Ο Γιάννες, ο Μονόγιαννες
κι ο μαναχόν ο Γιάννες
Ο Γιάννες επεπίρνιξεν
και σο πεγάδ’ επήεν
Εχτύπησεν τη μαστραπάν,
εγνέφισεν ο ρδάκον,
εξέβεν ρδάκος άγγελος
και θέλ’ να τρώει το Γιάννεν
-Καλώς, καλώς το πρόγεμα μ’,
καλώς το δελινάρι μ’!
Καλώς ντο τρώγω κι αγρυπνώ
και κείμαι και κοιμούμαι
-Άφ’ς-ι με, ρδάκον, άφ’ς-ι με,
άφ’ς με κάν’ πέντ’ ημέρας,
ας πάγω ’λέπω τον κύρη μ’,
έρχουμαι, ρδάκε, φά’ με
Πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν,
ο ρδάκον εθερέθεν
κι όντας τερεί το πέραν κιάν’
ο Γιάννες κατηβαίνει
-Καλώς, καλώς το πρόγεμα μ’,
καλώς το δελινάρι μ’!
Καλώς ντο τρώγω κι αγρυπνώ
και κείμαι και κοιμούμαι
-Παρακαλώ σε, ρδάκε μου,
άφ’ς με κάν’ πέντ’ ημέρας,
ας πάγω ξάι ’κι θ’ αργεύω,
ρυτά έρχουμαι φά’ με
Πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν
τ’ οφίδιν εθερέθεν
κι όντας τερεί το πέραν κιάν’
ο Γιάννες κατηβαίνει
-Άφ’ς-ι με, ρδάκε, άφ’ς-ι με,
θερίον, πέντ’ ημέρας
Παρακαλώ σε, ρδάκε μου,
Θεού παρακαλίας
Θέλω ν’ ελέπω τα χάταλα μ’,
δα̤τάχκουμαι την χ̌έραν,
ας πάγω ξάι ’κι θ’ αργεύω,
ρυτά έρχουμαι φά’ με
Πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν,
ο ρδάκον εθερέθεν
κι όντας τερεί το πέραν κιάν’
ο Γιάννες κατηβαίνει
Είχ̌εν τα χ̌έρι͜α τ’ πίσταυρα,
την γούλαν κρεμασμένον,
κι άλλ’ απ’ οπίσ’ ο κύρης ατ’
φτουλίζ’ τα γένι͜α τ’ κι έρ’ται,
κι άλλ’ απ’ οπίσ’ η μάνα του
καταματούται κι έρ’ται,
’ς όλτς απ’ οπίσ’ η κάλη του,
χρυσή καβαλαρέα
χρυσόν μήλον χ̌έρ’ ατης
παίζει και κατηβαίνει,
κατακαρδών’ τον Γιάννεν ατ’ς
και φοβερίζ’ τον ρδάκον
-Στον Θό σ’, στον Θό σ’, νε κόρασ̌ον,
τα γονικά σ’ απόθεν;
Ο κύρη μ’ ας σον ουρανόν,
η μάνα μ’ ας σα νέφι͜α,
τ’ αδέλφι͜α μ’ ’στράφτ’νε και βροντούν
κι εγώ γριλεύω ρδάκους
-Καθώς που λες και κόρασ̌ον,
άμε απόθεν έρθες,
ας έν’ ο Γιάννες αδελφό μ’,
η κάλη ατ’ η νύφε μ’,
τη Γιάννε τα μικρότερα
ας είν’ γυναικαδέλφι͜α μ’| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλευση |
|---|---|---|---|
| άμε | (προστ.) σύρε, πήγαινε | ||
| απόθεν | από που, από όπου | ||
| αργεύω | αργώ | ||
| ας σα | απ’ τα | ασό σα (από τα) | |
| ας σον | απ’ τον | ασό σον (από τον) | |
| ατ’ς | αυτής/της ή αυτούς/τους | ||
| άφ’ς | (προστ.) άφησε | ||
| γούλαν | λαιμό | gula | |
| γριλεύω | κατακλαδεύω, κατακόβω και ρημάζω, καταστρέφω | ||
| γυναικαδέλφι͜α | κουνιάδοι/ες του άντρα | ||
| δα̤τάχκουμαι | δίνω οδηγίες, κάνω διαθήκη | ||
| δελινάρι | δείπνο | ||
| εγνέφισεν | ξύπνησε | ||
| εθερέθεν | εξαγριώθηκε | θεριό<θηρίον | |
| είν’ | (για πληθ.) είναι | ||
| ελέπω | βλέπω | ||
| έν’ | είναι | ||
| εξέβεν | βγήκε, ανέβηκε | ||
| επεπίρνιξεν | σηκώθηκε πολύ πρωί, σηκώθηκε από ύπνο | ||
| επήεν | πήγε | ||
| έργεψεν | άργησε | ||
| έρθες | ήρθες | ||
| έρ’ται | έρχεται | ||
| έρχουμαι | έρχομαι | ||
| εχτύπησεν | χτύπησε | ||
| θερίον | θηρίο | ||
| Θό | Θεό | ||
| καβαλαρέα | καβαλάρισσα | ||
| κάλη | η αγαπητή σύζυγος, η σύζυγος | ||
| κατακαρδών’ | δίνει θάρρος, ενθαρρύνει | ||
| καταματούται | καταματώνομαι, θρηνώ μέχρι αιμορραγίας | ||
| κείμαι | κείτομαι, ξαπλώνω | ||
| ’κι | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| κιάν’ | και άνω, και εξής, και πέρα | ||
| κοιμούμαι | κοιμάμαι | ||
| κόρασ̌ον | κορίτσι | ||
| ’λέπω | (ελέπω) βλέπω | ||
| μαναχόν | (έναρθρο) μοναχός, μοναχό, (επίρρ) μόνο/μοναχά | ||
| μαστραπάν | μικρή μεταλλική, πήλινη ή και γυάλινη κανάτα | maşrapa/maşraba | |
| νέφι͜α | σύννεφα | ||
| νύφε | νύφη | ||
| ξάι | καθόλου | ||
| όλτς | όλους | ||
| όντας | όταν | ||
| οπίσ’ | πίσω | ||
| παρακαλίας | παρακάλια | ||
| πεγάδ’ | βρύση | ||
| πέντ’ | πέντε | ||
| πίσταυρα | σταυρωτά, χιαστί | ||
| πρόγεμα | πρόγευμα | ||
| ρυτά | γρήγορα, βιαστικά | ||
| ’ς | (ας) από | ||
| τερεί | κοιτάει | ||
| φά’ | (προστ.) φάε | ||
| φτουλίζ’ | μαδάω/ει | πτίλον | |
| χάταλα | μωρά, παιδιά | ἀταλός | |
| χ̌έρ’ | χέρι | ||
| χ̌έραν | χήρα |
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλ. |
|---|---|---|---|
| άμε | (προστ.) σύρε, πήγαινε | ||
| απόθεν | από που, από όπου | ||
| αργεύω | αργώ | ||
| ας σα | απ’ τα | ασό σα (από τα) | |
| ας σον | απ’ τον | ασό σον (από τον) | |
| ατ’ς | αυτής/της ή αυτούς/τους | ||
| άφ’ς | (προστ.) άφησε | ||
| γούλαν | λαιμό | gula | |
| γριλεύω | κατακλαδεύω, κατακόβω και ρημάζω, καταστρέφω | ||
| γυναικαδέλφι͜α | κουνιάδοι/ες του άντρα | ||
| δα̤τάχκουμαι | δίνω οδηγίες, κάνω διαθήκη | ||
| δελινάρι | δείπνο | ||
| εγνέφισεν | ξύπνησε | ||
| εθερέθεν | εξαγριώθηκε | θεριό<θηρίον | |
| είν’ | (για πληθ.) είναι | ||
| ελέπω | βλέπω | ||
| έν’ | είναι | ||
| εξέβεν | βγήκε, ανέβηκε | ||
| επεπίρνιξεν | σηκώθηκε πολύ πρωί, σηκώθηκε από ύπνο | ||
| επήεν | πήγε | ||
| έργεψεν | άργησε | ||
| έρθες | ήρθες | ||
| έρ’ται | έρχεται | ||
| έρχουμαι | έρχομαι | ||
| εχτύπησεν | χτύπησε | ||
| θερίον | θηρίο | ||
| Θό | Θεό | ||
| καβαλαρέα | καβαλάρισσα | ||
| κάλη | η αγαπητή σύζυγος, η σύζυγος | ||
| κατακαρδών’ | δίνει θάρρος, ενθαρρύνει | ||
| καταματούται | καταματώνομαι, θρηνώ μέχρι αιμορραγίας | ||
| κείμαι | κείτομαι, ξαπλώνω | ||
| ’κι | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| κιάν’ | και άνω, και εξής, και πέρα | ||
| κοιμούμαι | κοιμάμαι | ||
| κόρασ̌ον | κορίτσι | ||
| ’λέπω | (ελέπω) βλέπω | ||
| μαναχόν | (έναρθρο) μοναχός, μοναχό, (επίρρ) μόνο/μοναχά | ||
| μαστραπάν | μικρή μεταλλική, πήλινη ή και γυάλινη κανάτα | maşrapa/maşraba | |
| νέφι͜α | σύννεφα | ||
| νύφε | νύφη | ||
| ξάι | καθόλου | ||
| όλτς | όλους | ||
| όντας | όταν | ||
| οπίσ’ | πίσω | ||
| παρακαλίας | παρακάλια | ||
| πεγάδ’ | βρύση | ||
| πέντ’ | πέντε | ||
| πίσταυρα | σταυρωτά, χιαστί | ||
| πρόγεμα | πρόγευμα | ||
| ρυτά | γρήγορα, βιαστικά | ||
| ’ς | (ας) από | ||
| τερεί | κοιτάει | ||
| φά’ | (προστ.) φάε | ||
| φτουλίζ’ | μαδάω/ει | πτίλον | |
| χάταλα | μωρά, παιδιά | ἀταλός | |
| χ̌έρ’ | χέρι | ||
| χ̌έραν | χήρα |
