σο Χουνούζ -ι Σο Χουνούζ άλλ’ επέθαναν και άλλ’ ψυχομαχ̌ούνε και ας σ’ έρημον τη Σαντά νερόπον ψαλαφούνε Οι μανάδες επέθαναν κι εκρέμ’σαν τα μωρόπα και το γιαζίν τη Χουνουζί’ εγόμωσαν ταφόπα Τα παλληκάρι͜α επέθαναν κι εκρέμ’σαν τοι νυφάδας κι αν τύχει κι ο κόσμον ιεύ’, ν’ αηλί και τοι χ̌ι͜οράδας Τα δά̤κρυ͜α τουν θα πλεθύν’νε, θα γίν’ντανε ποτάμι͜α Θα δεβάζ’νε κα’ τη Σαντά, όλι͜α τ’ εφτά κομμάτι͜α Ατώρα ας αφήνομε όλεν την εξορίαν και ας τερούμε ντ’ ευτάγ’νε σ’ ορμάνι͜α τα παιδία Όλοι ατουν ετοπλαεύταν σ’ έναν σπέλεν αφκά -ι Τα πάθη τ’ ατεινέτερον έσαν πάρα πολλά -ι Απάν’ ατουν η Τουρκία ’στειλεν πολλά στρατόν -ι Έρημοι πώς εγλύτωσαν απ’ ατού το κακόν -ι Άμον χαλάζ’ τα μολύβι͜α απάν’ ατουν εσύρ’ναν και τα μωρά τουν έσπαζαν ατείν’ αφκά σο σπέλεν Οι μανάδες ατουν έλεγαν, «παιδάντ’, εμάς ακούστεν! Σπάξτεν τα χαταλόπα μουν και εμάς γουρταρέψτεν» Ο Τσιρίπ’ς εχαϊκούρευεν απάν’ σ’ έναν λιθάρι Ας σο τούρκικον το μολύβ’ εκρεμίεν αφκά -ι Ν’ αηλί εμέν, να χα! εμέν για τη Τσιρίπ’ το χάλι Ας σην κιοβτάν’ ατ’ έκοψαν κι επέραν το κιφάλι Οι Τουρκάντ’ εχπαράγανε, ατείν’ πάρα πολλά -ι Όνταν επέραν το σπελέν και είδαν τα μωρά -ι Είπαν τ’ αξιωματικούς, «απάν’ ατουν ’κι πάμε! ατείν’ είν’ αποφασισμέν’ και όλτς εμουν θα χάν’νε!»
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλευση |
|---|---|---|---|
| αβούτειν’ | αυτοί | ||
| αγούρ’ | νέοι άνδρες | ||
| αγούρτς | νέους άνδρες, εφήβους | ||
| αδά | εδώ | ||
| αηλί | αλίμονο | ἀ- + μεσαιωνική ελληνική ἠλί < εβραϊκά אל (θεός) | |
| άμον | σαν, όπως, καθώς | ἅμα | |
| απάν’ | πάνω | ||
| απέσ’ | μέσα | ||
| ας σ’ | (ας σου) από του, από τότε που/αφότου, (ας σο) από το/τα | ||
| ας σην | απ’ την | ασό σην (από την) | |
| ας σο | απ’ το | ασό σο (από το) | |
| ατέ | αυτή | ||
| ατείν’ | αυτοί | ||
| ατεινέτερον | δικό τους | ||
| ατού | εκεί (σε τόπο ή σημείο που βρίσκεται σε κάποιο απόσταση) | ||
| ατουν | τους | ||
| ατ’ς | αυτής, της | ||
| ατώρα | τώρα | ||
| αφήν’νε | αφήνουν | ||
| αφήνομε | αφήνουμε | ||
| αφκά | κάτω | ||
| ’βρήκ’νε | (ευρήκ’νε) βρίσκουν | ||
| γιαζίν | πεδιάδα, εξοχή, ύπαιθρος | yazı | |
| γίν’ντανε | γίνονται | ||
| γομών’ | γεμίζω/ει | ||
| γουρταρέψτεν | (προστ.) σώστε, διασώστε | kurtarmak | |
| δεβάζ’νε | διαβάζουν, περνούν, πηγαίνουν κπ/κτ κάπου | ||
| ’δέκαν | έδωσαν | ||
| δι͜ακρωμέν’ | δακρυσμένοι | ||
| δύ’ | δύο | ||
| εβάλλ’ναν | έβαζαν | ||
| έγκαν | έφεραν | ||
| έγκανε | έφεραν | ||
| εγόμωσαν | γέμισαν | ||
| εδέβαμε | (για τόπο) περάσαμε, διασχίσαμε, (για χρόνο) περάσαμε | διαβαίνω | |
| εδέκανε | έδωσαν | ||
| εδέκεν | έδωσε | ||
| εθάρρεσεν | εθάρρησε, πίστεψε, νόμισε | ||
| είν’ | (για πληθ.) είναι | ||
| έκλαιεν | έκλαιγε | ||
| εκλώσκουσαν | γυρνούσαν, επέστρεφαν | ||
| εκρεμίεν | γκρεμίστηκε | ||
| εκρέμ’σαν | γκρέμισαν, έριξαν κατά γης | ||
| εκχ̌ύαν | εκχύθηκαν, χύθηκαν, εξέρρευσαν | εκχύνω<ἐγχέω< ἐν + χέω | |
| ελάλεσαν | έβγαλαν λαλιά, κάλεσαν, αποκάλεσαν, προσκάλεσαν, οδήγησαν | ||
| ελάλεσανε | έβγαλαν λαλιά, κάλεσαν, αποκάλεσαν, προσκάλεσαν, οδήγησαν | ||
| έλεεν | έλεγε | ||
| εμουν | μας | ||
| εντώκεν | χτύπησε | ||
| εξέγκαν | έβγαλαν | ||
| εξέγκανε | έβγαλαν | ||
| επέθαναν | πέθαναν | ||
| επεκαικά | από εκεί πέρα | ||
| επέραν | πήραν | ||
| επλερώθεν | πληρώθηκε, εκπληρώθηκε | ||
| εποίκανε | έκαναν, έφτιαξαν | ποιέω-ῶ | |
| εποίν’νανε | έκαναν, έφτιαχναν | ποιέω-ῶ | |
| εράευεν | έψαχνε, αναζητούσε | aramak | |
| έρθανε | ήρθαν | ||
| έρχουνταν | έρχονται | ||
| έσαν | ήταν | ||
| έσανε | ήταν | ||
| εσάρεψεν | τύλιξε, περικύκλωσε, άρεσε | sarmak | |
| εσέγκαν | μπήκαν | ||
| εσέγκανε | έβαλαν | ||
| εσ’κώθαμε | σηκωθήκαμε | ||
| έσπαζαν | έσφαζαν | ||
| εστάθεν | στάθηκε, σταμάτησε | ||
| εσύρ’ναν | έσερναν, τραβούσαν, έριχναν | ||
| εταγουτεύτεν | σκορπίστηκε, διασκορπίστηκε | dağıtmak | |
| εταράγαν | ταράχθηκαν, ανακατεύτηκαν, αναμίχθηκαν | ταράσσω | |
| ετέρ’νανε | κοιτούσαν | ||
| έτον | ήταν | ||
| ετοπλαεύταν | μαζεύτηκαν, συγκεντρώθηκαν | toplamak | |
| ετοπλάεψαν | μάζεψαν, συγκέντρωσαν | toplamak | |
| ετσάκωσαν | έσπασαν | ||
| ευτάγ’νε | κάνουν, φτιάχνουν | εὐθειάζω | |
| ευτάμε | κάνουμε, φτιάχνουμε | εὐθειάζω | |
| ευτάς | κάνεις, φτιάχνεις | εὐθειάζω | |
| εφέκαν | αφήσαν | ||
| εφέκανε | άφησαν | ||
| εχάθαν | χάθηκαν | ||
| εχαϊκούρευεν | έβγαζε κραυγή, φώναζε | haykırmak | |
| εχπαράγανε | (αμτβ) τρόμαξαν, ξαφνιάστηκαν | εκσπαράσσω | |
| εχπάσταμε | αναχωρήσαμε, κινήσαμε για | ||
| εψαλάφανεν | ζητούσε, αιτούνταν | ||
| ζεβρι͜ά | αριστερά | ||
| ζουλούμ’ | κακό, κτηνωδία, θηριωδία, φρικαλεότητα | zulüm/ẓulm | |
| ημ’σοί | μισοί | ||
| ημ’σούς | μισούς | ||
| Θέ | (κλητ.) Θεέ | ||
| ιεύ’ | ταιριάζει | uymak | |
| ’κ’ | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| κα’ | κάτω | ||
| καντήλας | (τη, γεν. ενικ.) καντήλας, (τα, ονομ. πληθ.) καντήλες | ||
| ’κι | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| Κιμισ̌χανάν | Αργυρούπολη του Πόντου | Gümüşhane | |
| κιφάλι | κεφάλι | ||
| ’λί | αλί, αλίμονο | ||
| μαζεμέντς | μαζεμένους | ||
| μακρά | (επιρρ.) μακριά, (επιθ.) μακρινά, απομακρυσμένα | ||
| μαχαλάν | γειτονιά | mahalle/maḥalle | |
| μιχτάρ’ | (ον. πληθ.) κοινοτάρχες, (γεν. εν.) κοινοτάρχη | muhtar/muḫtār | |
| μουαγιανιάν | έλεγχος, εξέταση | muayene/muʿāyene | |
| μουν | μας | ||
| μουράτι͜α | επιθυμίες, πόθοι | murat/murād | |
| μωρόπα | μωράκια, παιδάκια | ||
| ν’ αηλί | αλίμονο | μεσαιων. ελλ. ἀλί<ἀ- + ἠλί (εβραϊκά אל)= θεός | |
| νερόπον | νεράκι | ||
| νυφάδας | νύφες | ||
| όλ’ | όλοι/α | ||
| όλεν | όλη/ο, ολόκληρη/ο | ||
| όλια | όλα | ||
| όλτς | όλους | ||
| ομμάτι͜α | μάτια | ||
| όνταν | όταν | ||
| ορμάνι͜α | δάση | orman | |
| ορμίν | ρυάκι, ρεματιά | ||
| πα | πάλι, επίσης, ακόμα | ||
| παιδάντ’ | παιδιά αγόρια | ||
| παιδία | παιδιά | ||
| παίρ’ | παίρνω/ει | ||
| ’πέσ’ | (απέσ’) μέσα | ||
| πλεθύν’νε | πληθαίνουν, αυξάνονται | ||
| πολλά | (επίθ.) πολλά, (επίρρ.) πολύ | ||
| πρόφτασον | (προστ.) πρόφτασε | ||
| Σάββαν | Σάββατο | Shabbat | |
| Σαντέτ’ | οι έχοντες καταγωγή από την Σάντα | ||
| σεΐρ’ | θέαμα πρόσφορο για διασκέδαση (μτφ. τερώ σεΐρ: κοιτώ κτ διασκεδάζοντας, παραμένοντας αμέτοχος) | seyir/seyr | |
| σ̌ι͜ασ̌εύ’νε | σαστίζουν, τα έχουν χαμένα | şaşmak | |
| σοι | στους/στις, τους/τις | ||
| σπάξτεν | (προστ.) σφάξτε | ||
| σπέλεν | σπηλιά | ||
| στράτας | (ονομ.) δρόμοι, (αιτ.) δρόμους | ||
| ταφόπα | (υποκορ.) τάφοι | ||
| τερούμε | κοιτάμε | ||
| τι͜ασλίμ | παράδοση, υποβολή | teslim/teslīm | |
| τοι | τους/τις | ||
| τουν | τους | ||
| τουρκάντ’ | Τούρκοι | ||
| τσ̌ετέδες | συμμορίτες, άτακτες ομάδες οπλισμένων μουσουλμάνων υπότροπων κατάδικων | çete<četa | |
| τυρι͜αννισίαν | τυράννια, ταλαιπωρία | ||
| ’φτάγ’ | (ευτάγω) κάνω, φτιάχνω | εὐθειάζω | |
| ’φτάμε | κάνουμε, φτιάχνουμε | εὐθειάζω | |
| χ̌ι͜οράδας | χήρες | ||
| χα! | να!, ορίστε!, ιδού! | ||
| χαλάζ’ | χαλάζι | ||
| χαλάνει | χαλνάει/χαλάσει | ||
| χάν’νε | χάνουν, παύουν να έχουν, διώχνουν | ||
| χαπάρ’ | χαμπάρι, είδηση, μαντάτο | haber/ḫaber | |
| χαταλόπα | μικρά μωρά/παιδιά | ἀταλός | |
| χτήνι͜α | αγελάδες | ||
| χωρία | χωριά | ||
| ψαλαφούνε | ζητούν, αιτούνται |
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλ. |
|---|---|---|---|
| αβούτειν’ | αυτοί | ||
| αγούρ’ | νέοι άνδρες | ||
| αγούρτς | νέους άνδρες, εφήβους | ||
| αδά | εδώ | ||
| αηλί | αλίμονο | ἀ- + μεσαιωνική ελληνική ἠλί < εβραϊκά אל (θεός) | |
| άμον | σαν, όπως, καθώς | ἅμα | |
| απάν’ | πάνω | ||
| απέσ’ | μέσα | ||
| ας σ’ | (ας σου) από του, από τότε που/αφότου, (ας σο) από το/τα | ||
| ας σην | απ’ την | ασό σην (από την) | |
| ας σο | απ’ το | ασό σο (από το) | |
| ατέ | αυτή | ||
| ατείν’ | αυτοί | ||
| ατεινέτερον | δικό τους | ||
| ατού | εκεί (σε τόπο ή σημείο που βρίσκεται σε κάποιο απόσταση) | ||
| ατουν | τους | ||
| ατ’ς | αυτής, της | ||
| ατώρα | τώρα | ||
| αφήν’νε | αφήνουν | ||
| αφήνομε | αφήνουμε | ||
| αφκά | κάτω | ||
| ’βρήκ’νε | (ευρήκ’νε) βρίσκουν | ||
| γιαζίν | πεδιάδα, εξοχή, ύπαιθρος | yazı | |
| γίν’ντανε | γίνονται | ||
| γομών’ | γεμίζω/ει | ||
| γουρταρέψτεν | (προστ.) σώστε, διασώστε | kurtarmak | |
| δεβάζ’νε | διαβάζουν, περνούν, πηγαίνουν κπ/κτ κάπου | ||
| ’δέκαν | έδωσαν | ||
| δι͜ακρωμέν’ | δακρυσμένοι | ||
| δύ’ | δύο | ||
| εβάλλ’ναν | έβαζαν | ||
| έγκαν | έφεραν | ||
| έγκανε | έφεραν | ||
| εγόμωσαν | γέμισαν | ||
| εδέβαμε | (για τόπο) περάσαμε, διασχίσαμε, (για χρόνο) περάσαμε | διαβαίνω | |
| εδέκανε | έδωσαν | ||
| εδέκεν | έδωσε | ||
| εθάρρεσεν | εθάρρησε, πίστεψε, νόμισε | ||
| είν’ | (για πληθ.) είναι | ||
| έκλαιεν | έκλαιγε | ||
| εκλώσκουσαν | γυρνούσαν, επέστρεφαν | ||
| εκρεμίεν | γκρεμίστηκε | ||
| εκρέμ’σαν | γκρέμισαν, έριξαν κατά γης | ||
| εκχ̌ύαν | εκχύθηκαν, χύθηκαν, εξέρρευσαν | εκχύνω<ἐγχέω< ἐν + χέω | |
| ελάλεσαν | έβγαλαν λαλιά, κάλεσαν, αποκάλεσαν, προσκάλεσαν, οδήγησαν | ||
| ελάλεσανε | έβγαλαν λαλιά, κάλεσαν, αποκάλεσαν, προσκάλεσαν, οδήγησαν | ||
| έλεεν | έλεγε | ||
| εμουν | μας | ||
| εντώκεν | χτύπησε | ||
| εξέγκαν | έβγαλαν | ||
| εξέγκανε | έβγαλαν | ||
| επέθαναν | πέθαναν | ||
| επεκαικά | από εκεί πέρα | ||
| επέραν | πήραν | ||
| επλερώθεν | πληρώθηκε, εκπληρώθηκε | ||
| εποίκανε | έκαναν, έφτιαξαν | ποιέω-ῶ | |
| εποίν’νανε | έκαναν, έφτιαχναν | ποιέω-ῶ | |
| εράευεν | έψαχνε, αναζητούσε | aramak | |
| έρθανε | ήρθαν | ||
| έρχουνταν | έρχονται | ||
| έσαν | ήταν | ||
| έσανε | ήταν | ||
| εσάρεψεν | τύλιξε, περικύκλωσε, άρεσε | sarmak | |
| εσέγκαν | μπήκαν | ||
| εσέγκανε | έβαλαν | ||
| εσ’κώθαμε | σηκωθήκαμε | ||
| έσπαζαν | έσφαζαν | ||
| εστάθεν | στάθηκε, σταμάτησε | ||
| εσύρ’ναν | έσερναν, τραβούσαν, έριχναν | ||
| εταγουτεύτεν | σκορπίστηκε, διασκορπίστηκε | dağıtmak | |
| εταράγαν | ταράχθηκαν, ανακατεύτηκαν, αναμίχθηκαν | ταράσσω | |
| ετέρ’νανε | κοιτούσαν | ||
| έτον | ήταν | ||
| ετοπλαεύταν | μαζεύτηκαν, συγκεντρώθηκαν | toplamak | |
| ετοπλάεψαν | μάζεψαν, συγκέντρωσαν | toplamak | |
| ετσάκωσαν | έσπασαν | ||
| ευτάγ’νε | κάνουν, φτιάχνουν | εὐθειάζω | |
| ευτάμε | κάνουμε, φτιάχνουμε | εὐθειάζω | |
| ευτάς | κάνεις, φτιάχνεις | εὐθειάζω | |
| εφέκαν | αφήσαν | ||
| εφέκανε | άφησαν | ||
| εχάθαν | χάθηκαν | ||
| εχαϊκούρευεν | έβγαζε κραυγή, φώναζε | haykırmak | |
| εχπαράγανε | (αμτβ) τρόμαξαν, ξαφνιάστηκαν | εκσπαράσσω | |
| εχπάσταμε | αναχωρήσαμε, κινήσαμε για | ||
| εψαλάφανεν | ζητούσε, αιτούνταν | ||
| ζεβρι͜ά | αριστερά | ||
| ζουλούμ’ | κακό, κτηνωδία, θηριωδία, φρικαλεότητα | zulüm/ẓulm | |
| ημ’σοί | μισοί | ||
| ημ’σούς | μισούς | ||
| Θέ | (κλητ.) Θεέ | ||
| ιεύ’ | ταιριάζει | uymak | |
| ’κ’ | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| κα’ | κάτω | ||
| καντήλας | (τη, γεν. ενικ.) καντήλας, (τα, ονομ. πληθ.) καντήλες | ||
| ’κι | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| Κιμισ̌χανάν | Αργυρούπολη του Πόντου | Gümüşhane | |
| κιφάλι | κεφάλι | ||
| ’λί | αλί, αλίμονο | ||
| μαζεμέντς | μαζεμένους | ||
| μακρά | (επιρρ.) μακριά, (επιθ.) μακρινά, απομακρυσμένα | ||
| μαχαλάν | γειτονιά | mahalle/maḥalle | |
| μιχτάρ’ | (ον. πληθ.) κοινοτάρχες, (γεν. εν.) κοινοτάρχη | muhtar/muḫtār | |
| μουαγιανιάν | έλεγχος, εξέταση | muayene/muʿāyene | |
| μουν | μας | ||
| μουράτι͜α | επιθυμίες, πόθοι | murat/murād | |
| μωρόπα | μωράκια, παιδάκια | ||
| ν’ αηλί | αλίμονο | μεσαιων. ελλ. ἀλί<ἀ- + ἠλί (εβραϊκά אל)= θεός | |
| νερόπον | νεράκι | ||
| νυφάδας | νύφες | ||
| όλ’ | όλοι/α | ||
| όλεν | όλη/ο, ολόκληρη/ο | ||
| όλια | όλα | ||
| όλτς | όλους | ||
| ομμάτι͜α | μάτια | ||
| όνταν | όταν | ||
| ορμάνι͜α | δάση | orman | |
| ορμίν | ρυάκι, ρεματιά | ||
| πα | πάλι, επίσης, ακόμα | ||
| παιδάντ’ | παιδιά αγόρια | ||
| παιδία | παιδιά | ||
| παίρ’ | παίρνω/ει | ||
| ’πέσ’ | (απέσ’) μέσα | ||
| πλεθύν’νε | πληθαίνουν, αυξάνονται | ||
| πολλά | (επίθ.) πολλά, (επίρρ.) πολύ | ||
| πρόφτασον | (προστ.) πρόφτασε | ||
| Σάββαν | Σάββατο | Shabbat | |
| Σαντέτ’ | οι έχοντες καταγωγή από την Σάντα | ||
| σεΐρ’ | θέαμα πρόσφορο για διασκέδαση (μτφ. τερώ σεΐρ: κοιτώ κτ διασκεδάζοντας, παραμένοντας αμέτοχος) | seyir/seyr | |
| σ̌ι͜ασ̌εύ’νε | σαστίζουν, τα έχουν χαμένα | şaşmak | |
| σοι | στους/στις, τους/τις | ||
| σπάξτεν | (προστ.) σφάξτε | ||
| σπέλεν | σπηλιά | ||
| στράτας | (ονομ.) δρόμοι, (αιτ.) δρόμους | ||
| ταφόπα | (υποκορ.) τάφοι | ||
| τερούμε | κοιτάμε | ||
| τι͜ασλίμ | παράδοση, υποβολή | teslim/teslīm | |
| τοι | τους/τις | ||
| τουν | τους | ||
| τουρκάντ’ | Τούρκοι | ||
| τσ̌ετέδες | συμμορίτες, άτακτες ομάδες οπλισμένων μουσουλμάνων υπότροπων κατάδικων | çete<četa | |
| τυρι͜αννισίαν | τυράννια, ταλαιπωρία | ||
| ’φτάγ’ | (ευτάγω) κάνω, φτιάχνω | εὐθειάζω | |
| ’φτάμε | κάνουμε, φτιάχνουμε | εὐθειάζω | |
| χ̌ι͜οράδας | χήρες | ||
| χα! | να!, ορίστε!, ιδού! | ||
| χαλάζ’ | χαλάζι | ||
| χαλάνει | χαλνάει/χαλάσει | ||
| χάν’νε | χάνουν, παύουν να έχουν, διώχνουν | ||
| χαπάρ’ | χαμπάρι, είδηση, μαντάτο | haber/ḫaber | |
| χαταλόπα | μικρά μωρά/παιδιά | ἀταλός | |
| χτήνι͜α | αγελάδες | ||
| χωρία | χωριά | ||
| ψαλαφούνε | ζητούν, αιτούνται |
Την εξορία της Σαντάς τραγούδησαν η Αγάπη Κουφατσ̌ή και η Μάγδα Καπανά (Καμπουρίδη) μαζί με την Μάγδα Τσιρίδου. Και πρώτα της Αγάπης, της οποίας οι στίχοι είναι τεχνικώτεροι: (Στάθης Αθανασιάδης)
